سرگذشت و جایگاه در حماسه

شاهدخت تورانی، دختر افراسیاب که به خاطر عشق بیژن از ناز و نعمت کاخ پدر محروم شد و در بیابان و چاه به یاری بیژن شتافت. پس از رهایی بیژن، کیخسرو به پاس وفاداری و رنج‌هایش، صد جامه دیبای رومی، تاج، ده بدره دینار و خادمان بسیار برای او فرستاد.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (36)

منیژه کجا دخت افراسیاب / درفشان کند باغ چون آفتاب

معنی: منیژه، دختر افراسیاب، در آنجا بوستان را چون خورشیدِ درخشان روشنی می‌بخشد.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۲ - آغاز داستان بیژن و منیژه: کشتن گرازان ارمان، فریب گرگین و بردن بیژن به ایوان افراسیاب بیت #15871

به نزدیک آن خیمهٔ خوب چهر / بیامد بدلش اندر افروخت مهر

معنی: چون به نزدیکی خیمه آن زیباروی (منیژه) رسید، مهر و عشق او در دلش برافروخته شد.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۲ - آغاز داستان بیژن و منیژه: کشتن گرازان ارمان، فریب گرگین و بردن بیژن به ایوان افراسیاب بیت #15894

منیژه چو از خیمه کردش نگاه / بدید آن سهی قد لشکر پناه

معنی: وقتی منیژه از درون خیمه به بیرون نگاه کرد، آن پهلوان راست‌قامت و پناه‌بخش سپاهیان را دید.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۲ - آغاز داستان بیژن و منیژه: کشتن گرازان ارمان، فریب گرگین و بردن بیژن به ایوان افراسیاب بیت #15896

پیام منیژه به بیژن بگفت / همه روی بیژن چو گل بر شکفت

معنی: وقتی پیام منیژه را به بیژن گفت، چهره بیژن از شادمانی مانند گل شکفته شد.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۲ - آغاز داستان بیژن و منیژه: کشتن گرازان ارمان، فریب گرگین و بردن بیژن به ایوان افراسیاب بیت #15908

چو بیژن چنین گفت شد دایه باز / بگوش منیژه سرایید راز

معنی: چون بیژن این سخنان را گفت، دایه بازگشت و راز او را در گوش منیژه نجوا کرد،

داستان بیژن و منیژه • بخش ۲ - آغاز داستان بیژن و منیژه: کشتن گرازان ارمان، فریب گرگین و بردن بیژن به ایوان افراسیاب بیت #15919

منیژه بیامد گرفتش به بر / گشاد از میانش کیانی کمر

معنی: منیژه آمد و او را در آغوش گرفت و کمربند کیانی را از کمر او گشود.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۲ - آغاز داستان بیژن و منیژه: کشتن گرازان ارمان، فریب گرگین و بردن بیژن به ایوان افراسیاب بیت #15927

چو هنگام رفتن فراز آمدش / به دیدار بیژن نیاز آمدش

معنی: هنگامی که زمان بازگشت منیژه فرا رسید، او دلتنگ دیدن بیژن شد و نتوانست از او جدا شود.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۲ - آغاز داستان بیژن و منیژه: کشتن گرازان ارمان، فریب گرگین و بردن بیژن به ایوان افراسیاب بیت #15938

منیژه چو بیژن دژم روی ماند / پرستندگان را بر خویش خواند

معنی: چون بیژن بیهوش و افسرده‌روی افتاد، منیژه خدمتکارانش را به نزد خود فراخواند.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۲ - آغاز داستان بیژن و منیژه: کشتن گرازان ارمان، فریب گرگین و بردن بیژن به ایوان افراسیاب بیت #15941

منیژه بدو گفت دل شاد دار / همه کار نابوده را باد دار

معنی: منیژه به او گفت: «دلت را شاد دار و آنچه هنوز رخ نداده است را همچون بادِ ناچیز بدار.»

داستان بیژن و منیژه • بخش ۲ - آغاز داستان بیژن و منیژه: کشتن گرازان ارمان، فریب گرگین و بردن بیژن به ایوان افراسیاب بیت #15953

ز کار منیژه دلش خیره ماند / قراخان سالار را پیش خواند

معنی: دل افراسیاب از کار منیژه شگفت‌زده و سرگردان ماند؛ پس سپهسالار قراخان را به نزد خویش فراخواند.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۳ - آگاهی دربان از نهان بیژن، بستن او به دست گرسیوز و فرمان دار افراسیاب بیت #15968

گناهی مرا اندرین بوده نیست / منیژه بدین کار آلوده نیست

معنی: «من در این کار هیچ گناهی نداشته‌ام و منیژه نیز به این کار آلوده و مقصر نیست.»

داستان بیژن و منیژه • بخش ۳ - آگاهی دربان از نهان بیژن، بستن او به دست گرسیوز و فرمان دار افراسیاب بیت #16021

وز آنجا بایوان آن بی‌هنر / منیژه کزو ننگ یابد گهر

معنی: و از آنجا به کاخ آن دختر بی‌کفایت، منیژه، برو که گهر و نژاد ما از او ننگ یافته است.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۴ - میانجیگری پیران و رهایی بیژن از دار، افکندنش به چاه و نان‌رسانی منیژه بیت #16122

منیژه برهنه بیک چادرا / برهنه دو پای و گشاده سرا

معنی: منیژه تنها با یک چادر، با پاهای برهنه و سرِ باز و بی‌پوشش رانده شد.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۴ - میانجیگری پیران و رهایی بیژن از دار، افکندنش به چاه و نان‌رسانی منیژه بیت #16135

چو از کوه خورشید سر برزدی / منیژه ز هر در همی نان چدی

معنی: هرگاه خورشید از پشت کوه سر برمی‌آورد، منیژه از هر خانه‌ای تکه نانی گدایی می‌کرد.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۴ - میانجیگری پیران و رهایی بیژن از دار، افکندنش به چاه و نان‌رسانی منیژه بیت #16140

یکی دختری از نژاد کیان / ز بهر زوارش ببسته میان

معنی: دختری از تبار پادشاهان (منیژه) برای پرستاری و یاری او کمر خدمت بسته بود.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۵ - بازآمدن گرگین بی‌بیژن، سوگ گیو و بند گرگین، و دیدن بیژن در چاه از جام کیخسرو بیت #16308

که بیژن بتوران ببند اندرست / زوارش یکی نامور دخترست

معنی: بیژن در توران در بند است، اما دختری نام‌آور خادم و پرستار اوست.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۵ - بازآمدن گرگین بی‌بیژن، سوگ گیو و بند گرگین، و دیدن بیژن در چاه از جام کیخسرو بیت #16312

بدان سان گذارد همی روزگار / که هزمان بروبر بگرید زوار

معنی: روزگار را چنان به سختی می‌گذراند که هر لحظه پرستارش (منیژه) بر حال او می‌گرید.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۵ - بازآمدن گرگین بی‌بیژن، سوگ گیو و بند گرگین، و دیدن بیژن در چاه از جام کیخسرو بیت #16314

منیژه خبر یافت از کاروان / یکایک بشهر اندر آمد دوان

معنی: منیژه چون از آمدن کاروان آگاه شد، دوان‌دوان و شتابان وارد شهر گردید.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۰ - نالیدن منیژه نزد رستم بازرگان، نهفتن انگشتری در خورش و افروختن آتش بر سر چاه بیت #16647

برهنه نوان دخت افراسیاب / بر رستم آمد دو دیده پر آب

معنی: دختر افراسیاب با پاهای برهنه و لرزان و چشمانی پر از اشک نزد رستم آمد.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۰ - نالیدن منیژه نزد رستم بازرگان، نهفتن انگشتری در خورش و افروختن آتش بر سر چاه بیت #16648

منیژه بدو گفت کز کار من / چه پرسی ز بدبخت و تیمار من

معنی: منیژه به او گفت: چرا از احوال منِ بدبخت و رنج‌دیده می‌پرسی؟

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۰ - نالیدن منیژه نزد رستم بازرگان، نهفتن انگشتری در خورش و افروختن آتش بر سر چاه بیت #16675

منیژه منم دخت افراسیاب / برهنه ندیدی رخم آفتاب

معنی: من منیژه‌ام، دختر افراسیاب، که خورشید هم هرگز چهره‌ام را بی‌پرده ندیده بود.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۰ - نالیدن منیژه نزد رستم بازرگان، نهفتن انگشتری در خورش و افروختن آتش بر سر چاه بیت #16678

منیژه بیامد بدان چاه سر / دوان و خورشها گرفته ببر

معنی: منیژه دوان‌دوان به سر آن چاه آمد، در حالی که غذاها را در آغوش گرفته بود.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۰ - نالیدن منیژه نزد رستم بازرگان، نهفتن انگشتری در خورش و افروختن آتش بر سر چاه بیت #16697

منیژه بدو گفت کز کاروان / یکی مایه ور مرد بازارگان

معنی: منیژه به او گفت: از میان یک کاروان، مردی بازرگان و ثروتمند آمد...

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۰ - نالیدن منیژه نزد رستم بازرگان، نهفتن انگشتری در خورش و افروختن آتش بر سر چاه بیت #16702

منیژه چو بشنید خندیدنش / ازان چاه تاریک بسته تنش

معنی: منیژه چون صدای خنده‌ی او را از آن چاه تاریک و تنِ دربندش شنید،

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۰ - نالیدن منیژه نزد رستم بازرگان، نهفتن انگشتری در خورش و افروختن آتش بر سر چاه بیت #16714

منیژه خروشید و نالید زار / که بر من چه آمد بد روزگار

معنی: منیژه فریاد برآورد و زار زار نالید که: ببین چه روزگار بدی بر سر من آمده است!

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۰ - نالیدن منیژه نزد رستم بازرگان، نهفتن انگشتری در خورش و افروختن آتش بر سر چاه بیت #16723

منیژه بیامد بکردار باد / ز بیژن برستم پیامش بداد

معنی: منیژه مانند باد شتافت و پیام بیژن را به رستم رساند.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۰ - نالیدن منیژه نزد رستم بازرگان، نهفتن انگشتری در خورش و افروختن آتش بر سر چاه بیت #16739

منیژه ز گفتار او شاد شد / دلش ز اندهان یکسر آزاد شد

معنی: منیژه از سخنان رستم شادمان شد و دلش یکسره از غم و اندوه رهایی یافت.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۰ - نالیدن منیژه نزد رستم بازرگان، نهفتن انگشتری در خورش و افروختن آتش بر سر چاه بیت #16748

منیژه به هیزم شتابید سخت / چو مرغان برآمد بشاخ درخت

معنی: منیژه با شتاب فراوان برای فراهم کردن هیزم شتافت و مانند مرغان بر شاخه‌های درختان بالا رفت.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۰ - نالیدن منیژه نزد رستم بازرگان، نهفتن انگشتری در خورش و افروختن آتش بر سر چاه بیت #16769

منیژه سبک آتشی برفروخت / که چشم شب قیرگون را بسوخت

معنی: منیژه به تندی آتشی برافروخت که چشم شبِ قیرگون و قیرفام را سوزاند و روشن ساخت.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۰ - نالیدن منیژه نزد رستم بازرگان، نهفتن انگشتری در خورش و افروختن آتش بر سر چاه بیت #16774

به بیژن بفرمود رستم که شو / تو با اشکش و با منیژه برو

معنی: رستم به بیژن دستور داد که: «راهی شو و تو همراه با اشکش و منیژه برو.»

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۱ - برداشتن سنگ چاه به نیروی رستم، رهایی بیژن، بخشایش گرگین و آراستن سپاه برای کین افراسیاب بیت #16823

منیژه نشسته بخیمه درون / پرستنده بر پیش او رهنمون

معنی: منیژه در میان خیمه نشسته بود و خدمتکارش پیشاپیش او راهنمایی می‌کرد.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۲ - یورش شبانهٔ رستم بر درگاه افراسیاب، بانگ رهایی بیژن، گریز شاه توران و تاراج کاخ بیت #16859

بنه با منیژه گسی کرد و بار / بپوشید خود جامهٔ کارزار

معنی: رستم بار و بنه را به همراه منیژه روانه ساخت و خود جامه رزم پوشید.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۳ - لشکرکشی افراسیاب بر رستم، آرایش رزم و گریز شاه توران با هزار اسیر بیت #16879

بپیچید و بخشایش آورد سخت / ز درد و غم دخت گم بوده بخت

معنی: شاه دلتنگ شد و بر دردهای دوشیزه بدبخت (منیژه) بسیار دلسوزی و رحم آورد.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۴ - بازگشت پیروزمند رستم با بیژن، پیشواز کیخسرو، بزم و بخشش منیژه و تأمل در تقدیر بیت #17002

به بیژن بفرمود کاین خواسته / ببر سوی ترک روان‌کاسته

معنی: شاه به بیژن گفت: این دارایی‌ها را برای آن خوبروی تورانیِ رنج‌دیده ببر.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۴ - بازگشت پیروزمند رستم با بیژن، پیشواز کیخسرو، بزم و بخشش منیژه و تأمل در تقدیر بیت #17005

برنجش مفرسا و سردش مگوی / نگر تا چه آوردی او را بروی

معنی: او را میازار و با او به سردی سخن مگو؛ بنگر که بخاطر تو چه بلاهایی را به جان خرید.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۴ - بازگشت پیروزمند رستم با بیژن، پیشواز کیخسرو، بزم و بخشش منیژه و تأمل در تقدیر بیت #17006

تو با او جهان را بشادی گذار / نگه کن بدین گردش روزگار

معنی: تو زندگی را با او به شادمانی بگذران و در این دگرگونی‌های روزگار تامل کن.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۴ - بازگشت پیروزمند رستم با بیژن، پیشواز کیخسرو، بزم و بخشش منیژه و تأمل در تقدیر بیت #17007