بخش ۲ - گردش کیخسرو در ایران و نیایش آذرگشسپ، سوگند کین افراسیاب و یاری پهلوانان به جنگ

#1

چو خورشید تیغ از میان برکشید

✦

شب تیره گشت از جهان ناپدید

#2

تبیره برآمد ز درگاه شاه

✦

به سر برنهادند گردان کلاه

#3

چو طوس و چو گودرز و گیو دلیر

✦

چو گرگین و گستهم و بهرام شیر

#4

گرانمایگان نزد شاه آمدند

✦

بران نامور بارگاه آمدند

#5

به نخچیر شد شهریار جهان

✦

ابا رستم نامور پهلوان

#6

ز لشکر برفتند آزادگان

✦

چو گیو و چو گودرز کشوادگان

#7

سپاهی که شد تیره خورشید و ماه

✦

همی رفت با یوز و با باز شاه

#8

همه بوم ایران سراسر بگشت

✦

به آباد و ویرانی اندر گذشت

#9

هران بوم و برکان نه آباد بود

✦

تبه بود و ویران ز بیداد بود

#10

درم داد و آباد کردش ز گنج

✦

ز داد و ز بخشش نیامدش رنج

#11

به هر شهر بنشست و بنهاد تخت

✦

چنانچون بود خسرو نیک بخت

#12

همه بدره و جام و می خواستی

✦

به دینار گیتی بیاراستی

#13

وز آنجا سوی شهر دیگر شدی

✦

همی با می و تخت و افسر شدی

#14

همی رفت تا آذرابادگان

✦

ابا او بزرگان و آزادگان

#15

گهی باده خورد و گهی تاخت اسپ

✦

بیامد سوی خان آذرگشسپ

#16

جهان‌آفرین را ستایش گرفت

✦

به آتشکده در نیایش گرفت

#17

بیامد خرامان ازان جایگاه

✦

نهادند سر سوی کاوس شاه

#18

نشستند هر دو به هم شادمان

✦

نبودند جز شادمان یک زمان

#19

چو پر شد سر از جام روشن‌گلاب

✦

به خواب و به آسایش آمد شتاب

#20

چو روز درخشان برآورد چاک

✦

بگسترد یاقوت بر تیره خاک

#21

جهاندار بنشست و کاوس کی

✦

دو شاه سرافراز و دو نیک‌پی

#22

ابا رستم گرد و دستان به هم

✦

همی گفت کاوس هر بیش و کم

#23

از افراسیاب اندر آمد نخست

✦

دو رخ را به خون دو دیده بشست

#24

بگفت آنکه او با سیاوش چه کرد

✦

از ایران سراسر برآورد گرد

#25

بسی پهلوانان که بیجان شدند

✦

زن و کودک خرد پیچان شدند

#26

بسی شهر بینی ز ایران خراب

✦

تبه گشته از رنج افراسیاب

#27

ترا ایزدی هرچ بایدت هست

✦

ز بالا و از دانش و زور دست

#28

ز فر تمامی و نیک‌اختری

✦

ز شاهان به هر گونه‌ای برتری

#29

کنون از تو سوگند خواهم یکی

✦

نباید که پیچی ز داد اندکی

#30

که پرکین کنی دل ز افراسیاب

✦

دمی آتش اندر نیاری به آب

#31

ز خویشی مادر بدو نگروی

✦

نپیچی و گفت کسی نشمری

#32

به گنج و فزونی نگیری فریب

✦

همان گر فراز آیدت گر نشیب

#33

به تاج و به تخت و نگین و کلاه

✦

به گفتار با او نگردی ز راه

#34

بگویم که بنیاد سوگند چیست

✦

خرد را و جان ترا پند چیست

#35

بگویی به دادار خورشید و ماه

✦

به تیغ و به مهر و به تخت و کلاه

#36

به فر و به نیک‌اختر ایزدی

✦

که هرگز نپیچی به سوی بدی

#37

میانجی نخواهی جز از تیغ و گرز

✦

منش برز داری و بالای برز

#38

چو بشنید زو شهریار جوان

✦

سوی آتش آورد روی و روان

#39

به دادار دارنده سوگند خورد

✦

به روز سپید و شب لاژورد

#40

به خورشید و ماه و به تخت و کلاه

✦

به مهر و به تیغ و به دیهیم شاه

#41

که هرگز نپیچم سوی مهر اوی

✦

نبینم بخواب اندرون چهر اوی

#42

یکی خط بنوشت بر پهلوی

✦

به مشکاب بر دفتر خسروی

#43

گوا بود دستان و رستم برین

✦

بزرگان لشکر همه همچنین

#44

به زنهار بر دست رستم نهاد

✦

چنان خط و سوگند و آن رسم و داد

#45

ازان پس همی خوان و می خواستند

✦

ز هر گونه مجلس بیاراستند

#46

ببودند یک هفته با رود و می

✦

بزرگان به ایوان کاوس کی

#47

جهاندار هشتم سر و تن بشست

✦

بیاسود و جای نیایش بجست

#48

به پیش خداوند گردان سپهر

✦

برفت آفرین را بگسترد چهر

#49

شب تیره تا برکشید آفتاب

✦

خروشان همی بود دیده پرآب

#50

چنین گفت کای دادگر یک خدای

✦

جهاندار و روزی ده و رهنمای

#51

به روز جوانی تو کردی رها

✦

مرا بی‌سپاه از دم اژدها

#52

تو دانی که سالار توران سپاه

✦

نه پرهیز داند نه شرم گناه

#53

به ویران و آباد نفرین اوست

✦

دل بیگناهان پر از کین اوست

#54

به بیداد خون سیاوش بریخت

✦

بدین مرز باران آتش ببیخت

#55

دل شهریاران پر از بیم اوست

✦

بلا بر زمین تخت و دیهیم اوست

#56

به کین پدر بنده را دست گیر

✦

ببخشای بر جان کاوس پیر

#57

تو دانی که او را بدی گوهرست

✦

همان بدنژادست و افسونگرست

#58

فراوان بمالید رخ بر زمین

✦

همی خواند بر کردگار آفرین

#59

وزان جایگه شد سوی تخت باز

✦

بر پهلوانان گردن‌فراز

#60

چنین گفت کای نامداران من

✦

جهانگیر و خنجر گزاران من

#61

بپیمودم این بوم ایران بر اسپ

✦

ازین مرز تا خان آذرگشسپ

#62

ندیدم کسی را که دلشاد بود

✦

توانگر بد و بومش آباد بود

#63

همه خستگانند از افراسیاب

✦

همه دل پر از خون و دیده پرآب

#64

نخستین جگرخسته از وی منم

✦

که پر درد ازویست جان و تنم

#65

دگر چون نیا شاه آزادمرد

✦

که از دل همی برکشد باد سرد

#66

به ایران زن و مرد ازو با خروش

✦

ز بس کشتن و غارت و جنگ و جوش

#67

کنون گر همه ویژه یار منید

✦

بِدل سربسر دوستدار منید

#68

به کین پدر بست خواهم میان

✦

بگردانم این بد ز ایرانیان

#69

اگر همگنان رای جنگ آورید

✦

بکوشید و رسم پلنگ آورید

#70

مرا این سخن پیش بیرون شود

✦

ز جنگ یلان کوه هامون شود

#71

هران خون که آید به کین ریخته

✦

گنهکار او باشد آویخته

#72

وگر کشته گردد کسی زین سپاه

✦

بهشت بلندش بود جایگاه

#73

چه گویید و این را چه پاسخ دهید

✦

همه یکسره رای فرخ نهید

#74

بدانید کو شد به بد پیشدست

✦

مکافات بد را نشاید نشست

#75

بزرگان به پاسخ بیاراستند

✦

به درد دل از جای برخاستند

#76

که ای نامدار جهان شادباش

✦

همیشه ز رنج و غم آزاد باش

#77

تن و جان ما سربه‌سر پیش تست

✦

غم و شادمانی کم و بیش تست

#78

ز مادر همه مرگ را زاده‌ایم

✦

همه بنده‌ایم ارچه آزاده‌ایم

#79

چو پاسخ چنین یافت از پیلتن

✦

ز طوس و ز گودرز و از انجمن

#80

رخ شاه شد چون گل ارغوان

✦

که دولت جوان بود و خسرو جوان

#81

بدیشان فراوان بکرد آفرین

✦

که آباد بادا به گردان زمین

پادشاهی کیخسرو شصت سال بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما