سرگذشت و جایگاه در حماسه

نماد رزم‌آوری، شجاعت و دلاوری در شاهنامه. فردوسی آراستگی شاپورِ هشت‌ساله به کلاه و کمربند شهریاری را به کمر بستن بهرام‌شاه تشبیه کرده است.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

چو بهرام و چون زنگهٔ شادروان / چو فرهاد و برزین جنگ‌آوران

معنی: و نیز بهرام و زنگه شاوران، و فرهاد و برزین جنگاور،

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۱ - نبرد هفت یل با افراسیاب، کشتن الکوس توسط رستم و شکست تورانیان بیت #6053

چو طوس و چو گودرز کشواد و گیو / چو گرگین و بهرام و فرهاد نیو

معنی: چون طوس و گودرز کشواد و گیو و گرگین و بهرام و فرهاد دلاور.

سهراب • بخش ۸ - نامهٔ گژدهم به کاووس از زور سهراب، ترک دژ و رای بر خواندن رستم بیت #6440

ز بهرام وز زنگهٔ شاوران / نشان جو ز گردان و جنگ‌آوران

معنی: از میان گردان و نبردآزمایان، سراغ بهرام و زنگه شاوران را بگیر.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۴ - آگاهی فرود از آمدن سپاه طوس، پند جریره به کین‌خواهی و شناسایی سران با تخوار بیت #11443

درفشی کجا غرم دارد نشان / ز بهرام گودرز کشوادگان

معنی: «درفشی که نشان غرم (قوچ کوهی) دارد از آنِ بهرام فرزند گودرز کشواد است.»

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۵ - رسیدن سپاه زرین ایران بر تیغ کوه، شناساندن درفش پهلوانان به فرود و شادمانی او بیت #11492

بسالار بهرام گودرز گفت / که این کار بر من نشاید نهفت

معنی: بهرام فرزند گودرز به سالار گفت: «این کار را نباید از من پنهان داشت.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۶ - دیدار بهرام و فرود بر تیغ کوه، شناختن نشان سیاوش و هشدار از طوس بیت #11506

چو بهرام بر شد ببالای تیغ / بغرید برسان غرنده میغ

معنی: چون بهرام به بالای تیغ کوه برآمد، مانند ابر خران بانگ برآورد:

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۶ - دیدار بهرام و فرود بر تیغ کوه، شناختن نشان سیاوش و هشدار از طوس بیت #11517

بدو گفت بهرام بر گوی هین / تو بر آسمانی و من بر زمین

معنی: بهرام به او گفت: «هان بگو! که تو بر آسمان والایی و من بر زمینم.»

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۶ - دیدار بهرام و فرود بر تیغ کوه، شناختن نشان سیاوش و هشدار از طوس بیت #11527

بدو گفت بهرام سالار طوس / که با اختر کاویانست و کوس

معنی: بهرام به او گفت: «سالار سپاه طوس است که درفش کاویانی و طبل جنگ با اوست.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۶ - دیدار بهرام و فرود بر تیغ کوه، شناختن نشان سیاوش و هشدار از طوس بیت #11529

بدو گفت کز چه ز بهرام نام / نبردی و بگذاشتی کار خام

معنی: فرود به او گفت: «چرا نام بهرام را نبردی و کار سخن را خام رها کردی؟

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۶ - دیدار بهرام و فرود بر تیغ کوه، شناختن نشان سیاوش و هشدار از طوس بیت #11532

ز گودرزیان ما بدوییم شاد / مرا زو نکردی بلب هیچ یاد

معنی: ما از میان گودرزیان به بهرام شادمانیم، اما تو بر لب هیچ یاد از او نکردی.'

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۶ - دیدار بهرام و فرود بر تیغ کوه، شناختن نشان سیاوش و هشدار از طوس بیت #11533

بدو گفت بهرام کای شیرمرد / چنین یاد بهرام با تو که کرد

معنی: بهرام به او گفت: «ای شیرمرد، چه کسی چنین یاد و نشانی از بهرام به تو داده است؟»

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۶ - دیدار بهرام و فرود بر تیغ کوه، شناختن نشان سیاوش و هشدار از طوس بیت #11534

مرا گفت چون پیشت آید سپاه / پذیره شو و نام بهرام خواه

معنی: مادرم مرا گفت: چون سپاه به پیش تو آمد، پذیره شو و نام بهرام را بخواه،

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۶ - دیدار بهرام و فرود بر تیغ کوه، شناختن نشان سیاوش و هشدار از طوس بیت #11536

بدو گفت بهرام کای نیکبخت / تویی بار آن خسروانی درخت

معنی: بهرام به او گفت: «ای نیک‌بخت، آیا تو بار و میوه آن درخت خسروانی هستی؟

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۶ - دیدار بهرام و فرود بر تیغ کوه، شناختن نشان سیاوش و هشدار از طوس بیت #11539

بدو گفت بهرام بنمای تن / برهنه نشان سیاوش بمن

معنی: بهرام به او گفت: تن خود را نمایان کن و نشان سیاوش را که بر بدن داری به من بنما.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۶ - دیدار بهرام و فرود بر تیغ کوه، شناختن نشان سیاوش و هشدار از طوس بیت #11542

به بهرام بنمود بازو فرود / ز عنبر بگل بر یکی خال بود

معنی: فرود بازوی خود را به بهرام نشان داد؛ بر روی پوست گل‌گونش، خانی سیاه مانند عنبر قرار داشت.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۶ - دیدار بهرام و فرود بر تیغ کوه، شناختن نشان سیاوش و هشدار از طوس بیت #11543

ببهرام گفت ای سرافراز مرد / جهاندار و بیدار و شیر نبرد

معنی: به بهرام گفت: ای مرد سرافراز، ای دلاور جهان‌دار، هوشیار و شیر میدان نبرد!

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۶ - دیدار بهرام و فرود بر تیغ کوه، شناختن نشان سیاوش و هشدار از طوس بیت #11548

بدو گفت بهرام کای شهریار / جوان و هنرمند و گرد و سوار

معنی: بهرام به فرود گفت: ای شهریار جوان، هنرمند، پهلوان و تکاور!

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۶ - دیدار بهرام و فرود بر تیغ کوه، شناختن نشان سیاوش و هشدار از طوس بیت #11563

چو بهرام برگشت با طوس گفت / که با جان پاکت خرد باد جفت

معنی: چون بهرام نزد طوس بازآمد، به او گفت: امیدوارم جان پاکت همواره با خرد و تدبیر توأم باشد.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۷ - بازگشت بهرام نزد طوس، شناساندن فرود و نافرمانی ستمکارانهٔ او از اندرز کیخسرو بیت #11583

بترسیدی از بی‌هنر یک سوار / نه شیر ژیان بود بر کوهسار

معنی: تو از یک سوار بی‌هنر ترسیدی؛ او که شیر ژیانی بر فراز کوهسار نبود!

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۷ - بازگشت بهرام نزد طوس، شناساندن فرود و نافرمانی ستمکارانهٔ او از اندرز کیخسرو بیت #11592

بدو گفت بهرام کای پهلوان / مکن هیچ برخیره تیره روان

معنی: بهرام به او گفت: ای پهلوان، جان و روان روشن خود را بیهوده تیره مکن.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۸ - پند نافرجام بهرام و بازگشت گردان، تاختن ریونیز و کشته شدنش به تیر فرود بیت #11598

سپهبد شد آشفته از گفت اوی / نبد پند بهرام یل جفت اوی

معنی: سپهسالار (طوس) از سخنان بهرام آشفته شد و پند بهرام دلاور با طبع او سازگار نیامد.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۸ - پند نافرجام بهرام و بازگشت گردان، تاختن ریونیز و کشته شدنش به تیر فرود بیت #11603

بدیشان چنین گفت بهرام گرد / که این کار یکسر مدارید خرد

معنی: بهرام گرد به آنان گفت: این کار را هرگز خرد و ناچیز نگیرید.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۸ - پند نافرجام بهرام و بازگشت گردان، تاختن ریونیز و کشته شدنش به تیر فرود بیت #11606

چو بهرام داد از فرود این نشان / ز ره بازگشتند گردنکشان

معنی: چون بهرام این نشانی‌ها را از فرود داد، گردان سرکش از نیمه راه بازگشتند.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۸ - پند نافرجام بهرام و بازگشت گردان، تاختن ریونیز و کشته شدنش به تیر فرود بیت #11609

که آمد سواری و بهرام نیست / مرا دل درشتست و پدرام نیست

معنی: زیرا سواری دیگر می‌آید که بهرام نیست؛ دلم آشفته و ناآرام شده است.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۸ - پند نافرجام بهرام و بازگشت گردان، تاختن ریونیز و کشته شدنش به تیر فرود بیت #11614

چو بهرام نزدیک آن باره شد / از اندوه یکسر دلش پاره شد

معنی: هنگامی که بهرام به بارو و دژ نزدیک شد، دلش از اندوه گسسته و پاره‌پاره گشت.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۵ - کشته شدن فرود در کمین رهام و بیژن، خودکشی جریره و سوگ و دفن شاهوار ایرانیان بیت #11857

بیک دست بهرام پر آب چشم / نشسته ببالین او پر ز خشم

معنی: در یک سو بهرام با چشمان پر از اشک و دلی لبریز از خشم بر بالین او نشسته بود،

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۵ - کشته شدن فرود در کمین رهام و بیژن، خودکشی جریره و سوگ و دفن شاهوار ایرانیان بیت #11871

برو زار بگریست گودرز و گیو / بزرگان چو گرگین و بهرام نیو

معنی: گودرز و گیو و بزرگانی چون گرگین و بهرامِ دلاور بر او به زاری گریستند.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۵ - کشته شدن فرود در کمین رهام و بیژن، خودکشی جریره و سوگ و دفن شاهوار ایرانیان بیت #11875

بدیدار بهرامشان بد نیاز / همی خسته و کشته جستند باز

معنی: آرزومند دیدار بهرام بودند و در میان مجروحان و کشته‌شدگان به جستجو پرداختند.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲۴ - یافتن بهرام خسته، گرفتن تژاو، کشتن او به دست بیژن و مرگ و دخمهٔ بهرام بیت #12517

دلیران چو بهرام را یافتند / پر از آب و خون دیده بشتافتند

معنی: هنگامی که دلاوران بهرام را یافتند، دیدگانشان پر از اشک و خون شد و شتابان بر سر پیکرش حاضر شدند.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲۴ - یافتن بهرام خسته، گرفتن تژاو، کشتن او به دست بیژن و مرگ و دخمهٔ بهرام بیت #12519

چو بهرام گرد این سخن یاد کرد / ببارید گیو از مژه آب زرد

معنی: چون بهرام دلاور این سخنان را بر زبان آورد، گیو از دیدگانش اشک زرد بر دامن ریخت.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲۴ - یافتن بهرام خسته، گرفتن تژاو، کشتن او به دست بیژن و مرگ و دخمهٔ بهرام بیت #12528

که جز ترگ رومی نبیند سرم / مگر کین بهرام بازآورم

معنی: که تا کین بهرام را بازنستانم، کلاه‌خود رومی را از سر برنخواهم داشت.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲۴ - یافتن بهرام خسته، گرفتن تژاو، کشتن او به دست بیژن و مرگ و دخمهٔ بهرام بیت #12530

شکار تو بهرام باید بجنگ / ببینی کنون زخم کام نهنگ

معنی: آیا بهرام باید شکار تو در جنگ می‌شد؟ اکنون زخم کام نهنگ را خواهی چشید!

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲۴ - یافتن بهرام خسته، گرفتن تژاو، کشتن او به دست بیژن و مرگ و دخمهٔ بهرام بیت #12544

ز بهرام بر بد نبردم گمان / نه او را بدست من آمد زمان

معنی: من گمان بدی درباره بهرام نداشتم و سرنوشت و مرگ او به دست من رقم نخورد.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲۴ - یافتن بهرام خسته، گرفتن تژاو، کشتن او به دست بیژن و مرگ و دخمهٔ بهرام بیت #12546

بران بد که بهرام بیجان شدست / ز دردش دل گیو پیچان شدست

معنی: کار به جایی رسیده بود که بهرام بی‌جان می‌شد و دل گیو از درد برادر می‌پیچید.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲۴ - یافتن بهرام خسته، گرفتن تژاو، کشتن او به دست بیژن و مرگ و دخمهٔ بهرام بیت #12548

کشانش بیارد گیو دلیر / بپیش جگر خسته بهرام شیر

معنی: گیو دلاور تژاو را کش‌کشان به نزد بهرام شیردل که جگرش خسته بود آورد.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲۴ - یافتن بهرام خسته، گرفتن تژاو، کشتن او به دست بیژن و مرگ و دخمهٔ بهرام بیت #12549

چنین گفت با گیو بهرام شیر / که ای نامور نامدار دلیر

معنی: بهرام شیردل به گیو چنین گفت که ای دلاور نامدار و سرشناس،

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲۴ - یافتن بهرام خسته، گرفتن تژاو، کشتن او به دست بیژن و مرگ و دخمهٔ بهرام بیت #12556

برادر چو بهرام را خسته دید / تژاو جفا پیشه را بسته دید

معنی: هنگامی که برادر (بیژن)، بهرام را مجروح و تژاو ستمکار را دست‌بسته دید،

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲۴ - یافتن بهرام خسته، گرفتن تژاو، کشتن او به دست بیژن و مرگ و دخمهٔ بهرام بیت #12559

بگفت این و بهرام یل جان بداد / جهان را چنین است ساز ونهاد

معنی: این سخن را گفت و بهرامِ پهلوان جان سپرد؛ چرا که آیین و سرشت روزگار چنین است.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲۴ - یافتن بهرام خسته، گرفتن تژاو، کشتن او به دست بیژن و مرگ و دخمهٔ بهرام بیت #12564

سر دخمه کردند سرخ و کبود / تو گفتی که بهرام هرگز نبود

معنی: درگاه مقبره را به رنگ‌های سرخ و کبود آراسته و مسدود کردند؛ چنان‌که گویی بهرام هرگز در جهان نبوده است.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲۴ - یافتن بهرام خسته، گرفتن تژاو، کشتن او به دست بیژن و مرگ و دخمهٔ بهرام بیت #12572

شد آن لشکر نامور سوگوار / ز بهرام وز گردش روزگار

معنی: آن سپاه نامدار برای درگذشت بهرام و از بی‌پوفایی و گردش روزگار سوگوار و عزادار شد.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲۴ - یافتن بهرام خسته، گرفتن تژاو، کشتن او به دست بیژن و مرگ و دخمهٔ بهرام بیت #12573