سرگذشت و جایگاه در حماسه

پهلوان خردمند و تیزهوش ایرانی که پس از کشته شدن شاه مکران، از سوی کیخسرو مامور شد غارت و ستم در مکران را متوقف سازد و چندی بر آن سرزمین به دادگری فرمان براند.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (12)

پس گستهم اشکش تیزگوش / که با زور و دل بود و با مغز و هوش

معنی: پس از گستهم، اشکشِ تیزگوش می‌آمد که دارای زور و شجاعت و عقل و هوش بود.

پادشاهی کیخسرو شصت سال بود • بخش ۳ - آرایش و سان سپاه کیخسرو بر جنگ توران، پیمان پهلوانان و گسیل فرامرز به هند بیت #11280

چو فرهاد و رهام گرد دلیر / چو اشکش که صید آورد نره شیر

معنی: همچنین فرهاد و رُهامِ پهلوان دلیر و اشکِش که شیرِ نر را شکار می‌سازد.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۸ - پیام گرگین به رستم، بخشایش کیخسرو و تدبیر نهانی رفتن به توران با گنج و هفت یل بیت #16591

برفتند با رستم آن هفت گرد / بنه اشکش تیزهش را سپرد

معنی: رستم به همراه آن هفت پهلوان براه افتاد و بار و بنه سپاه را به اشکش هوشیار سپرد.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۲ - یورش شبانهٔ رستم بر درگاه افراسیاب، بانگ رهایی بیژن، گریز شاه توران و تاراج کاخ بیت #16827

ابر میمنه اشکش و گستهم / سواران بسیار با او بهم

معنی: بر جناح راست سپاه (میمنه)، اشکش و گستهم همراه با سواران بسیار قرار گرفتند.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۳ - لشکرکشی افراسیاب بر رستم، آرایش رزم و گریز شاه توران با هزار اسیر بیت #16889

درآمد چو باد اشکش از دست راست / ز گرسیوز تیغ‌زن کینه خواست

معنی: اشکش از سمت راست مانند باد حمله کرد و به کینه‌خواهی از گرسیوزِ شمشیرزن پرداخت.

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۳ - لشکرکشی افراسیاب بر رستم، آرایش رزم و گریز شاه توران با هزار اسیر بیت #16928

به اشکش بفرمود تا سی هزار / دمنده هژبران نیزه گزار

معنی: به اشکش فرمان داد تا سی هزار از سواران نیزه‌گزار و خروشان چون شیر را،

داستان دوازده رخ • بخش ۳ - آگاهی از لشکر افراسیاب، بسیج کیخسرو و گسیل چهار سپاه به جنگ توران بیت #17135

چو لهراسب و چون اشکش تیزچنگ / چو رستم سپهبد دمنده نهنگ

معنی: مانند لهراسب، اشکش تیزچنگ، و رستم سپهبد که همچون نهنگی خروشان است،

داستان دوازده رخ • بخش ۱۳ - پاسخ نامهٔ کیخسرو به گودرز، گسیل طوس و آراستن سپاه و چاره‌جویی پیران بیت #18034

وز آن سو که شد اشکش تیزهوش / برآمد ز خوارزم یکسر خروش

معنی: و از آن سو که اشکش خردمند رفت، غریو نبرد و پیروزی از خوارزم برآمد.

داستان دوازده رخ • بخش ۱۳ - پاسخ نامهٔ کیخسرو به گودرز، گسیل طوس و آراستن سپاه و چاره‌جویی پیران بیت #18037

وز آن سو که اشکش بشد همچنین / بپردازم اکنون سراسر زمین

معنی: و از آن سو که اشکش رفته است، اکنون سراسر زمین را تخلیه می‌کنم.

داستان دوازده رخ • بخش ۱۴ - نامهٔ آشتی‌جوی پیران به گودرز، پیشنهاد بخشش مرزها و پاسخ کینه‌توز گودرز بیت #18156

به اشکش بفرمود تا سوی زم / برد لشکر و پیل و گنج درم

معنی: به اشکش فرمان داد تا با لشکری از پیلان و گنجینه درم به سوی منطقه زم حرکت کند،

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۴ - لشکرکشی کیخسرو به رویارویی افراسیاب، خندق و دو روز خاموشی، و گفت‌وگوی پشنگ و شیده در شیوهٔ نبرد بیت #19867

بفرمود تا اشکش تیز هوش / بیارامد از غارت و جنگ و جوش

معنی: به اشکش تیزهوش دستور داد تا سپاهیان را از پوییدن راه غارت و جنگ آرام سازد.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۲۱ - پیروزی کیخسرو بر شاه مکران، خاکسپاری او، گذر از دریا و زاری بر بارهٔ سیاوش بیت #21468

به اشکش بفرمود تا با سپاه / به مکران بباشد یکی چندگاه

معنی: کیخسرو به اشکش دستور داد تا با لشکری چند گاه در مکران بماند،

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۲۱ - پیروزی کیخسرو بر شاه مکران، خاکسپاری او، گذر از دریا و زاری بر بارهٔ سیاوش بیت #21480