درگاه کیخسرو شاه با حضور پهلوانان نامداری چون گودرز، رستم، گستهم، گیو، رهام، گرگین و برزین گرشاسپ آراسته به بزم و شادمانی بود که چوپانی هراسان از دشت درآمد. او خبر داد گوری شگفت‌انگیز و خورشیدگون، با خطی سیاه‌فام بر پشت و اندامی درشت چون نره‌شیری ژیان، بر رمه افتاده و اسبان را متلاشی می‌سازد. کیخسرو دانست که چنین نبردی کار هژبران معمولی نیست و رستم دستان را مامور ساخت تا ریشه این آفت اهریمنی را برکند.
رستم بر فراز رخش دلاور به مرغزار تاخت و پس از سه روز جست‌وجو، هیولای زرین‌مو را دید. پهلوان خواست تا جانور را زنده به کمند آورد، اما تا کمند کیانی افکنده شد، گور از دیدگان ناپدید گشت. تهمتن دریافت که با دیوی فریبکار و بادپا روبروست که جز با تیغ تیز و خرد نبرد نمی‌توان با او ساخت. پس از سه روز تاخت‌وتاز متوالی، رستم تشنه و خسته به کنار چشمه‌ای زلال رسید، رخش را چرانه ساخت و خود زین از باره برگرفت و به خوابی سنگین رفت.
در همان دم، اکوان دیو زشت‌خو چون بادی تند فرارسید، زمین زیر رستم را برید و پهلوان خفته را به افلاک برداشت. چون رستم بیدار شد و خود را میان زمین و آسمان معلق در چنگال دیو دید، اکوان او را مخیر ساخت که بر ستیغ کوهسار افتد یا در قعر دریا. رستم با درک طبیعت واژگونه دیوان، فریبکارانه خواهان افکنده شدن بر کوه شد تا دیو او را به دریا اندازد. اکوان دیو نیز رستم را در عمق آبهای نیلگون سرنگون ساخت.
پهلوان دلاور به محض ورود به آب، تیغ تیز برکشید، نهنگان دریایی را از پیش رو برداشت و با شنا خود را به خشکی رساند. او سپاس خدای بگزارد و روانه چشمه شد، اما رخش را نیافت. پیاده بر رد پای رخش روان شد تا به مرغزاری رسید که رمه‌های افراسیاب در آن می‌چریدند و رخش در میان مادیانان می‌غرید. رستم اسب خویش را مهار کرد، برنشست و تمام رمه‌های توران را به جلوداری خود راند. چوپانان و سواران تورانی که به کینه‌جویی شتافتند، به تیغ رستم تباه شدند و افراسیاب نیز که با سپاهی انبوه روانه گشته بود، در برابر حمله صاعقه‌وار رستم و گرز گرانش شکست خورد و نیمی از سپاهش بر خاک افتادند.
پس از فتح رمه‌ها و سرکوبی تورانیان، رستم دوباره به کنار چشمه بازآمد و اکوان دیو بار دیگر در برابرش ظاهر شد. این بار تهمتن درنگ نکرد؛ کمند بر گردن دیو انداخت، او را از زین بر زمین زد و با گرز گران مغزش را کوبید و سر از تن زشتش جدا ساخت. رستم با پیلان، رمه‌ها و غنایم بیش‌مار نزد کیخسرو بازگشت. شاهنشاه با شنیدن داستان دلاوری‌های رستم در برابر اکوان دیو و دریا و تورانیان، آفرین بر دادار جهان فرستاد و بزم شاهانه‌ای آراست. پس از دو هفته جشن و شادمانی، رستم با جامه‌ها، گوهرها، غلامان و تخت‌های عاج اهداشده از سوی کیخسرو، با رخصت شهریار راهی زابلستان شد تا دیدار زال زر تازه گرداند.