سرگذشت و جایگاه در حماسه

همسر کاووس‌شاه و دختر شاه هاماوران که با هوس‌بازی و فریبکاری خود باعث رانده شدن سیاوش به توران و در نهایت شهادت او شد. در پی رسیدن خبر قتل سیاوش به پایتخت، رستم تهمتن خشمگینانه وارد پرده‌سرای او شد، او را به گیسو از تخت بیرون کشید و به تلافی فتنه انگیزی‌هایش با خنجر به دو نیم ساخت.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

غمی گشت و سودابه را پیش خواند / ز کاووس با او سخنها براند

معنی: شاه غمگین شد و سودابه را به پیش خواند و سخنان کاووس را با او در میان گذاشت.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۲ - خواستگاری کاووس از سودابه دختر شاه هاماوران و ازدواج با او بیت #5607

بدو گفت سودابه زین چاره نیست / ازو بهتر امروز غمخواره نیست

معنی: سودابه به او گفت: از این کار چاره‌ای نیست؛ امروز هیچ غمخوار و پناهی بهتر از او وجود ندارد.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۲ - خواستگاری کاووس از سودابه دختر شاه هاماوران و ازدواج با او بیت #5612

بدانست سالار هاماوران / که سودابه را آن نیامد گران

معنی: سالار هاماوران دریافت که این پیشنهاد بر سودابه ناخوشایند و گران نیامده است.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۲ - خواستگاری کاووس از سودابه دختر شاه هاماوران و ازدواج با او بیت #5615

نگه کرد کاووس و خیره بماند / به سودابه بر نام یزدان بخواند

معنی: کاووس نگریست و مبهوت ماند و بر سودابه نام یزدان پاک را بر زبان آورد.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۲ - خواستگاری کاووس از سودابه دختر شاه هاماوران و ازدواج با او بیت #5625

سزا دید سودابه را جفت خویش / ببستند عهدی بر آیین و کیش

معنی: سودابه را شایسته همسری خویش دید و طبق رسم و آیین، پیمان زناشویی بستند.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۲ - خواستگاری کاووس از سودابه دختر شاه هاماوران و ازدواج با او بیت #5627

بدانست سودابه رای پدر / که با سور پرخاش دارد به سر

معنی: سودابه از نیت واقعی پدرش آگاه شد و دانست که او در پشت پردهٔ این جشن و مهمانی، قصد جنگ و دشمنی دارد.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۳ - خیانت شاه هاماوران، اسارت کاووس و سودابه و آشفتگی ایران بیت #5634

ز سودابه گفتار باور نکرد / نیامدش زیشان کسی را بمرد

معنی: اما کاووس سخن سودابه را باور نکرد و گمان نمی‌کرد کسی از آنان جرات و شهامت رویارویی با او را داشته باشد.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۳ - خیانت شاه هاماوران، اسارت کاووس و سودابه و آشفتگی ایران بیت #5638

که سودابه را باز جای آورند / سراپرده را زیر پای آورند

معنی: تا سودابه را بازگردانند و سراپردهٔ او را خوار و زیر پا سازند.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۳ - خیانت شاه هاماوران، اسارت کاووس و سودابه و آشفتگی ایران بیت #5672

چو سودابه پوشیدگان را بدید / ز بر جامهٔ خسروی بردرید

معنی: هنگامی که سودابه بانوان پرده‌نشین را دید، از شدت اندوه جامهٔ شاهانهٔ خود را بر تن درید.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۳ - خیانت شاه هاماوران، اسارت کاووس و سودابه و آشفتگی ایران بیت #5673

به مشکین کمند اندرآویخت چنگ / به فندق گلان را به خون داد رنگ

معنی: چنگ در گیسوان سیاه و خوشبوی خود زد و با سرانگشتانش رخسار چون گل خویش را خراشید و خونین ساخت.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۳ - خیانت شاه هاماوران، اسارت کاووس و سودابه و آشفتگی ایران بیت #5674

بگفتند گفتار او با پدر / پر از کین شدش سر پر از خون جگر

معنی: سخنان سودابه را به گوش پدرش (شاه هاماوران) رساندند؛ سر او پر از کینه و دشمنی شد و کبدش از خشم و غم پرخون گشت.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۳ - خیانت شاه هاماوران، اسارت کاووس و سودابه و آشفتگی ایران بیت #5682

به حصنش فرستاد نزدیک شوی / جگر خسته از غم به خون شسته روی

معنی: پس او را به آن دژ نزد شوهرش فرستاد، در حالی که دلش از غم خسته و زخمی بود و چهره‌اش با اشک خونین شسته شده بود.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۳ - خیانت شاه هاماوران، اسارت کاووس و سودابه و آشفتگی ایران بیت #5683

نشستن به یک خانه با شهریار / پرستنده او بود و هم غمگسار

معنی: سودابه با شهریار (کاووس) در یک خانه و زندان مسکن گزید و هم خدمتگزار او بود و هم همدم و غمگسارش.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۳ - خیانت شاه هاماوران، اسارت کاووس و سودابه و آشفتگی ایران بیت #5684

بسودابه فرمود کاندر نشین / نشست و به خورشید کرد آفرین

معنی: کاووس به سودابه فرمان داد که در کجاوه بنشیند؛ او نشست و خورشید را آفرین خواند.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۵ - نبرد رستم با سپاه سه کشور، اسارت شاهان و آزادی کاووس بیت #5795

برآمد برین نیز یک روزگار / چنان بد که سودابهٔ پرنگار

معنی: روزگاری بر این گذشت، تا آنکه چنان شد که سودابهٔ آراسته و پرنقش‌ونگار،

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7321

دگر روز شبگیر سودابه رفت / بر شاه ایران خرامید تفت

معنی: روز بعد هنگام بامداد، سودابه شتابان به نزد پادشاه ایران رفت.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7328

پس پردهٔ من ترا خواهرست / چو سودابه خود مهربان مادرست

معنی: در پسِ پرده‌ی من خواهری داری، و سودابه خود برای تو مانند مادری مهربان است.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7336

که گر من شوم در شبستان اوی / ز سودابه یابم بسی گفت و گوی

معنی: با خود گفت که اگر به شبستان او بروم، از جانب سودابه گرفتار حرف و حدیث و دردسر بسیار خواهم شد.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7345

پس پرده اندر ترا خواهرست / پر از مهر و سودابه چون مادرست

معنی: «در پسِ پرده خواهری داری پر از مهر، و سودابه نیز برای تو مانند مادری است.»

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7358

به سودابه فرمود تا پیش اوی / نثار آورد گوهر و مشک و بوی

معنی: به سودابه نیز فرمان داد تا در پیشگاهِ سیاوش گوهر و مسک و عطر نثار کند.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7364

بران تخت سودابه ماه روی / بسان بهشتی پر از رنگ و بوی

معنی: بر روی آن تخت، سودابهٔ ماه‌رو نشسته بود، همچون بهشتی پر از رنگ و بوی خوش.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7380

نشسته چو تابان سهیل یمن / سر جعد زلفش سراسر شکن

معنی: همچون ستارهٔ تابان سهیل یمن نشسته بود و زلف شکن در شکن و معطر داشت.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7381

سیاوش چو از پیش پرده برفت / فرود آمد از تخت سودابه تفت

معنی: وقتی سیاوش از برابر پرده وارد شد، سودابه شتابان از تخت پایین آمد.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7384

بیامد خرامان و بردش نماز / به بر در گرفتش زمانی دراز

معنی: سودابه خرامان آمد و به او ادای احترام کرد و او را برای مدتی طولانی در آغوش کشید.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7385

همی چشم و رویش ببوسید دیر / نیامد ز دیدار آن شاه سیر

معنی: چشمان و صورت او را پی‌درپی می‌بوسید و از تماشای آن شاهزاده سیر نمی‌شد.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7386

همی گفت صد ره ز یزدان سپاس / نیایش کنم روز و شب بر سه پاس

معنی: سودابه می‌گفت: صد بار خدا را سپاس می‌گویم و شب و روز در همه‌گاه او را نیایش می‌کنم،

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7387

که کس را بسان تو فرزند نیست / همان شاه را نیز پیوند نیست

معنی: چرا که هیچ‌کس فرزندی همانند تو ندارد و برای شاه نیز خویشاوندی چنین والا نیست.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7388

بر خواهران بد زمانی دراز / خرامان بیامد سوی تخت باز

معنی: مدتی طولانی نزد خواهرانش ماند و سپس وقارکنان به سوی تخت سودابه بازگشت.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7392

پژوهنده سودابه را شاه گفت / که این رازت از من نباید نهفت

معنی: کاووس به عنوان کنکاش‌گر به سودابه گفت: نباید این راز و اندیشه‌ات را از من پنهان کنی.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7401

بدو گفت سودابه همتای شاه / ندیدست بر گاه خورشید و ماه

معنی: سودابه به او گفت: خورشید و ماه بر تخت آسمان، هرگز همتایی برای این فرزند شاه ندیده‌اند.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7404

بدو گفت سودابه گر گفت من / پذیره شود رای را جفت من

معنی: سودابه به او گفت: اگر همسرم (کاووس) پیشنهاد و رای مرا بپذیرد،

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7407

نباید که سودابه این بشنود / دگرگونه گوید بدین نگرود

معنی: مبادا سودابه این سخن را بشنود، زیرا ممکن است حرف دیگری بزند و با این امر موافقت نکند.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7424

به سودابه زین‌گونه گفتار نیست / مرا در شبستان او کار نیست

معنی: من با سودابه این‌گونه سخنی ندارم و مرا کاری در شبستان او نیست.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7425

نهانی ز سودابهٔ چاره‌گر / همی بود پیچان و خسته جگر

معنی: اما پنهانی از دست سودابه‌ی مکار و چاره‌گر، در پیچ‌وشکنج و دل‌خسته بود.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7431

نشست از بر تخت سودابه شاد / ز یاقوت و زر افسری برنهاد

معنی: سودابه با شادمانی بر تخت نشست و تاجی از یاقوت و طلا بر سر گذاشت.

داستان سیاوش • بخش ۴ - کام‌جویی سودابه از سیاوش، تهمت ناروا و گذر بی‌گزند او از کوه آتش بیت #7434

چنین گفت با هیربد ماه‌روی / کز ایدر برو با سیاوش بگوی

معنی: آن بانوی زیباروی به هیربد گفت که به نزد سیاوش برود و به او پیام دهد.

داستان سیاوش • بخش ۴ - کام‌جویی سودابه از سیاوش، تهمت ناروا و گذر بی‌گزند او از کوه آتش بیت #7436

فرود آمد از تخت و شد پیش اوی / به گوهر بیاراسته روی و موی

معنی: سودابه از تخت فرود آمد و به پیشباز او رفت، در حالی که چهره و مویش به گوهرها آراسته بود.

داستان سیاوش • بخش ۴ - کام‌جویی سودابه از سیاوش، تهمت ناروا و گذر بی‌گزند او از کوه آتش بیت #7441

سیاوش بر تخت زرین نشست / ز پیشش بکش کرده سودابه دست

معنی: سیاوش بر تخت زرین نشست و سودابه پیش او دست به سینه ایستاد.

داستان سیاوش • بخش ۴ - کام‌جویی سودابه از سیاوش، تهمت ناروا و گذر بی‌گزند او از کوه آتش بیت #7442

چو ایشان برفتند سودابه گفت / که چندین چه داری سخن در نهفت

معنی: چون آنان رفتند، سودابه گفت: چرا این‌چنین سخن را در نهان نگه می‌داری؟

داستان سیاوش • بخش ۴ - کام‌جویی سودابه از سیاوش، تهمت ناروا و گذر بی‌گزند او از کوه آتش بیت #7450

پر از بند سودابه کاو دخت اوست / نخواهد همی دوده را مغز و پوست

معنی: سودابه که دختر اوست پر از مکر است و نیکی این دودمان را نمی‌خواهد.

داستان سیاوش • بخش ۴ - کام‌جویی سودابه از سیاوش، تهمت ناروا و گذر بی‌گزند او از کوه آتش بیت #7458