در روزگار شهریاری قباد، خشکسالی سهمگینی سراسر مرزهای ایران را فراگرفت؛ ابرها از فراز گیتی ناپدید گشتند و نه برفی بر کوهساران نشست و نه بارانی بر هامون بارید. خشکی خورش، مردم را زار و ناتوان ساخت و بزرگان و کهتران بر درگاه شاه گرد آمدند تا چاره‌ای جویند. در این هنگام، مردی سخنور و پردانش به نام مزدک بر پا خاست؛ او که به دربار راه یافته و گنجور و دستگیر شاه گشته بود، به نیکی می‌دانست چگونه با زبان چرب و فسونگر، دلِ شهریار را شکار کند.
مزدک نزد قباد درآمد و معماهایی پیرامون پادزهر و گزیدهٔ مار، و نیز کیفر کسی که دربند مانده و از گرسنگی می‌میرد طرح کرد. قباد بر بنیاد دادگری پاسخ داد که صاحب پادزهر یا کسی که نان از گرسنه دریغ دارد، گناهکار و خونی است. مزدک با شنیدن این پاسخ، خرامان به میان مردم گرسنه رفت و آنان را برانگیخت تا انبارها و غله‌خانه‌های شاه و شهر را تاراج کنند. چون کارآگاهان شاه خبر بردند، مزدک سخنان پیشین شاه را دستاویز ساخت و گفت نان برای گرسنه حکم پادزهر را دارد و پنهان کردن گندم گناهی بس گران است. قباد از سخنان او دلتنگ گشت اما اندک‌اندک شیفته شیوه گفتار و اندیشه او شد.
مزدک پامال کردن نابرابری‌ها را آیین خود ساخت و گفت: «خواسته و زن و خانه باید میان همگان بخش‌پذیر باشد تا پنج دیوِ رشک، کین، خشم، نیاز و آز از گیتی رانده شوند.» او فقر و ثروت را همسان کرد و مردمان بسیار بر او گرد آمدند. قباد آیین او را پذیرفت و او را بر دست راست خویش نشانید. اما شاهزاده جوان، کسری—که پدیدآورنده داد و خرد بود—در برابر این بدعت ایستاد. مزدک کوشید کسری را نیز به آیین خویش درآورد و دست او را گرفت، اما کسری دست خود را به خشم کشید. قباد از کسری خواست تا اگر آیین مزدک را کژ می‌داند، مهلتی گیرد و بطلان آن را آشکار سازد.
کسری مهلتی پنج‌ماهه خواست و نامه‌بران به سراسر کشور فرستاد. موبدان و دانشمندان نامدار، چون دادِ هرمزد از خُره‌اردشیر و مهرآذر پارسی با سی تن از همراهان فرزانه از استخر به درگاه آمدند. در مجلس مناظره، کسری در برابر قباد و بزرگان برپا خاست و بنیاد اندیشه مزدک را ویران ساخت؛ او گفت: «اگر زن و خواسته میان همگان بخش‌پذیر باشد، هیچ پسری پدر خویش را نخواهد شناخت و هیچ پادری فرزندش را تمییز ندهد. مهتری و کهتری از میان برمی‌افتد، کارگران کار را رها کنند و جهان یکسره ویرانه گردد.»
قباد چون این سخنان استوار را شنید، خرد خویش را بازیافت و از آیین مزدک بیزار شد. او فرمان داد تا مزدک و پیروانش را به کسری سپارند. کسری دستوری سهمگین داد: او گرد بر گرد باغی بزرگ، کنده‌هایی برکند و صد هزار مزدکی را سرنگون در خاک کاشت، چنان‌که پاهایشان بر هوا بود و چون درختانِ مرگ بارور گشتند. سپس مزدک را به باغ آورد تا حاصلِ کشت خویش را ببیند. مزدک با دیدن آن منظره فغان برآورد؛ پس کسری او را زنده بر دار کرد و تیرباران ساخت تا فتنه برای همیشه خاموش گردد.
پس از آن، قباد پشیمان از گذشته، دارایی‌های فراوان به درویشان بخشید و آتشکده‌ها را بیاراست. چون سالیان شهریاری‌اش به چهل و سه رسید و هشتاد ساله گشت، نامه‌ای وصیت‌آمیز نوشت و تاج و تخت کیانی را به کسری سپرد. پس از مرگ قباد، کسری بر گاه پادشاهی نشست و او را «نوشین‌روان» نامیدند؛ شهریاری که داد و دهش را در جهان پرآوازه ساخت.