🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی یزدگرد

❖
21 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱ - جلوس یزدگرد بر تخت، تأمل در تقدیر او و گذشتن شانزده سال پادشاهی
در روز ارد از ماه اسفندارمذ، یزدگرد بر تخت خسروی تکیه زد و تاج شاهنشاهی را بر سر نهاد. او سخن خویش را با یاد نیاکان بزرگش آغاز کرد و خود را فرزند پاک‌نهاد انوشیروان عادل خواند؛ شهریاری که پادشاهیِ دودمان به دودمان را به ارث برده بود. یزدگرد پیمان بست که فروتنان و کهتران را نواخت دهد، بزرگان را حرمت بدارد، دادگری در پیش گیرد و از بیداد و تندی پرهیز کند. او والاترین مقصود شهریاری را نه در کامجویی‌های زودگذر جهان، بلکه در جاودان ساختن نامی نیکو و یادگاری شایسته دانست، چرا که فر و شکوه، گنج و افسر، و زور و بخت سرانجام در برابر تندباد خاک فنا خواهند شد.

در پس این جلوس، اندیشه‌ای عمیق بر ناپایداری گیتی سایه می‌افکند؛ چرا که چرخ گردان بر هیچ کس بی‌وفایی نکرده است که سرانجام او را به خاک نسپارد. حتی شاهان بزرگی چون فریدون و خسرو پرویز نیز با همه شکوه و شوکت خویش از چنگال سرنوشت نگریختند. فلک، بی‌نیاز و بی‌پروا، با پیل و شیر بازی می‌کند و انسان فانی را در میان دو گوی پرگار خویش محصور می‌سازد. بدین‌سان، شانزده سال از پادشاهی یزدگرد در گردش ماه و خورشید گذشت، در حالی که دست تقدیر، فرجامی بس شگفت و عبرت‌آموز برای او و ایران‌زمین رقم می‌زد.
#1
چو بگذشت زو شاه شد یزدگرد
✦
به ماه سفندار مذ روز ارد
#2
چه گفت آن سخنگوی مرد دلیر
✦
چو از گردش روز برگشت سیر
#3
که باری نزادی مرا مادرم
✦
نگشتی سپهر بلند از برم
#4
به پرگار تنگ و میان دو گوی
✦
چه گویم جز از خامشی نیست روی
#5
نه روز بزرگی نه روز نیاز
✦
نماند همی برکسی بر دراز
#6
زمانه ز ما نیست چون بنگری
✦
ندارد کسی آلت داوری
#7
بیارای خوان و بپیمای جام
✦
ز تیمار گیتی مبر هیچ نام
#8
اگر چرخ گردان کشد زین تو
✦
سرانجام خاکست بالین تو
#9
دلت را به تیمار چندین مبند
✦
بس ایمن مشو بر سپهر بلند
#10
که با پیل و با شیربازی کند
✦
چنان دان که از بی‌نیازی کند
#11
تو بیجان شوی او بماند دراز
✦
درازست گفتار چندین مناز
#12
تو از آفریدون فزونتر نه ای
✦
چو پرویز باتخت و افسر نه ای
#13
به ژرفی نگه کن که با یزدگرد
✦
چه کرد این برافراخته هفت گرد
#14
چو بر خسروی گاه بنشست شاد
✦
کلاه بزرگی به سر برنهاد
#15
چنین گفت کز دور چرخ روان
✦
منم پاک فرزند نوشین روان
#16
پدر بر پدر پادشاهی مراست
✦
خور و خوشه و برج ماهی مراست
#17
بزرگی دهم هر که کهتر بود
✦
نیازارم آن راکه مهتر بود
#18
نجویم بزرگی و فرزانگی
✦
همان رزم و تندی و مردانگی
#19
که برکس نماند همی زور و بخت
✦
نه گنج و نه دیهیم شاهی نه تخت
#20
همی نام جاوید باید نه کام
✦
بینداز کام و برافراز نام
#21
برین گونه تا سال شد بر دو هشت
✦
همی ماه و خورشید بر سر گذشت

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: