🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

رزم کاووس با شاه هاماوران

❖
53 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴ - نامهٔ رستم به شاه هاماوران، حملهٔ دریایی و آماده‌سازی برای نبرد بزرگ
جهان‌پهلوان رستم، فرستاده‌ای هوشیار و خردمند را گسیل داشت تا نامه‌ای چون آذرخش به نزد سالار هاماوران ببرد؛ نامه‌ای که سطر سطر آن بوی تیغ و گرز و رزم‌خواهی می‌داد. تهمتن در آن نامه شاه هاماوران را سرزنش کرد که نبرد به آیین دلاوران نکرده و به کمین و حیله، کی‌کاووس و نامداران ایران را به بند کشیده است. رستم هشدار داد که اگر کاووس‌شاه را بی‌درنگ رها سازد، از چنگال اژدهای کین‌خواهی رسته است، وگرنه باید خویشتن را برای نبردی سهمگین آماده کند که در آن سر نهادن بر آستان مرگ تنها سرنوشت او خواهد بود.

چون فرستاده پیام و نامه را رسانید، دل شاه هاماوران از تیرگی اندیشه خیره شد و جهان پیش چشمش تار گشت. اما از سر غرور و تندخویی پاسخی گستاخانه بازفرستاد و گفت که کاووس هرگز رنگ دشت و آزادی را نخواهد دید و اگر رستم پا به بربرستان گذارد، جز بند و زندان و ضربت گرزهای گران بهره‌ای نخواهد برد.

پاسخ سرکشانه شاه هاماوران آتش غیرت را در دل رستم و نامداران سپاه برافروخت. تهمتن چون دید راه خشکی دور و دراز است، فرمان داد تا لشکر بر کشتی‌ها و زورق‌ها نشینند و از راه دریا رهسپار مرز هاماوران شوند. پهلوانان ایرانی چون طوفان بر کرانه‌های هاماوران فرود آمدند و شهرها و بوم و برِ دشمن را زیر و رو ساختند.

شاه هاماوران با لشکری آراسته به درافکندن رستم شتافت، اما همین که گردِ رخش برخاست و قامت تهمتن با گرز گران بر دوش پدیدار شد، بیمی مرگبار بر جان سپاهیان افتاد. رستم چون شیر ژیان بانگ برآورد و بر قلع‌وقمع دشمن پرداخت. تابِ پایداری در لشکر هاماوران نماند؛ سپاهیان از هولِ گوپالِ پیلتن پراکنده شدند و شاه هاماوران نیز با سرکشانِ شکست‌خورده خویش به سوی شهر گریخت.

سالار هاماوران که خود را در آستانه نابودی می‌دید، دو چابکسوار فرستاد تا نامه‌هایی پر از درد و زاری به نزد شاهان مصر و بربر ببرند و آنان را هشدار دهد که اگر با وی یکدل نشوند، رستم تمام آن مرزوبوم را به زیر نگین خواهد آورد. شاهان مصر و بربر، ترسان از تندر کین‌خواهی ایران، لشکرهایی بی‌شمار آراستند و به یاری هاماوران شتافتند، چنان‌که زمین از انبوهیِ سپاهیان چون کوه شد و جای پای موری بر خاک نماند.

رستم چون گرد آمدن سه سپاه گران را دید، نگرانِ جانِ کاووس‌شاه شد. پس پنهانی پیام‌آوری به نزد شاه اسیر فرستاد و گفت: «سه شهریار جهان بر ما گرد آمده‌اند. من توانِ برکندنِ بنیادِ ایشان را دارم، اما بیم دارم که در کشاکشِ نبرد، آسیبی به تنِ شهریار رسد که تاج و تخت بربر بی‌حضور تو مرا به کار نمی‌آید.»

فرستاده شتابان خود را به محبس کاووس رسانید و راز رستم را بگفت. کاووس‌شاه چون پیام تهمتن را شنید، خردمندانه و پرغرور پاسخ داد: «از بند و شکنجه من اندوه مدار که گردش روزگار همواره نوش را با نیش و مهر را با جنگ آمیخته است. پشتیبان من خدای جهان‌آفرین است؛ پس عنانِ رخشِ درخشان را رها کن و نوک سنان بر دشمن بدار و از این بدسگالان احدی را زنده مگذار!» فرستاده چون باد به نزد رستم بازگشت. جهان‌پهلوان از شنیدن پاسخِ دلیرانه شاه، دلگرم گشت و بند قبای رزم محکم کرد و پرشورتر از پیش، روی به آوردگاهِ بزرگ نهاد.
#1
یکی مرد بیدار جوینده راه
✦
فرستاد نزدیک کاووس شاه
#2
به نزدیک سالار هاماوران
✦
بشد نامداری ز کندآوران
#3
یکی نامه بنوشت با گیر و دار
✦
پر از گرز و شمشیر و پرکارزار
#4
که بر شاه ایران کمین ساختی
✦
بپیوستن اندر بد انداختی
#5
نه مردی بود چاره جستن به جنگ
✦
نرفتن به رسم دلاور پلنگ
#6
که در جنگ هرگز نسازد کمین
✦
اگر چند باشد دلش پر ز کین
#7
اگر شاه کاووس یابد رها
✦
تو رستی ز چنگ و دم اژدها
#8
وگرنه بیارای جنگ مرا
✦
به گردن بپیمای هنگ مرا
#9
فرستاده شد نزد هاماوران
✦
بدادش پیام یکایک سران
#10
چو پیغام بشنید و نامه بخواند
✦
ز کردار خود در شگفتی بماند
#11
چو برخواند نامه سرش خیره شد
✦
جهان پیش چشمش همه تیره شد
#12
چنین داد پاسخ که کاووس کی
✦
به هامون دگر نسپرد نیز پی
#13
تو هرگه که آیی به بربرستان
✦
نبینی مگر تیغ و گرز گران
#14
همین بند و زندانت آراستست
✦
اگر رایت این آرزو خواستست
#15
بیایم بجنگ تو من با سپاه
✦
برین گونه سازیم آیین و راه
#16
چو بشنید پاسخ‌گو پیلتن
✦
دلیران لشکر شدند انجمن
#17
سوی راه دریا بیامد به جنگ
✦
که بر خشک بر بود ره با درنگ
#18
به کشتی و زورق سپاهی گران
✦
بشد تا سر مرز هاماوران
#19
به تاراج و کشتن نهادند روی
✦
ز خون روی کشور شده جوی جوی
#20
خبر شد به شاه هماور ازین
✦
که رستم نهادست بر رخش زین
#21
ببایست تا گاهش آمد به جنگ
✦
نبد روزگار سکون و درنگ
#22
چو بیرون شد از شهر خود با سپاه
✦
به روز درخشان شب آمد سیاه
#23
چپ و راست لشکر بیاراستند
✦
به جنگ اندرون نامور خواستند
#24
گو پیلتن گفت جنگی منم
✦
به آوردگه بر درنگی منم
#25
برآورد گرز گران را به دوش
✦
برانگیخت رخش و برآمد خروش
#26
چو دیدند لشکر بر و یال اوی
✦
به چنگ اندرون گرز و گوپال اوی
#27
تو گفتی که دلشان برآمد ز تن
✦
ز هولش پراگنده شد انجمن
#28
همان شاه با نامور سرکشان
✦
ز رستم چو دیدند یک یک نشان
#29
گریزان بیامد به هاماوران
✦
ز پیش تهمتن سپاهی گران
#30
چو بنشست سالار با رایزن
✦
دو مرد جوان خواست از انجمن
#31
بدان تا فرستد هم اندر زمان
✦
به مصر و به بربر چو باد دمان
#32
یکی نامه هر یک به چنگ اندرون
✦
نوشته به درد دل از آب خون
#33
کزین پادشاهی بدان نیست دور
✦
بهم بود نیک و بد و جنگ و سور
#34
گرایدونک باشید با من یکی
✦
ز رستم نترسم به جنگ اندکی
#35
وگرنه بدان پادشاهی رسد
✦
درازست بر هر سویی دست بد
#36
چو نامه به نزدیک ایشان رسید
✦
که رستم بدین دشت لشکر کشید
#37
همه دل پر از بیم برخاستند
✦
سپاهی ز کشور بیاراستند
#38
نهادند سر سوی هاماوران
✦
زمین کوه گشت از کران تا کران
#39
سپه کوه تا کوه صف برکشید
✦
پی مور شد بر زمین ناپدید
#40
چو رستم چنان دید نزدیک شاه
✦
نهانی برافگند مردی به راه
#41
که شاه سه کشور برآراستند
✦
بر این گونه از جای برخاستند
#42
اگر جنگ را من بجنبم ز جای
✦
ندانند سر را بدین کین ز پای
#43
نباید کزین کین به تو بد رسد
✦
که کار بد از مردم بد رسد
#44
مرا تخت بربر نیاید به کار
✦
اگر بد رسد بر تن شهریار
#45
فرستاده بشنید و آمد دوان
✦
به نزدیک کاووس کی شد نهان
#46
پیام تهمتن همه باز راند
✦
چو بشنید کاووس خیره بماند
#47
چنین داد پاسخ که مندیش ازین
✦
نه گسترده از بهر من شد زمین
#48
چنین بود تا بود گردان سپهر
✦
که با نوش زهرست با جنگ مهر
#49
و دیگر که دارنده یار منست
✦
بزرگی و مهرش حصار منست
#50
تو رخش درخشنده را ده عنان
✦
بیارای گوشش به نوک سنان
#51
ازیشان یکی زنده اندر جهان
✦
ممان آشکارا نه اندر نهان
#52
فرستاده پاسخ بیاورد زود
✦
بر رستم زال زر شد چو دود
#53
تهمتن چو بشنید گفتار اوی
✦
بسیچید و زی جنگ بنهاد روی

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: