سرگذشت و جایگاه در حماسه

پهلوان و راهنمای اسیر تورانی که اسفندیار او را در طول هفت‌خوان به بند کشیده بود تا راز راه رویین‌دژ را افشا کند. در سخنان بازرگانان در دژ، به نام او و اسفندیار اشاره می‌شود.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

یکی ترک بد نام او گرگسار / گذشته بروبر بسی روزگار

معنی: تورانیِ دیگری بود که «گرگسار» نام داشت و روزگارِ درازی بر او گذشته و بسیار باکوه و باتجربه بود.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۸ - سخن دقیقی: رسیدن پاسخ گشتاسپ به ارجاسپ و لشکرکشی عظیم توران به ایران بیت #23815

دگر دست را داد بر گرگسار / بدادش سوار گزین صدهزار

معنی: جناح دیگر را به گرگسار سپرد و صدهزار سوار برگزیده به او داد.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۱ - سخن دقیقی: آرایش سپاه ایران و توران برای نبرد بزرگ بیت #23994

یکی ترک بد نام او گرگسار / ز لشکر بیامد بر شهریار

معنی: پهلوانی ترکی به نام گرگسار از میان سپاه پیش آمد و به نزد شهریار آمد،

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۳۲ - آزادی اسفندیار، نبرد دوباره با ارجاسپ و گرفتن گرگسار بیت #24935

بدو گفت کای شاه ترکان چین / به یک تن مزن خویشتن بر زمین

معنی: و به او گفت: «ای شاه ترکان چین، خود را این‌گونه خوار و سرنگون مساز!»

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۳۲ - آزادی اسفندیار، نبرد دوباره با ارجاسپ و گرفتن گرگسار بیت #24936

سپاهی همه خسته و کوفته / گریزان و بخت اندر آشوفته

معنی: «سپاهیان همه خسته و کوفته و گریزانند و بختشان آشفته گشته است.»

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۳۲ - آزادی اسفندیار، نبرد دوباره با ارجاسپ و گرفتن گرگسار بیت #24937

پسر کوفته سوخته شهریار / بیاری که آمد جز اسفندیار

معنی: «فرزندان شاه کشته شده‌اند و شهریار در آتش غم می‌سوزد؛ اما مگر جز اسفندیار چه کسی به یاری آنان آمده است؟»

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۳۲ - آزادی اسفندیار، نبرد دوباره با ارجاسپ و گرفتن گرگسار بیت #24938

چو ارجاسپ آن دید با گرگسار / چنین گفت کز لشکر بی‌شمار

معنی: چون ارجاسپ این کشتار را دید، رو به گرگسار کرد و گفت: از این سپاه بی‌شمار ما،

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۳۲ - آزادی اسفندیار، نبرد دوباره با ارجاسپ و گرفتن گرگسار بیت #24982

ز گفتار او تیز شد گرگسار / بیامد به پیش صف کارزار

معنی: گرگسار از سخنان ارجاسپ برآشفت و خشمگین شد و به پیشاپیش صف نبرد آمد.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۳۲ - آزادی اسفندیار، نبرد دوباره با ارجاسپ و گرفتن گرگسار بیت #24985

ز زین اندر آویخت اسفندیار / بدان تا گمانی برد گرگسار

معنی: اسفندیار خود را از زین آویزان کرد تا گرگسار چنین گمان برد

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۳۲ - آزادی اسفندیار، نبرد دوباره با ارجاسپ و گرفتن گرگسار بیت #24988

به نام جهان‌آفرین کردگار / بینداخت بر گردن گرگسار

معنی: به نام خدای آفریننده جهان، کمند را بر گردن گرگسار انداخت.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۳۲ - آزادی اسفندیار، نبرد دوباره با ارجاسپ و گرفتن گرگسار بیت #24992

به ارجاسپ گفتند کاسفندیار / به رزم اندرون بود با گرگسار

معنی: به ارجاسپ گفتند که اسفندیار در نبرد با گرگسار بود؛

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۳۲ - آزادی اسفندیار، نبرد دوباره با ارجاسپ و گرفتن گرگسار بیت #25004

به هشتم به جا آمد اسفندیار / بیامد به درگاه او گرگسار

معنی: در روز هشتم اسفندیار به جایگاه خود برگشت و گرگسار را به بارگاه او آوردند.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۳۲ - آزادی اسفندیار، نبرد دوباره با ارجاسپ و گرفتن گرگسار بیت #25028

ز رویین دژ و کار اسفندیار / ز راه و ز آموزش گرگسار

معنی: درباره رویین‌دژ، کارهای بزرگ اسفندیار، راه نبرد و راهنمایی‌ها و آموزه‌های گرگسار.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۲ - آغاز هفت‌خوان اسفندیار: پرسش راه از گرگسار و کشتن دو گرگ در خان نخست بیت #25085

وز آن پس بفرمود تا گرگسار / شود داغ دل پیش اسفندیار

معنی: پس از آن بفرمود تا گرگسار را غمگین و دربند به پیشگاه اسفندیار بیاورند.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۲ - آغاز هفت‌خوان اسفندیار: پرسش راه از گرگسار و کشتن دو گرگ در خان نخست بیت #25091

بفرمود تا جام زرین چهار / دمادم ببستند بر گرگسار

معنی: بفرمود تا چهار جام زرینِ می پیاپی به گرگسار بنوشانند.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۲ - آغاز هفت‌خوان اسفندیار: پرسش راه از گرگسار و کشتن دو گرگ در خان نخست بیت #25092

چنین داد پاسخ ورا گرگسار / که ای نامور فرخ اسفندیار

معنی: گرگسار این‌گونه به او پاسخ داد که: ای اسفندیارِ نامور و فرخنده!

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۲ - آغاز هفت‌خوان اسفندیار: پرسش راه از گرگسار و کشتن دو گرگ در خان نخست بیت #25099

چنین داد پاسخ ورا گرگسار / که ای شیردل خسرو شهریار

معنی: گرگسار این‌گونه پاسخ داد که: ای شهریارِ شیردل و نامدار!

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۲ - آغاز هفت‌خوان اسفندیار: پرسش راه از گرگسار و کشتن دو گرگ در خان نخست بیت #25104

بدو گفت ما را جز این راه نیست / به گیتی به از راه کوتاه نیست

معنی: سپس به گرگسار گفت: ما را جز این راه چاره‌ای نیست؛ در جهان هیچ راهی بهتر از راه کوتاه نیست.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۲ - آغاز هفت‌خوان اسفندیار: پرسش راه از گرگسار و کشتن دو گرگ در خان نخست بیت #25120

چنین گفت با نامور گرگسار / که این هفتخوان هرگز ای شهریار

معنی: گرگسار به آن نامور گفت: ای شهریار، از این هفت‌خوان هرگز هیچ‌کس،

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۲ - آغاز هفت‌خوان اسفندیار: پرسش راه از گرگسار و کشتن دو گرگ در خان نخست بیت #25121

چنین داد پاسخ ورا گرگسار / که ای نامور مرد ناباک دار

معنی: گرگسار این‌گونه پاسخ داد که: ای مردِ بی‌باک و نام‌آور!

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۲ - آغاز هفت‌خوان اسفندیار: پرسش راه از گرگسار و کشتن دو گرگ در خان نخست بیت #25125

بدو گفت لشکر به آیین بدار / همی پیچم از گفتهٔ گرگسار

معنی: به او گفت: سپاه را با آیین و منظم نگه دار، که اندیشه من از گفته‌های گرگسار پریشان است.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۲ - آغاز هفت‌خوان اسفندیار: پرسش راه از گرگسار و کشتن دو گرگ در خان نخست بیت #25136

غم آمد همه بهرهٔ گرگسار / ز گرگان جنگی و اسفندیار

معنی: غم و اندوه تماماً نصیب گرگسار شد، چه از جانب گرگان جنگی و چه از سوی اسفندیار دلاور.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۳ - خان دوم اسفندیار: هشدار گرگسار از شیر و کشتن شیر نر و ماده بیت #25158

بفرمود تا بسته را پیش اوی / ببردند لرزان و پرآب روی

معنی: اسفندیار فرمان داد تا اسیرِ بندشده (گرگسار) را ترسان و گریه‌کنان به پیشگاهش آورند.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۳ - خان دوم اسفندیار: هشدار گرگسار از شیر و کشتن شیر نر و ماده بیت #25160

چنین گفت با نامور گرگسار / که ای نامور شیردل شهریار

معنی: گرگسار به شاهزاده نامدار گفت: «ای شهریارِ نامدار و شیردل،»

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۳ - خان دوم اسفندیار: هشدار گرگسار از شیر و کشتن شیر نر و ماده بیت #25162

بخندید روشن‌دل اسفندیار / بدو گفت کای ترک ناسازگار

معنی: اسفندیارِ روشن‌ضمیر خندید و به او گفت: «ای ترکِ ناسازگار،»

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۳ - خان دوم اسفندیار: هشدار گرگسار از شیر و کشتن شیر نر و ماده بیت #25165

بفرمود تا پیش او گرگسار / بیامد بداندیش و بد روزگار

معنی: اسفندیار دستور داد تا گرگسار، آن بدخواه تیره‌روز را پیش او بیاورند.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۴ - خان سوم اسفندیار: هشدار گرگسار، کشتن اژدها با گردون تیغ‌دار و بیهوشی از دود زهر بیت #25185

سه جام می لعل فامش بداد / چو آهرمن از جام می گشت شاد

معنی: سه جام از شراب سرخ‌رنگ به او داد و گرگسار مانند اهریمن از جام می شادکام شد.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۴ - خان سوم اسفندیار: هشدار گرگسار، کشتن اژدها با گردون تیغ‌دار و بیهوشی از دود زهر بیت #25186

بدو گفت کای مرد بدبخت خوار / که فردا چه پیش آورد روزگار

معنی: اسفندیار به او گفت: «ای مرد فرومایه، بگو ببینم فردا روزگار چه پیش خواهد آورد؟»

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۴ - خان سوم اسفندیار: هشدار گرگسار، کشتن اژدها با گردون تیغ‌دار و بیهوشی از دود زهر بیت #25187

بدو گفت کای شاه برتر منش / ز تو دور بادا بد بدکنش

معنی: گرگسار پاسخ داد: «ای پادشاه بلندپایه، بدخواهی و بدی از تو دور باد!

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۴ - خان سوم اسفندیار: هشدار گرگسار، کشتن اژدها با گردون تیغ‌دار و بیهوشی از دود زهر بیت #25188

از آن کار پر درد شد گرگسار / کجا زنده شد مرده اسفندیار

معنی: گرگسار از اینکه اسفندیار از مرگ رهایی یافت و زنده برگشت، بسیار غمگین و پردرد شد.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۵ - خان چهارم اسفندیار: هشدار گرگسار، فریب زن جادو و کشتن او با زنجیر زردشت بیت #25234

بفرمود تا داغ دل گرگسار / بیامد نوان پیش اسفندیار

معنی: اسفندیار بفرمود تا گرگسار غمگین و اندوهگین را نالان به نزد او آوردند.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۵ - خان چهارم اسفندیار: هشدار گرگسار، فریب زن جادو و کشتن او با زنجیر زردشت بیت #25237

می خسروانی سه جامش بداد / بخندید و زآن اژدها کرد یاد

معنی: سه جام می خسروانی به گرگسار داد، بخندید و از نبرد خود با اژدها یاد کرد.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۵ - خان چهارم اسفندیار: هشدار گرگسار، فریب زن جادو و کشتن او با زنجیر زردشت بیت #25238

بدو گفت کای بد تن بی‌بها / ببین این دم آهنج نر اژدها

معنی: اسفندیار به گرگسار گفت: ای بدسیرت بی‌ارزش، این اژدهای نرِ نفس‌کش را ببین که کشته شده است.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۵ - خان چهارم اسفندیار: هشدار گرگسار، فریب زن جادو و کشتن او با زنجیر زردشت بیت #25239

بدو گفت کای شاه پیروزگر / همی یابی از اختر نیک بر

معنی: گرگسار به او گفت: ای شاه پیروزمند، تو از طالع و ستاره نیکی به بهره می‌رسی.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۵ - خان چهارم اسفندیار: هشدار گرگسار، فریب زن جادو و کشتن او با زنجیر زردشت بیت #25241

یکی آتش از تارک گرگسار / برآمد ز پیکار اسفندیار

معنی: از دیدن این نبرد و پیروزیِ اسفندیار، آتشی از خشم و رشک از سرِ گرگسار زبانه کشید.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۵ - خان چهارم اسفندیار: هشدار گرگسار، فریب زن جادو و کشتن او با زنجیر زردشت بیت #25291

به دژخیم فرمود پس شهریار / که آرند بدبخت را بسته خوار

معنی: سپس اسفندیار به دژخیم دستور داد تا گرگسار بدبخت را خوار و بسته بیاورد.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۶ - خان پنجم اسفندیار: هشدار گرگسار، کشتن سیمرغ و جشن پیروزی بیت #25294

ببردند پیش یل اسفندیار / چو دیدار او دید پس شهریار

معنی: گرگسار را به نزد اسفندیار دلاور آوردند و چون شهریار او را دید...

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۶ - خان پنجم اسفندیار: هشدار گرگسار، کشتن سیمرغ و جشن پیروزی بیت #25295

سه جام می خسروانیش داد / ببد گرگسار از می لعل شاد

معنی: سه جام شراب شاهانه به او داد و گرگسار از آن می سرخ‌رنگ شادمان شد.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۶ - خان پنجم اسفندیار: هشدار گرگسار، کشتن سیمرغ و جشن پیروزی بیت #25296

بدو گفت کای ترک برگشته بخت / سر پیر جادو ببین از درخت

معنی: اسفندیار به او گفت: «ای ترک تیره-بخت، سر آن زن جادوگر کهن‌سال را بر درخت ببین!»

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۶ - خان پنجم اسفندیار: هشدار گرگسار، کشتن سیمرغ و جشن پیروزی بیت #25297

دگر منزل اکنون چه بینم شگفت / کز این جادو اندازه باید گرفت

معنی: «اکنون بگوی که در خوان بعدی چه شگفتی پدیدار می‌شود تا از سرنوشت این جادوگر پند گیرد.»

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۶ - خان پنجم اسفندیار: هشدار گرگسار، کشتن سیمرغ و جشن پیروزی بیت #25299