سرگذشت و جایگاه در حماسه

تژاو پهلوان و سردار تورانی است که بهرام را در میدان کارزار زخمی و بی‌جان ساخت. او هنگام شب از طلایه سپاه بیرون آمد اما گیو او را با کمند از پشت زین درربود و اسیر کرد. با وجود آنکه عذر آورد و خواستار خادمی بر گور بهرام شد، بیژن سر از تن او برید.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

که تاج تژاو آورد پیش من / وگر پیش این نامدار انجمن

معنی: «که تاج تژاو را به پیشگاه من، یا به نزد این انجمن نامداران بیاورد؛»

پادشاهی کیخسرو شصت سال بود • بخش ۳ - آرایش و سان سپاه کیخسرو بر جنگ توران، پیمان پهلوانان و گسیل فرامرز به هند بیت #11153

که افراسیابش به سر برنهاد / ورا خواند بیدار و فرخ نژاد

معنی: «همان تاجی که افراسیاب بر سر او نهاده و او را هوشیار و فرخ‌نژاد خوانده است.»

پادشاهی کیخسرو شصت سال بود • بخش ۳ - آرایش و سان سپاه کیخسرو بر جنگ توران، پیمان پهلوانان و گسیل فرامرز به هند بیت #11154

کسی را که چون سر بپیچد تژاو / سزد گر ندارد دل شیر گاو

معنی: «از آنِ کسی است که وقتی تژاو از نبرد روی برمی‌تابد، چنان دلیرانه به او بتازد که دلِ گاو هم شیرآسا گردد.»

پادشاهی کیخسرو شصت سال بود • بخش ۳ - آرایش و سان سپاه کیخسرو بر جنگ توران، پیمان پهلوانان و گسیل فرامرز به هند بیت #11161

پرستنده‌ای دارد او روز جنگ / کز آواز او رام گردد پلنگ

معنی: «تژاو در روز نبرد کنیزی دارد که از آواز خوش او، پلنگِ سرکش رام می‌شود؛»

پادشاهی کیخسرو شصت سال بود • بخش ۳ - آرایش و سان سپاه کیخسرو بر جنگ توران، پیمان پهلوانان و گسیل فرامرز به هند بیت #11162

چنین گفت کین هدیه آن را که تاو / بود در تنش روز جنگ تژاو

معنی: شاه گفت: این هدایا از آنِ کسی است که در روز جنگ با تژاو، توانی در تن داشته باشد،

پادشاهی کیخسرو شصت سال بود • بخش ۳ - آرایش و سان سپاه کیخسرو بر جنگ توران، پیمان پهلوانان و گسیل فرامرز به هند بیت #11176

سرش را بدین بارگاه آورد / به پیش دلاور سپاه آورد

معنی: «تا سرِ تژاو را به این بارگاه بیاورد و در برابر سپاه دلاوران قرار دهد.»

پادشاهی کیخسرو شصت سال بود • بخش ۳ - آرایش و سان سپاه کیخسرو بر جنگ توران، پیمان پهلوانان و گسیل فرامرز به هند بیت #11177

گروگرد بودی نشست تژاو / سواری که بودیش با شیر تاو

معنی: گروگرد نشیمن و مقر تژاو بود؛ پهلوانی که توانی همانند شیر درنده داشت.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۷ - گرفتاری سپاه در برف کاسه‌رود، سوزاندن کوه هیزم به دست گیو و کشتن کبوده به تیر بهرام بیت #11993

تژاوست شاها فرستنده‌ام / بنزدیک او من پرستنده‌ام

معنی: «ای شاه، تژاو فرستنده من است و من در نزد او خادم و چوپانم.»

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۷ - گرفتاری سپاه در برف کاسه‌رود، سوزاندن کوه هیزم به دست گیو و کشتن کبوده به تیر بهرام بیت #12010

بدو گفت بهرام با من تژاو / چو با شیر درنده پیکار گاو

معنی: بهرام به او گفت: «پیکار تژاو با من، مانند نبرد گاوی کم‌توان با شیری درنده است!»

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۷ - گرفتاری سپاه در برف کاسه‌رود، سوزاندن کوه هیزم به دست گیو و کشتن کبوده به تیر بهرام بیت #12012

غمی شد دل مرد پرخاشجوی / بدانست کو را بد آمد بروی

معنی: دل تژاو رزم‌جو غمگین شد، چرا که دانست بدبختی به او روی آورده است.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12016

برآمد خروش خروس و چکاو / کبوده نیامد بنزد تژاو

معنی: بانگ خروس و چکاوک برآمد، اما اسب سیاه‌فام (کبوده) نزد تژاو بازنگشت.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12017

سپاهی که بودند با او بخواند / وزان جایگه تیز لشکر براند

معنی: تژاو سپاهیانی را که همراهش بودند فراخواند و شتابان لشکر را به راه انداخت.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12018

تژاو سپهبد بشد با سپاه / بایران خروش آمد از دیده‌گاه

معنی: تژاوِ سپهبد با سپاهش حرکت کرد و از دیده‌گاه سپاه ایران بانگ هشدار برآمد.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12019

که آمد سپاهی ز ترکان بجنگ / سپهبد نهنگی درفشی پلنگ

معنی: که سپاهی از ترکان برای جنگ آمده است که فرمانده‌شان همچون نهنگی سرکش با درفشی پلنگ‌نشان است.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12020

بپاسخ چنین گفت کای نامدار / ببینی کنون رزم شیر سوار

معنی: تژاو در پاسخ گفت: ای نامدار، اکنون نبرد سوار شیراوژن را خواهی دید.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12024

بگیتی تژاوست نام مرا / بهر دم برآرند کام مرا

معنی: نام من در جهان تژاو است و همواره کام دلم برآورده می‌شود.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12025

نژادم بگوهر از ایران بدست / ز گردان وز پشت شیران بدست

معنی: نژاد و گوهر من از ایران است و از تبار پهلوانان و شیران دلاورم.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12026

کنون مرزبانم بدین تخت و گاه / نگین بزرگان و داماد شاه

معنی: اکنون مرزبان این بوم‌وبر و صاحب این تخت هستم، سرور بزرگان و داماد افراسیاب‌شاه.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12027

تژاو فریبنده گفت ای دلیر / درفش مرا کس نیارد بزیر

معنی: تژاو حیله‌گر پاسخ داد: ای دلاور، هیچ‌کس نمی‌تواند درفش مرا سرنگون سازد.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12036

مرا ایدر اکنون نگینست و گاه / پرستنده و گنج و تاج و سپاه

معنی: من در اینجا دارای نگین، تخت، خدمتگزار، گنج، تاج و سپاه هستم.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12037

همان مرز و شاهی چو افراسیاب / کس این را ز ایران نبیند بخواب

معنی: با داشتن چنین مرز و پادشاهی چون افراسیاب، هیچ ایرانی حتی در خواب هم چنین چیزهایی نخواهد دید.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12038

پرستار وز مادیانان گله / بدشت گروگرد کرده یله

معنی: من کنیزان و گله‌های اسبان مادیان دارم که در دشت گروگرد رها شده‌اند.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12039

تو این اندکی لشکر من مبین / مراجوی با گرز بر پشت زین

معنی: اندکیِ سپاه مرا مبین، بلکه مرا با گرز گران بر پشت زین جستجو کن!

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12040

من امروز با این سپاه آن کنم / کزین آمدن تان پشیمان کنم

معنی: من امروز با همین سپاه کاری خواهم کرد که از آمدنتان پشیمان شوید.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12041

ترا با تژاو این همه پند چیست / بترکی چنین مهر و پیوند چیست

معنی: تو را با تژاو این همه پند دادن برای چیست؟ این مهر و دوستی با فردی تورانی از چه روست؟

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12044

وزان سوی با تاج بر سر تژاو / که بودیش با شیر درنده تاو

معنی: و در آن سوی، تژاو با تاجی بر سر ایستاده بود، کسی که توان پایداری در برابر شیر درنده را داشت.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12051

یلانش همه نیک‌مردان و شیر / که هرگز نشدشان دل از رزم سیر

معنی: پهلوانانش همه دلیرمردان و شیرانی بودند که هرگز دلشان از نبرد سیر نمی‌شد.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12052

بسی برنیامد برین روزگار / که آن ترک سیر آمد از کارزار

معنی: دیر زمانی نگذشت که آن پهلوان تورانی (تژاو) از نبرد سیر و خسته شد.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12053

سه بهره ز توران سپه کشته شد / سربخت آن ترک برگشته شد

معنی: سه بخش از سپاه توران کشته شدند و بخت آن ترک تورانی برگشت.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12054

همی شد گریزان تژاو دلیر / پسش بیژن گیو برسان شیر

معنی: تژاوِ دلاور گریزان شد و بیژن پسر گیو چون شیری در پی او تاخت.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12055

یکی نیزه زد بر میان تژاو / نماند آن زمان با تژاو ایچ تاو

معنی: بیژن نیزه‌ای بر کمرگاه تژاو زد، چنان‌که دیگر هیچ توانی برای تژاو نماند.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12057

گراینده بدبند رومی زره / بپیچید و بگشاد بند گره

معنی: بندهای استوار زره رومی تژاو پیچید و گره آن باز شد.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12058

بدان سان که شاهین رباید چکاو / ربود آن گرانمایه تاج تژاو

معنی: همان گونه که شاهین به ناگاه چکاوک را شکار می‌کند، بیژن تاج گران‌بهای تژاو را از سرش ربود.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12060

که افراسیابش بسر برنهاد / نبودی جدا زو بخواب و بیاد

معنی: تاجی که افراسیاب بر سر او نهاده بود و تژاو هیچ‌گاه چه در خواب و چه در بیداری از آن جدا نمی‌شد.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12061

چنین تا در دژ همی تاخت اسپ / پس‌اندرش بیژن چو آذرگشسپ

معنی: تژاو تا در قلعه اسب می‌تاخت و بیژن همچون آذرگشسپ (آتش تیز و شتابان) در پی او می‌تاخت.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12062

چو نزدیکی دژ رسید اسپنوی / بیامد خروشان پر از آب روی

معنی: چون تژاو به نزدیکی قلعه رسید، اسپنوی گریه‌کنان و اشک‌ریزان پیش آمد.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12063

تژاو سرافراز را دل بسوخت / بکردار آتش رخش برفروخت

معنی: دل تژاو سرافراز به حال او سوخت و چهره‌اش مانند آتش افروخته شد.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12066

فراز اسپنوی و تژاو از نشیب / بدو داد در تاختن یک رکیب

معنی: اسپنوی از بالا و تژاو از پایین، در حال تاختن، رکاب اسب را به او داد تا بالا بیاید.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12067

زمانی دوید اسپ جنگی تژاو / نماند ایچ با اسپ و با مرد تاو

معنی: اسب جنگی تژاو مدتی دوید، اما پس از آن دیگر هیچ تاب و توانی برای اسب و سوار باقی نماند.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12070

تژاو آن زمان با پرستنده گفت / که دشوار کار آمد ای خوب جفت

معنی: آن‌گاه تژاو به همسر و خدمتکار خویش گفت: ای یار زیبا، کار بر ما بسیار سخت و دشوار شد.

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین بیت #12071