سرگذشت و جایگاه در حماسه

شاهزاده پاک‌دامن و معصوم ایران، فرزند کاووس و شاگرد رستم که در توران به مظلومی سر بریده شد. رستم به هنگام مرگ، از شهادت سیاوش به دست گروی زره یاد کرد تا نشان دهد مرگ گریبان‌گیر همه نیکان و پاکان می‌شود.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

سیاووش زو خواست کاید پدید / ببایست لختی چمید و چرید

معنی: زیرا سیاوش می‌بایست از گوهر او پدید آید، پس لازم بود مدتی دیگر بزیید و بخرامد.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۸ - پرواز کاووس به آسمان با عقاب‌ها و سقوط او بیت #5920

برین داستان من سخن ساختم / به کار سیاووش پرداختم

معنی: من بر این داستان سخن ساختم و سرودم، و اینک به داستان و کار سیاووش می‌پردازم.

سهراب • بخش ۲۱ - بازگشت رستم با تابوت سهراب به زابل، سوگواری زال و مهان و ساختن دخمه بیت #7187

جهاندار نامش سیاوخش کرد / برو چرخ گردنده را بخش کرد

معنی: شهریار نام او را سیاوش نهاد و سرنوشت او را به گردشش چرخ گردون سپرد.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7257

سیاوش چنان شد که اندر جهان / به مانند او کس نبود از مهان

معنی: سیاوش چنان بی‌نظیر شد که در سراسر جهان هیچ‌یک از بزرگان به پای او نمی‌رسید.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7271

گسی کرد ازان گونه او را به راه / که شد بر سیاوش نظاره سپاه

معنی: او را چنان با شکوه روانه ساخت که سپاهیان همگی با شگفتی به سیاوش می‌نگریستند.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7280

چو آمد به کاووس شاه آگهی / که آمد سیاووش با فرهی

معنی: چون خبر به کاووس شاه رسید که سیاوش با شکوه و فرّه ایزدی می‌آید،

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7287

پذیره برفتند یکسر ز جای / به نزد سیاووش فرخنده رای

معنی: همگی یک‌صدا برای پیشواز به سوی سیاوش فرخنده‌رای شتافتند.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7290

بهر کنج در سیصد استاده بود / میان در سیاووش آزاده بود

معنی: در هر گوشه ۳۰۰ تن ایستاده بودند و سیاوش آزاده‌تبار در میان آنان می‌خرامید.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7293

چو کاووس را دید بر تخت عاج / ز یاقوت رخشنده بر سرش تاج

معنی: چون سیاوش کاووس را بر تخت عاج و با تاجی از یاقوت درخشان دید،

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7295

ز فر سیاوش فرو ماندند / بدادار برآفرین خواندند

معنی: از فرّ و شکوهِ سیاوش در حیرت ماندند و آفرینندهٔ جهان را ثنا و آفرین گفتند.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7305

سیاووش را داد و کردش نوید / ز خوبی بدادش فراوان امید

معنی: همهٔ این بخشش‌ها را به سیاوش داد و به او وعده‌های نیک داد و او را بسیار امیدوار ساخت.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7315

ز ناگاه روی سیاوش بدید / پراندیشه گشت و دلش بردمید

معنی: ناگهان چهرهٔ سیاوش را دید؛ اندیشه‌ناک شد و دلش از مهر و هوای او به جوش آمد.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7322

کسی را فرستاد نزدیک اوی / که پنهان سیاووش را این بگوی

معنی: فرستاده‌ای را نزد او فرستاد و گفت: این سخن را پنهانی به سیاوش بگو،

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7324

سپهبد سیاووش را خواند و گفت / که خون و رگ و مهر نتوان نهفت

معنی: شاه سیاوش را فراخواند و گفت: «پیوند خویشاوندی و مهر مادری و خونی را نمی‌توان پنهان داشت.»

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7335

سیاوش چو بشنید گفتار شاه / همی کرد خیره بدو در نگاه

معنی: سیاوش وقتی این سخن شاه را شنید، با شگفتی و تردید زل زل به او نگریست.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7340

سیاوش چنین داد پاسخ که شاه / مرا داد فرمان و تخت و کلاه

معنی: سیاوش این‌گونه پاسخ داد: «شاه به من فرمانروایی و تاج و تخت بخشیده است؛»

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7346

سیاوش چنین گفت کز بامداد / بیایم کنم هر چه او کرد یاد

معنی: سیاوش گفت: «فردا بامداد خواهم آمد و هر آنچه شاه فرموده است به انجام خواهم رساند.»

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7359

به پیش سیاوش همی رو بهوش / نگر تا چه فرماید آن دار گوش

معنی: «با هوشیاری نزد سیاوش برو و نگاه کن تا ببینی آن سرور چه عشمی می‌دهد و آن را بشنو.»

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7363

به سودابه فرمود تا پیش اوی / نثار آورد گوهر و مشک و بوی

معنی: به سودابه نیز فرمان داد تا در پیشگاهِ سیاوش گوهر و مسک و عطر نثار کند.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7364

چو خورشید برزد سر از کوهسار / سیاوش برآمد بر شهریار

معنی: چون خورشید از فرازِ کوهسار برآمد، سیاوش به خدمتِ پادشاه حاضر شد.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7366

برو آفرین کرد و بردش نماز / سخن گفت با او سپهد به راز

معنی: سیاوش بر پدر (کاووس) آفرین گفت و او را سجده کرد، سپس شاه (سپهبد) به راز و خلوت با او سخن گفت.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7367

سیاووش را گفت با او برو / بیارای دل را به دیدار نو

معنی: کاووس به سیاوش گفت که همراه هیربد برو و دل خود را با دیدارهای تازه (دیدن زنان شبستان و سودابه) شاداب کن.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7369

برفتند هر دو به یک جا به هم / روان شادمان و تهی دل ز غم

معنی: هر دو با هم رفتند، در حالی که روانشان شادمان بود و دلی خالی از غم داشتند.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7370

چو برداشت پرده ز در هیربد / سیاوش همی بود ترسان ز بد

معنی: زمانی که هیربد پردهٔ درِ شبستان را کنار زد، سیاوش از بدی و خطری نامعلوم بیمناک شد.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7371

شبستان همه پیشباز آمدند / پر از شادی و بزم ساز آمدند

معنی: اهالی شبستان همگی به استقبال او آمدند، پر از شادمانی و آمادهٔ بزم و شادخواری.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7372

درم زیر پایش همی ریختند / عقیق و زبرجد برآمیختند

معنی: زیر پای سیاوش درم (سکه نقره) می‌ریختند و عقیق و زبرجد بر آن می‌افزودند.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7374

سیاوش چو نزدیک ایوان رسید / یکی تخت زرین درفشنده دید

معنی: هنگامی که سیاوش به ایوان نزدیک شد، تختی زرین و درخشان را دید.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7378

سیاوش چو از پیش پرده برفت / فرود آمد از تخت سودابه تفت

معنی: وقتی سیاوش از برابر پرده وارد شد، سودابه شتابان از تخت پایین آمد.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7384

بیامد خرامان و بردش نماز / به بر در گرفتش زمانی دراز

معنی: سودابه خرامان آمد و به او ادای احترام کرد و او را برای مدتی طولانی در آغوش کشید.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7385

همی چشم و رویش ببوسید دیر / نیامد ز دیدار آن شاه سیر

معنی: چشمان و صورت او را پی‌درپی می‌بوسید و از تماشای آن شاهزاده سیر نمی‌شد.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7386

سیاوش بدانست کان مهر چیست / چنان دوستی نز ره ایزدیست

معنی: سیاوش حقیقت آن محبت و عشق را دریافت و دانست که این دوستی از راه پاکی و خدایی نیست.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7389

به نزدیک خواهر خرامید زود / که آن جایگه کار ناساز بود

معنی: او شتابان به سوی خواهرانش رفت، زیرا ماندن در کنار سودابه را ناصواب و خطرناک دید.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7390

برو خواهران آفرین خواندند / به کرسی زرینش بنشاندند

معنی: خواهرانش بر او آفرین گفتند و او را بر صندلی زرین نشاندند.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7391

بر خواهران بد زمانی دراز / خرامان بیامد سوی تخت باز

معنی: مدتی طولانی نزد خواهرانش ماند و سپس وقارکنان به سوی تخت سودابه بازگشت.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7392

شبستان همه شد پر از گفت‌وگوی / که اینت سر و تاج فرهنگ جوی

معنی: در سراسر شبستان گفتگو درگرفت که چه سر و تاجِ دانش‌پژوه و باشعوری است!

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7393

تو گویی به مردم نماند همی / روانش خرد برفشاند همی

معنی: گویی او اصلاً به آدمیان عادی نمی‌ماند و روحش دانایی و خرد می‌افشاند.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7394

سیاوش به پیش پدر شد بگفت / که دیدم به پرده‌سرای نهفت

معنی: سیاوش نزد پدرش کاووس بازگشت و گفت: آنچه را در شبستان پرده‌نشینان بود دیدم.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7395

همه نیکویی در جهان بهر تست / ز یزدان بهانه نبایدت جست

معنی: همه نیکی‌های جهان سهم توست و نباید از خداوند بهانه و گله‌ای داشته باشی.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7396

ز فرهنگ و رای سیاوش بگوی / ز بالا و دیدار و گفتار اوی

معنی: از دانش، تدبیر، قامت بلند، چهره‌ی زیبا و سخن گفتن سیاوش سخن بگو.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7402

سیاوش به شبگیر شد نزد شاه / همی آفرین خواند بر تاج و گاه

معنی: سیاوش بامدادان به نزد شاه آمد و بر تاج و تخت او درود و آفرین فرستاد.

داستان سیاوش • بخش ۳ - زادن سیاوش، پرورشش به دست رستم، بازگشت به کاووس و آغاز دلباختگی سودابه بیت #7413