#1
شبی چون شبه روی شسته به قیر
✦
نه بهرام پیدا نه کیوان نه تیر
“A night pitch-black as jet, washed in tar; neither Mars, nor Saturn, nor Mercury was seen.”
#2
دگرگونه آرایشی کرد ماه
✦
بسیچ گذر کرد بر پیشگاه
“The moon took on an altered adornment, preparing her passage across the sky's high court.”
#3
شده تیره اندر سرای درنگ
✦
میان کرده باریک و دل کرده تنگ
“Dimmed within this dwelling of tarrying, her waist grown slim, her heart narrowed with despair.”
#4
ز تاجش سه بهره شده لاژورد
✦
سپرده هوا را به زنگار و گرد
“Three parts of her crown had turned lapis-blue, surrendering the air to rust-colored haze and dust.”
#5
سپاه شب تیره بر دشت و راغ
✦
یکی فرش گسترده از پرّ زاغ
“The dark night's army over plain and meadow spread out a carpet woven of raven wings.”
#6
نمودم ز هر سو به چشم اهرمن
✦
چو مار سیه باز کرده دهن
“To the eye of Ahriman it seemed everywhere like a black serpent opening wide its jaws.”
#7
چو پولاد زنگار خورده سپهر
✦
تو گفتی به قیر اندر اندود چهر
“The heavens resembled rust-eaten steel, as though its face were smeared completely in pitch.”
#8
هرآنگه که برزد یکی باد سرد
✦
چو زنگی برانگیخت ز انگشت گرد
“Whenever a chilly gust of wind blew, it stirred up dust like a Zangi snapping black fingers.”
#9
چنان گشت باغ و لب جویبار
✦
کجا موج خیزد ز دریای قار
“So dark grew the garden and the riverbank, as if waves were rising from a sea of liquid pitch.”
#10
فرو ماند گردون گردان به جای
✦
شده سست خورشید را دست و پای
“The turning sky froze in its tracks, and the sun's very limbs grew weak and still.”
#11
سپهر اندر آن چادر قیرگون
✦
تو گفتی شدستی به خواب اندرون
“Wrapped in that pitch-black mantle, one would say the sphere itself had plunged into deep sleep.”
#12
جهان را دل از خویشتن پر هراس
✦
جرس برکشیده نگهبان پاس
“The world's heart was filled with terror of itself, while the night-watchman sounded his ringing bell.”
#13
نه آوای مرغ و نه هَرّای دد
✦
زمانه زبان بسته از نیک و بد
“Neither the song of birds nor the roar of beasts was heard; Time itself held its tongue from good and ill.”
#14
نبد هیچ پیدا نشیب از فراز
✦
دلم تنگ شد زان شب دیریاز
“High and low could nowhere be discerned; my heart grew heavy from that endless, lingering night.”
#15
بدان تنگی اندر بجستم ز جای
✦
یکی مهربان بودم اندر سرای
“In that straitened gloom I leapt up from my place; I had a loving companion within my house.”
#16
خروشیدم و خواستم زو چراغ
✦
بیامد بت مهربانم به باغ
“I called out and asked her for a lamp; my sweet idol came out to me in the garden.”
#17
مرا گفت شمعت چه باید همی
✦
شب تیره خوابت بباید همی
“She said to me, "Why do you require a candle? In such a dark night, sleep is what you need."”
#18
بدو گفتم ای بت نیم مرد خواب
✦
یکی شمع پیش آر چون آفتاب
“I replied to her, "O idol, I am no man for sleep tonight; bring forth a candle bright as the sun!"”
#19
بنه پیشم و بزم را ساز کن
✦
به چنگ آر چنگ و می آغاز کن
“"Place it before me and set the feast in motion; take up the harp and pour the wine."”
#20
برفت آن بت مهربانم ز باغ
✦
بیاورد رخشنده شمع و چراغ
“My loving idol departed from the garden and returned, bringing a shining candle and lamp.”
#21
می آورد و نار و ترنج و بهی
✦
زدوده یکی جام شاهنشهی
“She brought wine, pomegranates, citrons, and quinces, alongside a polished goblet fit for kings.”
#22
مرا گفت برخیز و دل شاددار
✦
روان را ز درد و غم آزاد دار
“She said to me: "Arise and keep your heart glad; free your soul from grief and anguish."”
#23
نگر تا که دل را نداری تباه
✦
ز اندیشه و داد فریاد خواه
“"Take care not to ruin your heart with gloom; seek relief from troubling thought through justice and reason."”
#24
جهان چون گذاری همی بگذرد
✦
خردمند مردم چرا غم خورد
“"However you spend this world, it will surely pass; why then should a wise person swallow sorrow?"”
#25
گهی می گسارید و گه چنگ ساخت
✦
تو گفتی که هاروت نیرنگ ساخت
“At times she poured wine, at times she tuned the harp; one would say Harut himself worked his sorcery.”
#26
دلم بر همه کام پیروز کرد
✦
که بر من شب تیره نوروز کرد
“She fulfilled all my heart's desires, turning the pitch-dark night into a radiant Nowruz for me.”
#27
بدان سرو بن گفتم ای ماهروی
✦
یکی داستان امشبم بازگوی
“I said to that cypress-stemmed moon-faced fair, "Tell me a story tonight, my love,"”
#28
که دل گیرد از مهر او فر و مهر
✦
بدو اندرون خیره ماند سپهر
“"A tale from whose love the heart gains glory and warmth, a tale at which the firmament itself stands amazed."”
#29
مرا مهربان یار بشنو چه گفت
✦
ازان پس که با کام گشتیم جفت
“Hear now what my loving partner said to me, after we were joined in joyful harmony:”
#30
بپیمای می تا یکی داستان
✦
بگویَمْت از گفتهٔ باستان
“"Pour the wine, so that I may recite to you a legend from the ancient lore,"”
#31
پر از چاره و مهر و نیرنگ و جنگ
✦
همان از در مرد فرهنگ و سنگ
“"A tale full of stratagems, love, sorcery, and battle, worthy of a man of wisdom, culture, and dignity."”
#32
بگفتم بیار ای بت خوب چهر
✦
بخوان داستان و بیفزای مهر
“I said, "Bring it forth, O beautiful idol! Recite the story and enhance our love."”
#33
ز نیک و بد چرخ ناسازگار
✦
که آرد به مردم ز هرگونه کار
“"Of the good and ill of fickle Fate, and what various trials it brings upon mankind."”
#34
نگر تا نداری دل خویش تنگ
✦
بتابی ازو چند جویی درنگ
“"Be mindful not to distress your heart; how long will you turn away and seek delay from it?"”
#35
نداند کسی راه و سامان اوی
✦
نه پیدا بود درد و درمان اوی
“"None knows Fate's path or hidden order, nor are its affliction and cure clearly revealed."”
#36
پس آنگه بگفت ار ز من بشنوی
✦
به شعر آری از دفتر پهلوی
“Then she said: 'If thou wilt listen to my counsel, and turn into verse a tale from the Pahlavi book...”
#37
همت گویم و هم پذیرم سپاس
✦
کنون بشنو ای جفت نیکی‌شناس
“...I shall recite it for thee and accept thy gratitude; listen now, O appreciative and noble companion!'”