چون شب تاریک چادر سیاه خود را بر دشت توران گسترد، جهان‌پهلوان رستم بار و بنه سنگین سپاه را به اشکش تیزهوش سپرد و خود به همراه هفت گرد نامدار ایرانی، عنان اسبان را سست کرده و خنجرهای کینه‌خواهی را از غلاف کشیدند. آنان در ساعتی که تورانیان در غفلت و خواب خوش فرو رفته بودند، ناگهان بر درگاه کاخ افراسیاب فرود آمدند. غریو نبرد و صدای گیرودار، برق شمشیرهای بران و باران تیرهای جان‌ستان درگاه کاخ را فراگرفت. سرها بود که از تن بزرگان توران جدا می‌شد و خاک ایوان به خون سرکشان رنگین می‌گشت.
در میان آن آشوب و بیم، تهمتن از دهلیز کاخ بانگ برآورد و افراسیاب را خوار ساخت: «ای شاه توران! خوابت خوش باد! تو بر تخت شاهی به آسایش خفته بودی و بیژن پهلوان در قعر چاه تاریک ناله می‌کرد؛ مگر گمان می‌بردی دیواری از آهن مانع راه من خواهد شد؟ منم رستم زابلی، فرزند زال زر! اکنون نه هنگام خواب و آرام است. من سنگ گران را از در چاه برداشتم و بند از سر و پای بیژن گشودم تا بدانید کسی نمی‌تواند به داماد شهریار ایران گزندی برساند. کین‌خواهی خون سیاوش و جولان دادن رخش در این دشت، برای نگونساری تو بس است!»
در همان دم، بیژن که تازه از زنجیرهای گران رهایی یافته بود، خروش برآورد: «ای ترک بدگوهر و تیره-اندیش! یاد آر آن روزی را که بر تخت فرخنده نشسته بودی و مرا دست و پا بسته در برابرت زبون می‌خواستی! اکنون مرا آزاد در این دشت ببین که حتی شیر ژیان هم جرئت هم‌آوردی با مرا ندارد!»
افراسیاب از بیم و خشم جامه بر تن بدرید، چرا که دید پاسدارانش در خواب غفلت سوخته‌اند. او فرمان داد تا راه را بر پهلوانان ایرانی ببندند، اما هر تورانی که گام پیش می‌نهاد، به تیغ تیز ایرانیان از پای درمی‌آمد. چون حلقه بلا تنگ‌تر شد، افراسیاب ناچار از کاخ خویش بگریخت و جان به در برد.
پس از گریز شاه توران، رستم، خداوند رخش، گام بر کاخ نهاد و تمام دیباها، فرش‌های گران‌بها، اسبان تازی، زین‌های مرصع به پوست پلنگ و کمان‌های خدنگ جواهرنشان را میان پهلوانان بخشید. پرستندگان و کنیزکان کاخ نیز به چنگ گردان افتادند. ایرانیان بی‌درنگ بارهای غنیمت را بستند و به سوی بنه شتافتند تا دشمن توان آرایش دوباره نیابد.
رستم که از رنج راه و نبرد سنگین چنان خسته بود که سنگینی کلاه‌خود بر سرش درد می‌آورد، پیامی به لشکریان فرستاد و آنان را به کشیدن شمشیر کین فراخواند: «بی‌گمان افراسیاب سپاهی بیکران گرد خواهد آورد و خورشید را به سرنیزه‌ها خواهد پوشاند؛ پس باید چنگال رزم را تیز کنید!» نیزه‌داران و سواران ایرانی سنان‌ها را زدودند و آماده پیار شدند. در این میان، منیژه در خیمه نشسته بود و رستم پندآور به او نگریست و گفت: «چنان است آیین سپنجی‌سرا؛ گاه ناز و نوش است و گاه درد و رنج، اما اصالت و گوهر نیکو هرگز با گزند روزگار از میان نمی‌رود.»