#1
شبی زال بنشست هنگام خواب
✦
سخن گفت بسیار ز افراسیاب
“One night Zal sat down at bedtime, speaking much of Afrasiab,”
#2
هم از رزم‌زن نامداران خویش
✦
وزان پهلوانان و یاران خویش
“As well as of his own renowned warriors, chieftains, and companions.”
#3
همی‌گفت هرچند کز پهلوان
✦
بود بخت بیدار و روشن روان
“He said: 'However much a champion possesses awake fortune and an enlightened spirit,”
#4
بباید یکی شاه خسرو‌نژاد
✦
که دارد گذشته سخن‌ها به‌یاد
“'There must be a king of monarchical lineage who holds past lore and history in memory.”
#5
به‌کردار کشتی‌ست کار سپاه
✦
همش باد و هم بادبان تخت شاه
“'The army's affair is like a ship; the king's throne is both its driving wind and its sail.”
#6
اگر داردی طوس و گستهم فر
✦
سپاه است و گردان بسیار مر
“'Though Tus and Gustahm possess royal aura, and there are innumerable heroes in the army,”
#7
نزیبد بر ایشان همی تاج و تخت
✦
بباید یکی شاه بیداربخت
“'The crown and throne do not truly grace them; there must be a vigilant, wise king,”
#8
که باشد بدو فرهٔ ایزدی
✦
بتابد ز دیهیم او بخردی
“'Who possesses the Divine Glory, from whose diadem wisdom radiates.'”
#9
ز تخم فریدون بجُستند چند
✦
یکی شاه، زیبای تخت بلند
“They searched among the seed of Fereydun for a king worthy of the high throne,”
#10
ندیدند جز پور طهماسپ زو
✦
که زور کیان داشت و فرهنگ گو
“They saw none but Zoo, son of Tahmasp, who combined Kayanid might with heroic wisdom.”
#11
بشد قارن و موبد و مرزبان
✦
سپاهی ز بامین و ز گرزبان
“Qaran set out alongside the mobad and marchwarden, leading an army from Bamin and Gorzban.”
#12
یکی مژده بردند نزدیک زو
✦
که تاج فریدون به تو گشت نو
“They brought glad tidings to Zoo: 'The crown of Fereydun is made new through you!”
#13
سپهدار دستان و یکسر سپاه
✦
ترا خواستند ای سزاوار گاه
“'Commander Dastan and the entire army have chosen you, O worthy of the high throne!'”
#14
چو بشنید زو گفتهٔ موبدان
✦
همان گفتهٔ قارن و بخردان
“When Zoo heard the words of the mobads and the message of Qaran and the wise men,”
#15
بیامد به نزدیک ایران سپاه
✦
به سر بر نهاده کیانی کلاه
“He came before the army of Iran, wearing the crown of the Kayanids upon his head.”
#16
به‌شاهی بر او آفرین خواند زال
✦
نشست از بر تخت زو پنج سال
“Zal pronounced blessings upon his kingship; Zoo sat upon the throne for five years.”
#17
کهن بود بر سال هشتاد مرد
✦
به‌داد و به‌خوبی جهان تازه‌کرد
“He was an aged man of eighty years; he renewed the world through justice and virtue.”
#18
سپه را ز کار بدی باز داشت
✦
که با پاک یزدان یکی راز داشت
“He restrained the host from evil deeds, holding secret communion with holy Yazdan.”
#19
گرفتن نیارست و بستن کسی
✦
وزان پس ندیدند کشتن بسی
“No one dared to seize or imprison another, and thereafter little killing was seen.”
#20
همان بد که تنگی بد اندر جهان
✦
شده خشک خاک و گیا را دهان
“Then calamity struck: extreme scarcity befell the world; the earth dried up and plants withered.”
#21
نیامد همی ز آسمان هیچ نم
✦
همی برکشیدند نان با درم
“No moisture fell from the sky, and people weighed out bread against silver coins.”
#22
دو لشکر بران گونه تا هشت ماه
✦
به روی اندر آورده روی سپاه
“For eight months the two hosts stood face to face, arrayed against one another.”
#23
نکردند یک‌روز جنگی گران
✦
نه روز یلان بود و رزم سران
“Not for a single day did they engage in heavy battle; it was no time for heroes and chieftains to fight.”
#24
ز تنگی چنان شد که چاره نماند
✦
سپه را همی پود و تاره نماند
“From hardship it became such that no remedy remained; the army possessed neither warp nor weft.”
#25
سخن رفتشان یک به‌یک هم‌زبان
✦
که از ماست بر ما بد آسمان
“They spoke with one voice, saying: 'This ill fate from the heavens stems from our own deeds.'”
#26
ز هر دو سپه خاست فریاد و غَو
✦
فرستاده آمد به نزدیک زو
“A clamor and cry rose from both hosts, and an envoy was dispatched to King Zoo,”
#27
که گر بهر ما زین سرای سپنج
✦
نیامد به جز درد و اندوه و رنج
“Saying: 'If our share from this transient dwelling is nothing but pain, grief, and travail,”
#28
بیا تا ببخشیم روی زمین
✦
سراییم یک با دگر آفرین
“'Come, let us divide the surface of the earth, and praise one another instead of warring.'”
#29
سر نامداران تهی شد ز جنگ
✦
ز تنگی نبد روزگار درنگ
“The minds of the noble leaders were emptied of war; scarcity left no room for hesitation.”
#30
بر آن برنهادند هر دو سخن
✦
که در دل ندارند کین کهن
“Both sides agreed upon the pact that they would harbor no ancient malice in their hearts,”
#31
ببخشند گیتی به رسم و به داد
✦
ز کار گذشته نیارند یاد
“To apportion the world by custom and justice, and never recall past grievances.”
#32
ز دریای پیکند تا مرز تور
✦
ازان بخش گیتی ز نزدیک و دور
“From the Sea of Paykand to the border of Tur, all that portion of the world near and far,”
#33
روارو چنین تا به چین و ختن
✦
سپردند شاهی بران انجمن
“Extending all the way to China and Khotan, they surrendered kingship over it in that assembly.”
#34
ز مرزی کجا مرز خرگاه بود
✦
ازو زال را دست کوتاه بود
“From the boundary where the steppe-tents began, Zal's hand was stayed.”
#35
وزین روی ترکان نجویند راه
✦
چنین بخش کردند تخت و کلاه
“And from this side, the Turks would seek no passage; thus did they divide throne and crown.”
#36
سوی پارس لشکر برون راند زو
✦
کهن بود لیکن جهان کرد نو
“Zoo marched his army back toward Pars; he was old, yet he made the world young again.”
#37
سوی زابلستان بشد زال زر
✦
جهانی گرفتند هر یک به بر
“Zal the Golden departed toward Zabolistan, each embracing their own domain.”
#38
پر از غلغل و رعد شد کوهسار
✦
زمین شد پر از رنگ و بوی و نگار
“The mountains echoed with thunder and clamor; the earth became full of color, scent, and beauty.”
#39
جهان چون عروسی رسیده جوان
✦
پر از چشمه و باغ و آب روان
“The world became like a youthful bride, brimming with springs, gardens, and flowing water.”
#40
چو مردم بدارد نهاد پلنگ
✦
بگردد زمانه بر او تار و تنگ
“When man adopts the ferocious nature of a leopard, fate turns dark and narrow upon him.”
#41
مهان را همه انجمن کرد زو
✦
به دادار بر آفرین خواند نو
“Zoo gathered all the chieftains together and offered fresh praise unto the Creator,”
#42
فراخی که آمد ز تنگی پدید
✦
جهان آفرین داشت آن را کلید
“For the abundance that emerged out of hardship—the Creator of the world held its key.”
#43
به هر سو یکی جشن‌گه ساختند
✦
دل از کین و نفرین بپرداختند
“Everywhere they established places of celebration, clearing their hearts of malice and curses.”
#44
چنین تا برآمد برین سال پنج
✦
نبودند آگه کس از درد و رنج
“Thus passed five years in this wise, and no one suffered pain or grief.”
#45
ببد بخت ایرانیان کندرو
✦
شد آن دادگستر جهاندار زو
“Then the fortune of the Iranians turned sluggish, and that just ruler Zoo passed away.”