🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی داراب دوازده سال بود

❖
52 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳ - جنگ دارا با فیلقوس در عموریه، گریز رومیان و آوردن ناهید با باژ به پارس
چون داراب از پیکار سرکشانی که به نیزه رزم می‌آوردند فراغت یافت، سپاه خروشان خویش را به سوی سرزمین زرخیز روم راند تا دامنه دادگری و شکوه کیانی را گسترش دهد. در آن روزگار، شهریاری فرزانه و نامدار بر کشور روم فرمان می‌راند که فیلقوس نام داشت؛ شاهی که رأی و تدبیرش روشنگر بوم و بر بود و حتی پادشاه سوس به اندیشه او گردن می‌نهاد. خبر هجوم لشکری بی‌شمار به کین‌خواهی و جهانداری، چون آذرخشی بر فیلقوس فرود آمد؛ نامه‌ها نوشتند که فرزند همای چهره کین افروخته و لشکری از پی لشکری روانه کرده است. فیلقوس چون این سخن بشنود، روزگاران گذشته و هیبت شاهنشاهان ایران را به یاد آورد و بلافاصله پهلوانان و جنگاوران روم را از بارگاه خویش در عموریه گرد آورد.

دو سپاه مهیب در دشت عموریه در برابر یکدیگر صف آراستند و آواز کوس و ناای بر آسمان پیچید. سه روز تمام، آتش جنگی بس سهمگین افروخته شد و کلاهخوذها شکست و گرد بر گرد دشت نشست. چون خورشید گیتی‌فروز در سپیده‌دم روز چهارم برآمد، بخت از رومیان برگشت؛ فیلقوس و گردانش روی به گریز نهادند و چنان شتابان رمیدند که ترگ و کلاهخوذ از سر افکندند. سپاه داراب بر اردوگاه رومیان تاختند، زنان و فرزندان را به اسیری گرفتند و بس رومیان که به تیغ و تیر از پای درآمدند. دو بهر از آن لشکر انبوه شکست‌خورده خویش را به دیوارهای استوار عموریه رساندند، در حالی که درفش‌هایشان سرنگون و نیزه‌های ایرانیان بر پشتشان دوخته شده بود.

رومیان ترسان در حصار عموریه پناه گرفتند و گروهی بیشمار زاری‌کنان امان خواستند. فیلقوس زبونی خود را دریافت و فرستاده‌ای هشیار و سخن‌دان را با کاروانی از گنجینه‌های بیکران، خروارها زر و دو صندوق مالامال از گوهر شاهوار به نزد داراب فرستاد. فرستاده پیام قیصر را بگزارد که: «ای شهریار دادگر، سزاوار است که پایان این رزم خونین را به بزمی فرخنده بدل سازیم. مرا سرکشی و نبرد با تو نیست؛ تو پادشاه‌زاده‌ای و ارزانی تاج و تخت. اگر عموریه جایگاه من است، تو شاهِ شهریارانی. آنچه شایسته والاتباران است به کار بند تا پیمان آشتی میان ما استوار گردد.»

داراب بزرگان و موبدان سپاه را فراخواند و گفت: «فیلقوس اینک آبروی خویش می‌جوید و زینهار می‌خواهد؛ رأی شما در این میان چیست؟» بزرگان آفرین خواندند و گفتند که شهریار دانا آن کند که سزاوار فرّ خویش است، و افزودند که فیلقوس را دختری است خورشیدچهر به نام ناهید؛ سروقامتی که رخسارش چون بهار و جمالش زیباتر از بتان چین است. اگر شاه پسندد، پیوند با او بنیاد کین را برمی‌کند. داراب پیام فرستاد که اگر فیلقوس خواهان آشتی و نگهداری مرزهای خویش است، باید دختر والاتبارش ناهید را به همسری او دهد و باژ و ساوی گران بر ذمه گیرد.

چون این خبر به فیلقوس رسید، دل رومیان شادمان گشت که شاهنشاه ایران داماد ایشان خواهد شد. فیلقوس با شادمانی پیمانی استوار بست که هر ساله صد هزار خایه زرین ریخته‌شده که هر یک چهل مثقال وزن داشت و گوهر شاهوار بر آن نشانده شده بود، به گنجینه پارس فرستد. آن‌گاه به فیلسوفان و اسقفان بفرمود تا تدارک سفر دختر شاه را بینند. ناهید را با عمارتی زرافشان، همراه با اسقفان و راهبان، ده شتر بار دیبای روم، سیصد شتر از گسترده‌های گران‌بها و شصت کنیزک ماهرو که هر یک جامی زرین پر از گوهر به دست داشتند، روانه بارگاه داراب کردند. اسقف رومی بانوی پاک‌نژاد و گنجینه‌ها را به گنجور داراب سپرد. داراب با پیروزی و شادمانی، دلبند رومی را برگرفت، سپاه را به سوی ایران‌زمین راند و بر اورنگ پارس تاج بزرگی بر سر نهاد.
#1
شد از جنگ نیزه‌وران تا به روم
✦
همی جست رزم اندر آباد بوم
#2
به روم اندرون شاه بدفیلقوس
✦
کجا بود با رای او شاه سوس
#3
نوشتند نامه که پور همای
✦
سپاهی بیاورد بی‌مر ز جای
#4
چو بشنید سالار روم این سخن
✦
به یاد آمدش روزگار کهن
#5
ز عموریه لشکری گرد کرد
✦
همه نامداران روز نبرد
#6
چو دارا بیامد بزرگان روم
✦
بپرداختند آن همه مرز و بوم
#7
ز عموریه فیلقوس و سران
✦
برفتند گردان و جنگاوران
#8
دو رزم گران کرده شد در سه روز
✦
چهارم چو بفروخت گیتی فروز
#9
گریزان بشد فیلقوس و سپاه
✦
یکی را نبد ترگ و رومی کلاه
#10
زن و کودکان نیز کردند اسیر
✦
بکشتند چندی به شمشیر و تیر
#11
چو از پیش دارا به شهر آمدند
✦
ازان رفته لشکر دو بهر آمدند
#12
دگر پیشتر کشته و خسته بود
✦
پس پشتشان نیزه پیوسته بود
#13
به عموریه در حصاری شدند
✦
ازیشان بسی زینهاری شدند
#14
فرستاده‌ای آمد از فیلقوس
✦
خردمند و بیدار و با نعم و بوس
#15
ابا برده و بدره و با نثار
✦
دو صندوق پرگوهر شاهوار
#16
چنین بود پیغام کز یک خدای
✦
بخواهم که او باشدم رهنمای
#17
که فرجام این رزم بزم آوریم
✦
مبادا که دل سوی رزم آوریم
#18
همه راستی باید و مردمی
✦
ز کژی و آزار خیزد کمی
#19
چو عموریه کان نشست منست
✦
تو آیی و سازی که گیری بدست
#20
دل من به جوش آید از نام و ننگ
✦
به هنگام بزم اندر آیم به جنگ
#21
تو آن کن که از شهریاران سزاست
✦
پدر شاه بود و پسر پادشاست
#22
چو بشنید آزادگانرا بخواند
✦
همه داستان پیش ایشان براند
#23
چه بینید گفت اندرین گفت و گوی
✦
بجوید همی فیلقوس آب روی
#24
همه مهتران خواندند آفرین
✦
که ای شاه بینادل و پاک‌دین
#25
شهنشاه بر مهتران مهتر است
✦
ز کار آن گزیند کجا در خور است
#26
یکی دختری دارد این نامدار
✦
به بالای سرو و به رخ چون بهار
#27
بت‌آرای چون او نبیند به چین
✦
میان بتان چون درخشان نگین
#28
اگر شاه بیند پسند آیدش
✦
به پالیز سرو بلند آیدش
#29
فرستادهٔ روم را خواند شاه
✦
بگفت آنچ بشنید از نیکخواه
#30
بدو گفت رو پیش قیصر بگوی
✦
اگر جست خواهی همی آب روی
#31
پس پردهٔ تو یکی دختر است
✦
که بر تارک بانوان افسر است
#32
نگاری که ناهید خوانی ورا
✦
بر اورنگ زرین نشانی ورا
#33
به من بخش و بفرست با باژ روم
✦
چو خواهی که بی‌رنج ماندت بوم
#34
فرستاده بشنید و آمد چو باد
✦
به قیصر بر آن گفتها کرد یاد
#35
بدان شاد شد فیلقوس و سپاه
✦
که داماد باشد مر او را چو شاه
#36
سخن گفت هرگونه از باژ و ساو
✦
ز چیزی که دارد پی روم تاو
#37
بران بر نهادند سالی که شاه
✦
ستاند ز قیصر که دارد سپاه
#38
ز زر خایهٔ ریخته صدهزار
✦
ابا هر یکی گوهر شاهوار
#39
چهل کرده مثقال هر خایه‌ای
✦
همان نیز گوهر گرانمایه‌ای
#40
ببخشید بر مرزبانان روم
✦
هرانکس که بودند ز آباد بوم
#41
ازان پس همه فیلسوفان شهر
✦
هرانکس که بودش ازان شهر بهر
#42
بفرمود تا راه را ساختند
✦
ز هر کار دل را بپرداختند
#43
برفتند با دختر شهریار
✦
گرانمایگان هریکی با نثار
#44
یکی مهر زرین بیاراستند
✦
پرستندهٔ تاجور خواستند
#45
ده استر همه بار دیبای روم
✦
بسی پیکر از گوهر و زر بوم
#46
شتروار سیصد ز گستردنی
✦
ز چیزی که بد راه را بردنی
#47
دلارای رومی به مهد اندرون
✦
سکوبا و راهب ورا رهنمون
#48
کنیزک پس پشت ناهید شست
✦
ازان هریکی جامی از زر بدست
#49
به جام اندرون گوهر شاهوار
✦
بت‌آرای با افسر و گوشوار
#50
سقف خوب رخ را به دارا سپرد
✦
گهرها به گنجور او برشمرد
#51
ازان پس بران رزمگه بس نماند
✦
سپه را سوی شهر ایران براند
#52
سوی پارس آمد دلارام و شاد
✦
کلاه بزرگی بسر بر نهاد

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: