#1
وزان پس پراگنده شد آگهی
✦
که بیکار شد تخت شاهنشهی
“Thereafter, word spread far and wide that the throne of the King of Kings stood vacant.”
#2
بمرد اردشیر آن خردمند شاه
✦
به شاپور بسپرد گنج و سپاه
“Ardashir, that wise king, passed away, committing his treasury and army unto Shapur.”
#3
خروشی برآمد ز هر مرز و بوم
✦
ز قیدافه برداشتند باژ روم
“A clamor arose from every march and realm, and Rome withheld its tribute from Qidafa's land.”
#4
چو آگاهی آمد به شاپور شاه
✦
بیاراست کوس و درفش و سپاه
“When news reached King Shapur, he readied the drums, the banners, and his army.”
#5
همی راند تا پیش التوینه
✦
سپاهی سبک بی‌نیاز از بنه
“He marched straight toward Altuvina, leading a light-footed host unburdened by heavy baggage.”
#6
سپاهی ز قیدافه آمد برون
✦
که از گرد خورشید شد تیره‌گون
“An army emerged from Qidafa’s territory, so vast that the sun grew dark with their dust.”
#7
ز التوینه هم‌چنین لشکری
✦
بیامد سپهدارشان مهتری
“From Altuvina likewise came a mighty host, led by a great chieftain.”
#8
برانوش بد نام آن پهلوان
✦
سواری سرافراز و روشن‌روان
“Baranush was that champion's name—a proud knight of enlightened spirit.”
#9
کجا بود بر قیصران ارجمند
✦
کمند افگنی نامداری بلند
“He was cherished among the Caesars, a renowned master of the lasso and high standing.”
#10
چو برخاست آواز کوس از دو روی
✦
ز قلب اندر آمد گو نامجوی
“When the roar of war drums rose from both sides, that famous warrior advanced into the center.”
#11
وزین سو بشد نامداری دلیر
✦
کجا نام او بود گرزسپ شیر
“And from this side advanced a brave champion named Gorzasp the Lion.”
#12
برآمد ز هر دو سپه کوس و غو
✦
بجنبید در قلبگه شاه نو
“Drums and shouts echoed from both armies, and the new king stirred in the heart of the host.”
#13
ز بس نالهٔ بوق و هندی درای
✦
همی چرخ و ماه‌اندر آمد ز جای
“From the walling of trumpets and Indian bells, heaven and the moon seemed shaken from their spheres.”
#14
تبیره ببستند بر پشت پیل
✦
همی‌بر شد آوازشان بر دو میل
“Drums were bound upon the backs of elephants, their thunderous sound carrying two miles away.”
#15
زمین جنب جنبان شد و پر ز گرد
✦
چو آتش درخشان سنان نبرد
“The earth trembled and filled with dust, while battle spear-tips glistened like fire.”
#16
روانی کجا با خرد بود جفت
✦
ستاره همی بارد از چرخ گفت
“Any soul linked with wisdom said: 'Stars are raining down from heaven!'”
#17
برانوش جنگی به قلب اندرون
✦
گرفتار شد با دلی پر ز خون
“Baranush the warrior was captured in the heart of battle, his heart filled with blood.”
#18
وزان رومیان کشته شد سه هزار
✦
بالتوینه در صف کارزار
“And three thousand Romans were slain in the battle-lines at Altuvina.”
#19
هزار و دو سیصد گرفتار شد
✦
دل جنگیان پر ز تیمار شد
“One thousand and three hundred were captured, leaving the hearts of the warriors heavy with grief.”
#20
فرستاد قیصر یکی یادگیر
✦
به نزدیک شاپور شاه اردشیر
“Caesar sent a wise envoy to Shapur, son of King Ardashir.”
#21
که چندین تو از بهر دینار خون
✦
بریزی تو با داور رهنمون
“Saying: 'Why wilt thou shed so much blood for coin, before the guiding Judge above?”
#22
چه گویی چو پرسند روز شمار
✦
چه پوزش کنی پیش پروردگار
“What wilt thou say when asked on the Day of Reckoning? What excuse wilt thou make before the Creator?”
#23
فرستیم باژی چنان هم که بود
✦
برین نیز دردی نباید فزود
“We shall send the tribute even as it was before; no more grief need be added to this.”
#24
همان نیز با باژ فرمان کنیم
✦
ز خویشان فراوان گروگان کنیم
“Along with tribute, we shall submit to thy command and offer many hostages from our own kin.”
#25
ز التوینه بازگردی رواست
✦
فرستیم با باژ هرچت هواست
“It is fitting that thou turn back from Altuvina; we shall send whatever thou desirest with the tribute.'”
#26
همی بود شاپور تا باژ و ساو
✦
فرستاد قیصر ده انبان گاو
“Shapur tarried until Caesar dispatched the tribute—ten ox-hides packed with wealth.”
#27
غلام و پرستار رومی هزار
✦
گرانمایه دیبا نه اندر شمار
“A thousand Roman male and female servants, and precious brocades beyond all count.”
#28
بالتوینه در ببد روز هفت
✦
ز روم اندر آمد به اهواز رفت
“He remained seven days in Altuvina, then departed Rome and journeyed unto Ahvaz.”
#29
یکی شارستان نام شاپور گرد
✦
برآورد و پرداخت در روز ارد
“He built a great city named Shapur-Gard, founding and finishing it upon a auspicious day.”
#30
همی برد سالار زان شهر رنج
✦
بپردخت بسیار با رنج گنج
“The ruler expended great toil upon that city, spending vast treasuries for its completion.”
#31
یکی شارستان بود آباد بوم
✦
بپردخت بهر اسیران روم
“It was a prosperous city, built as a dwelling place for the captives of Rome.”
#32
در خوزیان دارد این بوم و بر
✦
که دارند هرکس بروبر گذر
“It lies within the land of Khuzestan, where travelers pass back and forth.”
#33
به پارس اندرون شارستان بلند
✦
برآورد پاکیزه و سودمند
“In Pars also, he built a lofty city, immaculate and full of benefit.”
#34
یکی شارستان کرد در سیستان
✦
در آنجای بسیار خرماستان
“He built another city in Seistan, surrounded by abundant date orchards.”
#35
که یک نیم او کرده بود اردشیر
✦
دگر نیم شاپور گرد و دلیر
“Half of which had been crafted by Ardashir, and the other half Shapur finished with noble courage.”
#36
کهن دژ به شهر نشاپور کرد
✦
که گویند با داد شاپور کرد
“He built the Ancient Citadel in Nishapur, which men say was established with justice by Shapur.”
#37
همی برد هر سو برانوش را
✦
بدو داشتی در سخن گوش را
“He took Baranush with him everywhere, listening closely to his spoken counsel.”
#38
یکی رود بد پهن در شوشتر
✦
که ماهی نکردی بروبر گذر
“Now there was a wide river at Shushtar, so swift that even fish could scarcely cross it.”
#39
برانوش را گفت گر هندسی
✦
پلی ساز آنجا چنانچون رسی
“He said to Baranush: 'If thou art skilled in engineering, construct a bridge there as best thou canst.”
#40
که ما بازگردیم و آن پل به جای
✦
بماند به دانایی رهنمای
“So that when we return, that bridge may stand firmly through thy guiding skill.”
#41
به رش کرده بالای این پل هزار
✦
بخواهی ز گنج آنچ آید به کار
“Make the length of this bridge one thousand cubits, and take whatever is required from the treasury.”
#42
تو از دانشی فیلسوفان روم
✦
فراز آر چندی بران مرز و بوم
“Gather several learned philosophers of Rome unto that region.”
#43
چو این پل برآید سوی خان خویش
✦
برو تازیان باش مهمان خویش
“When this bridge is raised, return unto thine own home, riding across it as a welcome guest unto thy kin.”
#44
ابا شادمانی و با ایمنی
✦
ز بد دور وز دست اهریمنی
“In gladness and in safety, far from harm and the reach of evil spirits.'”
#45
به تدبیر آن پل باستاد مرد
✦
فراز آوریدش بران کارکرد
“The man set about planning the bridge, bringing skilled artisans together for the work.”
#46
بپردخت شاپور گنجی بران
✦
که زان باشد آسانی مردمان
“Shapur spent a vast treasury upon it, that it might bring lasting comfort to the people.”
#47
چو شد شه برانوش کرد آن تمام
✦
پلی کرد بالا هزارانش گام
“When the king departed, Baranush completed it, raising a bridge a thousand paces long.”
#48
چو شد پل تمام او ز ششتر برفت
✦
سوی خان خود روی بنهاد تفت
“When the bridge was finished, he left Shushtar and turned his face swiftly toward his home.”