سرگذشت و جایگاه در حماسه

فرمانروای روم و پدر کتایون (ناهید)، که دخترش به همسری گشتاسپ درآمد و نیای مادری اسفندیار و پشوتن گردید.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (23)

نه قیصر بخواهم نه فغفور چین / نه از تاجداران ایران زمین

معنی: نه قیصر روم را می‌خواهم، نه فغفور چین را و نه هیچ‌یک از شاهان تاجدار سرزمین ایران را!

منوچهر • بخش ۶ - راز عاشقی گفتن رودابه با ندیمه‌هایش بیت #2343

ز کشتی سبک بادبان برکشید / جهانجوی را سوی قیصر کشید

معنی: هیشوی به شتاب بادبان کشتی را برافراشت و آن جهان‌جوی را به سوی قلمرو قیصر برد.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۵ - رسیدن گشتاسپ به روم، ناکامی نزد دبیران و نستاو و شکستن سندان بوراب بیت #22785

برآوردهٔ سلم جای بزرگ / نشستنگه قیصران سترگ

معنی: آن شهر جایگاهی بزرگ بود که سلم آن را ساخته بود و مقر پادشاهی قیصران والامقام به شمار می‌رفت.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۵ - رسیدن گشتاسپ به روم، ناکامی نزد دبیران و نستاو و شکستن سندان بوراب بیت #22787

چو در شهر آباد چندی بگشت / ز ایوان به دیوان قیصر گذشت

معنی: پس از آنکه چندی در شهر آباد گشت، از کاخ بگذشت و به دیوان و کارگاه نویسندگان قیصر درآمد.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۵ - رسیدن گشتاسپ به روم، ناکامی نزد دبیران و نستاو و شکستن سندان بوراب بیت #22791

یکی باد سرد از جگر برکشید / به نزدیک چوپان قیصر رسید

معنی: آهی سرد از سینه برکشید و به نزد سرپرست چوپانان قیصر رفت.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۵ - رسیدن گشتاسپ به روم، ناکامی نزد دبیران و نستاو و شکستن سندان بوراب بیت #22799

چو بشنید گشتاسپ غمگین برفت / ره ساربانان قیصر گرفت

معنی: گشتاسپ چون این سخن را شنید، غمگین شد و راه ساربانان قیصر را پیش گرفت.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۵ - رسیدن گشتاسپ به روم، ناکامی نزد دبیران و نستاو و شکستن سندان بوراب بیت #22808

به چیزی که ما راست چون سر کنی / به آید گر آهنگ قیصر کنی

معنی: چگونه می‌خواهی به این دارایی ناچیز ما خرسند باشی؟ بهتر آن است که رو به درگاه قیصر کنی.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۵ - رسیدن گشتاسپ به روم، ناکامی نزد دبیران و نستاو و شکستن سندان بوراب بیت #22815

ترا بی‌نیازی دهد زین سخن / جز آهنگ درگاه قیصر مکن

معنی: او تو را از این سختی‌ها بی‌نیاز می‌سازد؛ پس جز رفتن به آستان قیصر کاری مکن.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۵ - رسیدن گشتاسپ به روم، ناکامی نزد دبیران و نستاو و شکستن سندان بوراب بیت #22816

همی ساختی نعل اسپان شاه / بر قیصر او را بدی پایگاه

معنی: او نعل اسب‌های شاه را می‌ساخت و نزد قیصر روم مقام و منزلت بالایی داشت.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۵ - رسیدن گشتاسپ به روم، ناکامی نزد دبیران و نستاو و شکستن سندان بوراب بیت #22821

بیامد سبک قیصر از میمنه / دو داماد را کرد پیش بنه

معنی: قیصر روم شتابان از سمت راست سپاه آمد و دو داماد خود را پیشاپیش لشکر قرار داد.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۴ - رزم گشتاسپ با الیاس، اسارت و سپردنش به قیصر و نهادن کلاه کیان بیت #23351

ابر میمنه پور قیصر سقیل / ابر میسره قیصر و کوس و پیل

معنی: بر جناح راست، سقیل فرزند قیصر بود و بر جناح چپ، خود قیصر همراه با طبل‌ها و فیل‌ها ایستاده بود.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۴ - رزم گشتاسپ با الیاس، اسارت و سپردنش به قیصر و نهادن کلاه کیان بیت #23352

چنین گفت الیاس با انجمن / که قیصر همی باژ خواهد ز من

معنی: الیاس به بزرگان و همراهان خویش گفت: «قیصر از من باژ و خراج می‌طلبد!»

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۴ - رزم گشتاسپ با الیاس، اسارت و سپردنش به قیصر و نهادن کلاه کیان بیت #23355

ز پیش سواران کشانش ببرد / بیاورد و نزدیک قیصر سپرد

معنی: الیاس را در برابر چشمان سوارانش کشان‌کشان برد و او را به قیصر روم سپرد.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۴ - رزم گشتاسپ با الیاس، اسارت و سپردنش به قیصر و نهادن کلاه کیان بیت #23362

بر قیصر آمد سپه تاخته / به پیروزی و گردن افراخته

معنی: سپاهیان با پیروزی و سرافرازی تمام، تاخته به نزد قیصر روم آمدند.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۴ - رزم گشتاسپ با الیاس، اسارت و سپردنش به قیصر و نهادن کلاه کیان بیت #23366

ز لشکر چو قیصر بدیدش به راه / ز شادی پذیره شدش با سپاه

معنی: چون قیصر او را در راه دید، با شادمانی فراوان همراه با سپاهش به استقبال او شتافت.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۴ - رزم گشتاسپ با الیاس، اسارت و سپردنش به قیصر و نهادن کلاه کیان بیت #23367

چو برخاست قیصر به گشتاسپ گفت / که پاسخ چرا ماندی در نهفت

معنی: چون قیصر برخاست به گشتاسپ گفت: چرا پاسخ و حقیقت حال خود را پنهان داشتی؟

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۷ - تاج‌گذاری گشتاسپ نزد زریر، آمدن قیصر و کتایون، و سپردن تخت از لهراسپ بیت #23464

بدو گفت قیصر تو داناتری / برین آرزو بر تواناتری

معنی: قیصر به او گفت: تو داناتری و بر برآوردن این آرزو توانایی داری.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۷ - تاج‌گذاری گشتاسپ نزد زریر، آمدن قیصر و کتایون، و سپردن تخت از لهراسپ بیت #23469

چو گشتاسپ دید آن دلارای کام / فرستاد نزدیک قیصر پیام

معنی: چون گشتاسپ آن کامرانی دلپذیر را دید، پیامی نزد قیصر فرستاد،

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۷ - تاج‌گذاری گشتاسپ نزد زریر، آمدن قیصر و کتایون، و سپردن تخت از لهراسپ بیت #23490

فرستاده چون نزد قیصر رسید / به دشت آمد و ساز لشکر بدید

معنی: چون فرستاده به نزد قیصر رسید، او به دشت آمد و آراستگی لشکر را دید.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۷ - تاج‌گذاری گشتاسپ نزد زریر، آمدن قیصر و کتایون، و سپردن تخت از لهراسپ بیت #23495

بدانست قیصر که گشتاسپ اوست / فروزندهٔ جان لهراسپ اوست

معنی: قیصر دریافت که او همان گشتاسپ، روشنی‌بخش جان لهراسپ است.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۷ - تاج‌گذاری گشتاسپ نزد زریر، آمدن قیصر و کتایون، و سپردن تخت از لهراسپ بیت #23498

بشد قیصر و رنج و تشویر برد / بسی نیز بر خوی بد برشمرد

معنی: قیصر رفت، در حالی که شرمسار بود و خوی بد خویش را سرزنش می‌کرد.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۷ - تاج‌گذاری گشتاسپ نزد زریر، آمدن قیصر و کتایون، و سپردن تخت از لهراسپ بیت #23504

چو قیصر دو منزل بیامد به راه / عنان تگاور بپیچید شاه

معنی: چون قیصر دو منزل در راه همراهی کرد، گشتاسپ مهار اسبِ تکاور خویش را پیچید و بازایستاد.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۷ - تاج‌گذاری گشتاسپ نزد زریر، آمدن قیصر و کتایون، و سپردن تخت از لهراسپ بیت #23517

پس آن دختر نامور قیصرا / که ناهید بد نام آن دخترا

معنی: پس از آن، دختر نامدار قیصر روم که نامش ناهید بود،

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲ - سخن دقیقی: کناره‌گیری لهراسپ، تاج‌گذاری گشتاسپ و زاده شدن اسفندیار و پشوتن بیت #23567