🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

جمشید

❖
28 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴ - سقوط جمشید
چون کژی و نابخردی بر جان جمشید سایه افکند و غرور بیجا فرّه ایزدی را از او بگسست، روز روشن بر ایرانیان چون شب تاریک گشت. خروش و ناآرامی از سراسر کشور برآمد و هر گوشه‌ای پهلوانی سر به طغیان برداشت و دل از مهر جمشید پرداخت. سپاهیان و بزرگان ایران که از پادشاه خود نومید گشته بودند، روی به سوی سرزمین تازیان نهادند؛ چرا که شنیده بودند در آن دیار شهریاری سهمگین و اژدهاپیکر به نام ضحاک فرمان می‌راند. ایرانیان شاه‌جوی بر او گرد آمدند و او را به پادشاهی ایران‌زمین آفرین گفتند.

ضحاک اژدهافش، چون باد تاخت و تاج شاهی ایران را بر سر نهاد. او لشکری گران از گردان ایران و تازیان گرد آورد و به سوی تختگاه جمشید به راه افتاد. جهان بر جمشیدِ برگشته‌بخت چون انگشتری تنگ شد؛ پس ناچار تاج و تخت و گنج و سپاه را رها کرد و ناپدید گشت. صد سال تمام هیچ کس از جمشید نشانی نیافت و او از بیم اژدها در نهان می‌زیست. اما سرانجام در صدمین سال، روزی در کرانه دریای چین پدیدار شد و به چنگ ضحاک افتاد.

ضحاک ستمگر بی‌درنگ فرمان داد تا جمشید را با ارّه به دو نیم کردند و بدین‌گونه به روزگار پادشاهی هفتصدساله او پایان دادند. جهان سفله، آن تخت و تاج و شکوهِ بیکران را همچون کاهی در برابر باد ربود. کیست که بر این سرای سپنج دل بندد؛ سرایی که نخست انسان را با شهد و نوش می‌پرورد و سپس نغزکنان، جام درد و خون به کامش می‌ریزد؟
#1
از آن پس برآمد ز ایران خروش
✦
پدید آمد از هر سویی جنگ و جوش
#2
سیه گشت رخشنده روز سپید
✦
گسستند پیوند از جمّشید
#3
بر او تیره شد فرّهٔ ایزدی
✦
به کژی گرایید و نابخردی
#4
پدید آمد از هر سویی خسروی
✦
یکی نامجویی ز هر پهلُوی
#5
سپه کرده و جنگ را ساخته
✦
دل از مهر جمشید پرداخته
#6
یکایک ز ایران برآمد سپاه
✦
سوی تازیان برگرفتند راه
#7
شنودند کان‌جا یکی مهتر است
✦
پر از هول شاه اژدها پیکر است
#8
سواران ایران همه شاه‌جوی
✦
نهادند یک‌سر به ضحاک روی
#9
به شاهی بر او آفرین خواندند
✦
ورا شاه ایران زمین خواندند
#10
کی اژدهافش بیامد چو باد
✦
به ایران زمین تاج بر سر نهاد
#11
از ایران و از تازیان لشکری
✦
گزین کرد گرد از همه کشوری
#12
سوی تخت جمشید بنهاد روی
✦
چو انگشتری کرد گیتی بروی
#13
چو جمشید را بخت شد کندرو
✦
به تنگ اندر آمد جهاندار نو
#14
برفت و بدو داد تخت و کلاه
✦
بزرگی و دیهیم و گنج و سپاه
#15
چو صد سالش اندر جهان کس ندید
✦
بر او نام شاهی و او ناپدید
#16
صدم سال روزی به دریای چین
✦
پدید آمد آن شاه ناپاک دین
#17
نهان گشته بود از بد اژدها
✦
نیامد به فرجام هم ز او رها
#18
چو ضحاکش آورد ناگه به چنگ
✦
یکایک ندادش زمانی درنگ
#19
به ارّه‌ش سراسر به دو نیم کرد
✦
جهان را از او پاک بی‌بیم کرد
#20
شد آن تخت شاهی و آن دستگاه
✦
زمانه ربودش چو بیجاده کاه
#21
از او بیش بر تخت شاهی که بود
✦
بر آن رنج بردن چه آمدش سود
#22
گذشته بر او سالیان هفتصد
✦
پدید آوریده همه نیک و بد
#23
چه باید همه زندگانی دراز
✦
چو گیتی نخواهد گشادنت راز
#24
همی پروراندت با شهد و نوش
✦
جز آواز نرمت نیاید به گوش
#25
یکایک چو گوئی که گسترد مهر
✦
نخواهد نمودن به بد نیز چهر
#26
بدو شاد باشی و نازی بدوی
✦
همان راز دل را گشایی بدوی
#27
یکی نغز بازی برون آورد
✦
به دلت اندرون درد و خون آورد
#28
دلم سیر شد زین سرای سپنج
✦
خدایا مرا زود بِرْهان ز رنج

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: