🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

کیقباد

❖
39 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲ - رویاریی رستم با افراسیاب و گریز او از چنگ رستم و شکست سپاه توران
چون رستم دلاوری‌های قارن رزم‌جو را در قلب سپاه نگریست و شور نبرد در جانش زبانه کشید، رو به پدر خویش زال آورد و جویا شد که افراسیاب، آن بدسگال تورانی، در کجای میدان جای می‌گیرد و چه جامه و درفشی دارد تا او را در هم شکند. زال فرزند را اندرز داد و از نبرد با آن اژدهای تورانی بیم داد؛ زیرا افراسیاب زره و درفشی سیاه بر تن و دست داشت و از آهن و زر کلاه‌خود ساخته بود. اما رستم با اتکا به پروردگار جهان و بازوی خویش، بر رخش رویین‌سم نشست و به میدان تاخت.

افراسیاب با دیدن رستم، شگفت‌زده از دلاوری این نوجوان نوآمده، جویای نامش شد و تورانیان او را پور دستان و دارنده گرز سام معرفی کردند. افراسیاب همچون موجی خروشان پیش آمد، اما رستم بر او تاخت، گرز را بر زین نهاد و با چنگی پولادین کمرگاه افراسیاب را بگرفت و او را از پشت زین پلنگینه‌اش برداشت تا زنده به نزد کیقباد برد. در این میان، دوال کمربند افراسیاب از نیروی سهمگین رستم بگسست و سالار توران بر خاک افتاد. سواران تورانی گرد او را گرفتند و وی را از چنگال مرگ رهانیدند. رستم از این‌که او را زیر کش نگرفته بود دریغ خورد، اما هجوم سپاه ایران به رهبری کیقباد آغاز شد. لشکر ایران چون دریایی طوفانی خروشید و در نبردی سهمگین، ۱۱۶۰ تن از دلیران توران به یک زخم بر خاک افتادند. سپاه توران شکست‌خورده و با دل‌های خسته و سلیح‌های شکسته، از راه دامغان به سوی رود جیحون بگریختند.
#1
چو رستم بدید آنک قارن چه کرد
✦
چه‌گونه بود ساز ننگ و نبرد
#2
به پیش پدر شد بپرسید از وی
✦
که با من جهان پهلوانا بگوی
#3
که افراسیاب آن بد اندیش مرد
✦
کجا جای گیرد به روز نبرد
#4
چه پوشد کجا برافرازد درفش
✦
که پیداست تابان درفش بنفش
#5
من امروز بند کمرگاه اوی
✦
بگیرم کشانش بیارم بروی
#6
بدو گفت زال ای پسر گوش‌دار
✦
یک امروز با خویشتن هوش‌دار
#7
که آن ترک در جنگ نر اژدهاست
✦
در آهنگ و در کینه اَبر بلاست
#8
درفشش سیاهست و خفتان سیاه
✦
ز آهنش ساعد ز آهن کلاه
#9
همه روی آهن گرفته به زر
✦
نشانی سیه بسته بر خود بر
#10
ازو خویشتن را نگه‌دار سخت
✦
که مردی دلیرست و پیروز بخت
#11
بدو گفت رستم که ای پهلوان
✦
تو از من مدار ایچ رنجه روان
#12
جهان آفریننده یار منست
✦
دل و تیغ و بازو حصار منست
#13
برانگیخت آن رخش رویینه سم
✦
برآمد خروشیدن گاو دم
#14
چو افراسیابش به هامون بدید
✦
شگفتید ازان کودک نارسید
#15
ز ترکان بپرسید کین اژدها
✦
بدین گونه از بند گشته رها
#16
کدامست کین را ندانم به نام
✦
یکی گفت کاین پور دستان سام
#17
نبینی که با گرز سام آمدست
✦
جوانست و جویای نام آمدست
#18
به پیش سپاه آمد افراسیاب
✦
چو کشتی که موجش برآرد ز آب
#19
چو رستم ورا دید بفشارد ران
✦
بگردن برآورد گرز گران
#20
چو تنگ اندر آورد با او زمین
✦
فرو کرد گرز گران را به زین
#21
به بند کمرش اندر آورد چنگ
✦
جدا کردش از پشت زین پلنگ
#22
همی خواست بردنش پیش قباد
✦
دهد روز جنگ نخستینش داد
#23
ز هنگ سپهدار و چنگ سوار
✦
نیامد دوال کمر پایدار
#24
گسست و به خاک اندر آمد سرش
✦
سواران گرفتند گرد اندرش
#25
سپهبد چو از چنگ رستم بجست
✦
بخائید رستم همی پشت دست
#26
چرا گفت نگرفتمش زیرکش
✦
همی بر کمر ساختم بند خوش
#27
چو آوای زنگ آمد از پشت پیل
✦
خروشیدن کوس بر چند میل
#28
یکی مژده بردند نزدیک شاه
✦
که رستم بدرید قلب سپاه
#29
چنان تا بر شاه ترکان رسید
✦
درفش سپهدار شد ناپدید
#30
گرفتش کمربند و بفگند خوار
✦
خروشی ز ترکان برآمد بزار
#31
ز جای اندر آمد چو آتش قباد
✦
بجنبید لشگر چو دریا ز باد
#32
برآمد خروشیدن دار و کوب
✦
درخشیدن خنجر و زخم چوب
#33
بران ترگ زرین و زرین سپر
✦
غمی شد سر از چاک چاک تبر
#34
تو گفتی که ابری برآمد ز کنج
✦
ز شنگرف نیرنگ زد بر ترنج
#35
ز گرد سواران در آن پهن دشت
✦
زمین شش شد و آسمان گشت هشت
#36
هزار و صد و شصت گرد دلیر
✦
به یک زخم شد کشته چون نره شیر
#37
برفتند ترکان ز پیش مغان
✦
کشیدند لشگر سوی دامغان
#38
وزانجا به جیحون نهادند روی
✦
خلیده دل و با غم و گفت‌وگوی
#39
شکسته سلیح و گسسته کمر
✦
نه بوق و نه کوس و نه پای و نه سر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: