سرگذشت و جایگاه در حماسه

دهقان و راهنمای رومی که گشتاسپ را به کوه سقیلا و بیشه فیلا راهنمایی کرد و شاهد نبردهای دلاورانه گشتاسپ با گرگ و اژدها بود. او بعدها در پیشگاه قیصر گواهی داد که اژدها و گرگ به دست گشتاسپ کشته شده‌اند.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

یکی پیرسر بود هیشوی نام / جوانمرد و بیدار و با رای و کام

معنی: پیرمردی کشتی‌بان به نام هیشوی در آنجا بود که مردی جوانمرد، آگاه و نیک‌خواه بود.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۵ - رسیدن گشتاسپ به روم، ناکامی نزد دبیران و نستاو و شکستن سندان بوراب بیت #22775

برو آفرین کرد گشتاسپ و گفت / که با جان پاکت خرد باد جفت

معنی: گشتاسپ بر او درود فرستاد و گفت: امیدوارم خرد همواره قرین جان پاک تو باشد.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۵ - رسیدن گشتاسپ به روم، ناکامی نزد دبیران و نستاو و شکستن سندان بوراب بیت #22776

چنین گفت شایسته‌ای تاج را / و یا جوشن و تیغ و تاراج را

معنی: هیشوی گفت: تو سزاوار تاج پادشاهی هستی، یا برازنده زره و تیغ و نبردگاه!

پادشاهی لهراسپ • بخش ۵ - رسیدن گشتاسپ به روم، ناکامی نزد دبیران و نستاو و شکستن سندان بوراب بیت #22779

کنون راز بگشای و با من بگوی / ازین سان به دریا گذشتن مجوی

معنی: اکنون راز خود را آشکار کن و با من سخن بگو، و با این بهانه و فریب به دنبال گذر از دریا مباش.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۵ - رسیدن گشتاسپ به روم، ناکامی نزد دبیران و نستاو و شکستن سندان بوراب بیت #22780

مرا هدیه باید اگر گفت راست / ترا رای و راه دبیری کجاست

معنی: اگر راست می‌گویی باید پیشکشی به من بدهی؛ زیرا سیمای تو هیچ شباهتی به دبیران ندارد.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۵ - رسیدن گشتاسپ به روم، ناکامی نزد دبیران و نستاو و شکستن سندان بوراب بیت #22781

ز هیشوی بشنید گشتاسپ گفت / که از تو مرا نیست چیزی نهفت

معنی: گشتاسپ چون سخن هیشوی را شنید گفت: من هیچ رازی را از تو پنهان نمی‌کنم.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۵ - رسیدن گشتاسپ به روم، ناکامی نزد دبیران و نستاو و شکستن سندان بوراب بیت #22782

ز دینار لختی به هیشوی داد / ازان هدیه شد مرد گیرنده شاد

معنی: گشتاسپ مقداری سکه طلا به هیشوی داد و او از دریافت آن پیشکش بسیار شادمان شد.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۵ - رسیدن گشتاسپ به روم، ناکامی نزد دبیران و نستاو و شکستن سندان بوراب بیت #22784

ز کشتی سبک بادبان برکشید / جهانجوی را سوی قیصر کشید

معنی: هیشوی به شتاب بادبان کشتی را برافراشت و آن جهان‌جوی را به سوی قلمرو قیصر برد.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۵ - رسیدن گشتاسپ به روم، ناکامی نزد دبیران و نستاو و شکستن سندان بوراب بیت #22785

چنان بد که روزی ز نخچیرگاه / مر او را به هیشوی بر بود راه

معنی: چنان شد که روزی گشتاسپ در بازگشت از شکارگاه، راهش از نزدیکی خانه هیشوی گذشت.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۸ - پیوند گشتاسپ و کتایون بی‌گنج و تاج، فروش یاقوت و دوستی با هیشوی بیت #22920

همه هرچ بود از بزرگان و خرد / هم از راه نزدیک هیشوی برد

معنی: هرچه از شکار بزرگ و کوچک داشت، همه را از همان راه نزدیک نزد هیشوی برد.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۸ - پیوند گشتاسپ و کتایون بی‌گنج و تاج، فروش یاقوت و دوستی با هیشوی بیت #22922

چو هیشو بدیدش بیامد دوان / پذیره شدش شاد و روشن‌روان

معنی: چون هیشوی او را دید، دوان‌دوان به پیشوازش آمد و شادمان و روشن‌روان شد.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۸ - پیوند گشتاسپ و کتایون بی‌گنج و تاج، فروش یاقوت و دوستی با هیشوی بیت #22923

چو گشتاسپ هیشوی را دوست کرد / به دانش ورا چون تن و پوست کرد

معنی: بدین‌گونه گشتاسپ با هیشوی دوست شد و او را مانند تن و پوست به خود نزدیک کرد.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۸ - پیوند گشتاسپ و کتایون بی‌گنج و تاج، فروش یاقوت و دوستی با هیشوی بیت #22926

چو رفتی به نخچیر آهو ز شهر / به ره بر به هیشوی دادی دو بهر

معنی: هرگاه برای شکار آهو از شهر بیرون می‌رفت، در راه دو سهم از شکارش را به هیشوی می‌داد.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۸ - پیوند گشتاسپ و کتایون بی‌گنج و تاج، فروش یاقوت و دوستی با هیشوی بیت #22927

ز هیشوی و آن مهتر نامجوی / که هر سه به روی اندر آرند روی

معنی: او از هیشوی و آن سرور نامجو آگاهی داشت و می‌دانست که هر سه با هم آشنایی یافته‌اند.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #22955

بیامد به نزدیک هیشوی تفت / سراسر بگفت آن سخنها که رفت

معنی: شتابان به نزد هیشوی آمد و تمام آنچه را که گذشته بود بازگو کرد.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #22956

وزان اختر فیلسوفان روم / شگفتی که آید بدان مرز و بوم

معنی: و از طالع فیلسوفان روم و شگفتی‌هایی که قرار بود در آن مرز و بوم رخ دهد سخن گفت.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #22957

بدو گفت هیشوی کامروز شاد / بر ما همی باش با مهر و داد

معنی: هیشوی به او گفت: امروز شادمانه با مهر و داد نزد ما بمان.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #22958

که این مرد کز وی تو دادی نشان / یکی نامداریست از سرکشان

معنی: زیرا این مردی که تو از او نشان دادی، سروری نامدار از میان دلاوران است.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #22959

یکی دی نیامد به نزدیک من / که خرم شدی جان تاریک من

معنی: همین دیروز بود که به نزد من آمد و جانِ تاریک مرا شادمان و روشن ساخت.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #22961

می و رود آورد با بوی و رنگ / نشستند با جام زرین به چنگ

معنی: می و ساز آوردند و با جام‌های زرین در دست، به بزم نشستند.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #22963

چو هیشوی و میرین بدیدند گرد / پذیره شدندش به دشت نبرد

معنی: چون هیشوی و میرین غبار سوار را دیدند، به استقبالش به دشت شتافتند.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #22965

چو میرین بدیدش به هیشوی گفت / که این را به گیتی کسی نیست جفت

معنی: چون میرین گشتاسپ را دید، به هیشوی گفت: در کل جهان کسی همتای او نیست!

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #22966

چو گشتاسپ تنگ آمد این هر دو مرد / پیاده ببودند ز اسپ نبرد

معنی: چون گشتاسپ نزدیک شد، آن دو به احترام از اسب نبرد پیاده شدند.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #22969

نشستی نو آراست بر پیش آب / یکی خوان نو ساخت اندر شتاب

معنی: مجلس بزم تازه‌ای کنار آب آراستند و سفره و خوانی نو به شتاب پهن کردند.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #22970

می آورد با میگساران نو / نشستی نو آیین و یاران نو

معنی: می آوردند با ساقیانی جدید و نشستی برپا ساختند با یارانی نوآیین.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #22971

چو رخ لعل گشت از می لعل فام / به گشتاسپ هیشوی گفت ای همام

معنی: چون چهره‌ها از باده سرخ‌فام لعل‌گون شد، هیشوی به گشتاسپ گفت: ای سرور دلاور!

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #22972

مرا بر زمین دوست خوانی همی / جز از من کسی را ندانی همی

معنی: تو مرا دوست خود در این سرزمین می‌خوانی و جز من کسی را پناه خود نمی‌دانی.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #22973

کنون سوی من کرد میرین پناه / یکی نامدارست با دستگاه

معنی: اکنون میرین به من پناه آورده است؛ او بزرگی نامدار و صاحب دستگاه و مقام است.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #22974

چنین گفت هیشوی کاین پیر گرگ / همی برتر است از هیونی سترگ

معنی: هیشوی چنین پاسخ داد که این گرگ کهنسال از یک پیل بزرگ نیز جثه‌ای عظیم‌تر دارد.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #22988

جهانجوی میرین ز ایوان برفت / بیامد به نزدیک هیشوی تفت

معنی: میرینِ جهانجو از کاخ خود بیرون آمد و شتابان به نزد هیشوی آمد.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #23000

ز نخچیر گشتاسپ زانسو کشید / نگه کرد هیشوی و اورا بدید

معنی: گشتاسپ نیز از شکارگاه از آن سو بازمی‌گشت؛ هیشوی نگاه کرد و او را دید.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #23001

دگر چیز بخشید هیشوی را / بیاراست جان جهانجوی را

معنی: باقی چیزها را به هیشوی بخشید و دلِ آن پهلوانِ جهانجو را شاد ساخت.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #23004

همی رفت هیشوی با او به راه / جهانجوی میرین فریاد خواه

معنی: هیشوی با او در راه همراه شد، در حالی که میرینِ جهانجو دادخواه و خواهانِ کمک بود.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۹ - خواستگاری میرین از دختر قیصر، شرط گرگ فاسقون و رفتن گشتاسپ به بیشه بیت #23007

چو نزدیک شد بیشه و جای گرگ / بپیچید میرین و مرد سترگ

معنی: چون به نزدیکی بیشه و کمینگاه گرگ رسیدند، میرین و آن مرد تنومند (هیشوی) از ترس پس کشیدند.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۰ - کشتن گرگ بیشه به دست گشتاسپ، پنهان داشتن راز از کتایون و دعوی دروغین میرین نزد قیصر بیت #23009

وزو بازگشتند هر دو به‌درد / پر از خون دل و دیده پر آب زرد

معنی: پس هر دو با دلی پر از درد و چشمانی اشک‌بار از او روی برتافتند و بازگشتند.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۰ - کشتن گرگ بیشه به دست گشتاسپ، پنهان داشتن راز از کتایون و دعوی دروغین میرین نزد قیصر بیت #23011

چنین گفت هیشوی کان سرفراز / دلیرست و دانا و هم رزمساز

معنی: هیشوی گفت: آن جوان والامقام، دلیر، خردمند و کارآزموده در رزم است.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۰ - کشتن گرگ بیشه به دست گشتاسپ، پنهان داشتن راز از کتایون و دعوی دروغین میرین نزد قیصر بیت #23012

بر آب هیشوی و میرین به درد / نشسته زبان‌ها پر از یاد کرد

معنی: در کنار آب، هیشوی و میرین غمگین نشسته بودند و با زبان خویش از او یاد می‌کردند.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۰ - کشتن گرگ بیشه به دست گشتاسپ، پنهان داشتن راز از کتایون و دعوی دروغین میرین نزد قیصر بیت #23041

چو دیدنش از جای برخاستند / به زاری خروشیدن آراستند

معنی: چون او را دیدند از جای برخاستند و به زاری خروش برآوردند.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۰ - کشتن گرگ بیشه به دست گشتاسپ، پنهان داشتن راز از کتایون و دعوی دروغین میرین نزد قیصر بیت #23045

چو ز ایدر به رفتن نهی روی را / هم آواز کن پیش هیشوی را

معنی: هرگاه خواستی از اینجا بروی، نخست هیشوی را خبر کن و فراخوان،

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۰ - کشتن گرگ بیشه به دست گشتاسپ، پنهان داشتن راز از کتایون و دعوی دروغین میرین نزد قیصر بیت #23076

چو قرطاس را جامهٔ خامه کرد / به هیشوی میرین یکی نامه کرد

معنی: هنگامی که کاغذ با مرکب و قلم پوشیده شد، میرین نامه‌ای برای هیشوی نوشت،

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۱ - خواستگاری اهرن از دختر کهتر قیصر، شرط اژدهای سقیلا و چاره‌جویی از میرین و هیشوی بیت #23135