سرگذشت و جایگاه در حماسه

فرزند اسفندیار که در جنگ رستم و اسفندیار در زابلستان به دست زواره کشته شد. بهمن در نبرد غور، کین خون او و برادرش مهرنوش را نیز از فرامرز می‌جوید.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (21)

چهارم بدش نام نوشاذرا / نهادی کجا گنبد آذرا

معنی: چهارمین پسر نوشاذَر نام داشت که خوی و نهادش چون آذرکده فرخنده بود.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۳ - سخن دقیقی: فراخواندن اسفندیار به درگاه و بازگشت او با جاماسپ بیت #24438

وز انجا به نوش آذراندر شدند / رد و هیربد را بهم برزدند

معنی: و از آنجا وارد آتشکده نوش‌آذر شدند و موبدان و هیربدان را به خاک و خون کشیدند.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۸ - آگهی مرگ لهراسپ و اسارت دختران، و کشته شدن سی و هشت پسر گشتاسپ در نبرد با ارجاسپ بیت #24662

ز خونشان فروزنده آذر بمرد / چنین کار را خوار نتوان شمرد

معنی: آتش فروزان آتشکده از خون پاکان خاموش شد؛ چنین جنایتی را نباید خوار و کوچک شمرد.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۸ - آگهی مرگ لهراسپ و اسارت دختران، و کشته شدن سی و هشت پسر گشتاسپ در نبرد با ارجاسپ بیت #24663

یکی مایه‌ور پور اسفندیار / که نوش آذرش خواندی شهریار

معنی: اسفندیار پسری ارجمند و گران‌مایه داشت که او را نوش‌آذر می‌نامیدند.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۳۰ - آمدن جاماسپ نزد اسفندیارِ دربند، شکستن زنجیر به زور بازو و آراستن سلاح بیت #24749

چو بشنید نوش آذر از پهلوان / بیامد بران بارهٔ دژ دوان

معنی: چو نوش‌آذر این سخن را از پهلوان شنید، شتابان بر باره دژ برآمد.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۳۰ - آمدن جاماسپ نزد اسفندیارِ دربند، شکستن زنجیر به زور بازو و آراستن سلاح بیت #24761

ز خونشان به نوش‌آذر آذر بمرد / چنین بدکنش خوار نتوان شمرد

معنی: از خون آنان آتشکده نوش‌آذر افسرد؛ چنین دشمن پلیدی را نباید خوار شمرد.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۳۰ - آمدن جاماسپ نزد اسفندیارِ دربند، شکستن زنجیر به زور بازو و آراستن سلاح بیت #24781

بشد پیش نوش‌آذر تیغ‌زن / همی جست پرخاش زان انجمن

معنی: نوش‌آذر تیغ‌زن پیش آمد و از آن لشکر طلب نبرد و پیکار کرد.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۱۱ - گزارش آتش به پشوتن، تاختن سپاه بر دژ، کشتن طرخان به دست نوش‌آذر و فرمان ارجاسپ به جنگ بیت #25671

چو نوش‌آذر او را به هامون بدید / بزد دست و تیغ از میان برکشید

معنی: چون نوش‌آذر او را در دشت دید، دست برد و تیغ از میان برکشید.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۱۱ - گزارش آتش به پشوتن، تاختن سپاه بر دژ، کشتن طرخان به دست نوش‌آذر و فرمان ارجاسپ به جنگ بیت #25673

جوانی که نوش آذرش بود نام / سرافراز و جنگاور و شادکام

معنی: جوانی که نامش نوش‌آذر بود؛ سرافراز، جنگجو و شادکام.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۲۳ - کشته شدن نوش‌آذر و مهرنوش به دست زواره و فرامرز و خشم اسفندیار بر رستم بیت #26984

برآشفت با سگزی آن نامدار / زبان را به دشنام بگشاد خوار

معنی: آن دلاور نامدار بر مرد سیستانی برآشفت و زبان به دشنام و تحقیر گشود.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۲۳ - کشته شدن نوش‌آذر و مهرنوش به دست زواره و فرامرز و خشم اسفندیار بر رستم بیت #26985

بکشتند ز ایرانیان بی‌شمار / چو نوش‌آذر آن دید بر ساخت کار

معنی: شمار زیادی از ایرانیان کشته شدند؛ چون نوش‌آذر این حال را دید، آمادهٔ کارزار شد.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۲۳ - کشته شدن نوش‌آذر و مهرنوش به دست زواره و فرامرز و خشم اسفندیار بر رستم بیت #26993

سمند سرافراز را بر نشست / بیامد یکی تیغ هندی به دست

معنی: بر اسب سرافراز خویش نشست و شمشیری هندی به دست گرفت.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۲۳ - کشته شدن نوش‌آذر و مهرنوش به دست زواره و فرامرز و خشم اسفندیار بر رستم بیت #26994

چو از دور نوش‌آذر او را بدید / بزد دست و تیغ از میان برکشید

معنی: چون نوش‌آذر او را از دور دید، دست برد و تیغ از میان برکشید.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۲۳ - کشته شدن نوش‌آذر و مهرنوش به دست زواره و فرامرز و خشم اسفندیار بر رستم بیت #26997

یکی تیغ زد بر سر و گردنش / بدو نیمه شد پیل‌پیکر تنش

معنی: ضربتی تیغ بر سر و گردن او زد و تن پیل‌پیکرش به دو نیم گشت.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۲۳ - کشته شدن نوش‌آذر و مهرنوش به دست زواره و فرامرز و خشم اسفندیار بر رستم بیت #26998

زواره برانگیخت اسپ نبرد / به تندی به نوش‌آذر آواز کرد

معنی: زواره اسب نبرد را برانگیخت و با تندی نوش‌آذر را بانگ زد:

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۲۳ - کشته شدن نوش‌آذر و مهرنوش به دست زواره و فرامرز و خشم اسفندیار بر رستم بیت #26999

زواره یکی نیزه زد بر برش / به خاک اندر آمد همانگه سرش

معنی: زواره نیزه‌ای بر سینهٔ او زد و در دم سرش بر خاک افتاد.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۲۳ - کشته شدن نوش‌آذر و مهرنوش به دست زواره و فرامرز و خشم اسفندیار بر رستم بیت #27001

چو نوش‌آذر نامور کشته شد / سپه را همه روز برگشته شد

معنی: چون نوش‌آذر نامدار کشته شد، روزگار بر سپاه او برگشته و سیاه شد.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۲۳ - کشته شدن نوش‌آذر و مهرنوش به دست زواره و فرامرز و خشم اسفندیار بر رستم بیت #27002

دو پور تو نوش‌آذر و مهرنوش / به خواری به سگزی سپردند هوش

معنی: دو فرزند تو، نوش‌آذر و مهرنوش، به خواری جان به سگزی سپردند.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۲۳ - کشته شدن نوش‌آذر و مهرنوش به دست زواره و فرامرز و خشم اسفندیار بر رستم بیت #27016

دو جنگی چو نوش‌آذر و مهرنوش / که از درد ایشان برآمد خروش

معنی: «از بهر کشته‌شدن دو جنگاور چون نوش‌آذر و مهرنوش که از درد ملهبشان فغان برآمد،»

پادشاهی بهمن اسفندیار صد و دوازده سال بود • بخش ۱ - نشستن بهمن بر تخت نیا، انجمن کین اسفندیار و تاختن سپاه به سیستان بیت #27954

هم از کین نوش‌آذر و مهر نوش / دو شاه گرامی دو فرخ سروش

معنی: و نیز از کین‌خواهی نوش‌آذر و مهرنوش، آن دو شاهزاده فرخنده و گران‌قدر.

پادشاهی بهمن اسفندیار صد و دوازده سال بود • بخش ۲ - پیام کین‌خواهی بهمن به زال، رد پوزش و پیشکش، بستن دستان و تاراج زابلستان بیت #27984

هم از کین مهر آن سوار دلیر / ز نوش‌آذر آن گرد درنده شیر

معنی: و نیز کینه‌جوی خون مهرنوش، آن سوار دلیر، و نوش‌آذر، آن گردِ درنده چون شیر است.

پادشاهی بهمن اسفندیار صد و دوازده سال بود • بخش ۳ - نبرد فرامرز با بهمن در غور، گرفتاری و زنده بر دار کردنش به باران تیر بیت #28033