سرگذشت و جایگاه در حماسه

شهریار فرمانروای روزگار، ابوالقاسم محمود شاه، خداوندگار ایران، توران و هند. او در این بخش با بخشندگی گنج، دادگری، سرکوب ستمگران و گشاده‌دستی در رزم و بزم و شکار ستوده می‌شود.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (13)

به نام جهاندار محمود شاه / ابوالقاسم آن فر دیهیم و گاه

معنی: به نام جهان‌دار، محمود شاه؛ ابوالقاسم که دارای فرّه و شکوهِ تاج و تخت شهریاری است.

داستان رستم و شغاد • بخش ۱ - آزادسروِ مرو و نامهٔ خسروان، ستایش محمود و امید فردوسی به دینار و آمرزش بیت #27596

خداوند ایران و نیران و هند / ز فرش جهان شد چو رومی پرند

معنی: خداوندگارِ ایران و توران و هند، که از شکوه و فرّ او جهان مانند پارچهٔ ابریشمیِ رومی درخشان شده است.

داستان رستم و شغاد • بخش ۱ - آزادسروِ مرو و نامهٔ خسروان، ستایش محمود و امید فردوسی به دینار و آمرزش بیت #27597

به بخشش همی گنج بپراگند / به دانایی از گنج نام آگند

معنی: با بخشندگی گنج می‌پراکند و با دانایی و خرد، نام خویش را در جهان پرآوازه می‌سازد.

داستان رستم و شغاد • بخش ۱ - آزادسروِ مرو و نامهٔ خسروان، ستایش محمود و امید فردوسی به دینار و آمرزش بیت #27598

بزرگست و چون سالیان بگذرد / ازو گوید آنکس که دارد خرد

معنی: او والامقام است و هرگاه سالیان دراز بگذرد، هر صاحب‌خردی از بزرگی او سخن خواهد گفت.

داستان رستم و شغاد • بخش ۱ - آزادسروِ مرو و نامهٔ خسروان، ستایش محمود و امید فردوسی به دینار و آمرزش بیت #27599

ز رزم و ز بزم و ز بخش و شکار / ز دادش جهان شد چو خرم بهار

معنی: از رزم و بزم و بخشش و شکارش، و از دادگری او جهان همچون بهار خرم و شاداب گردیده است.

داستان رستم و شغاد • بخش ۱ - آزادسروِ مرو و نامهٔ خسروان، ستایش محمود و امید فردوسی به دینار و آمرزش بیت #27600

خنک آنک بیند کلاه ورا / همان بارگاه و سپاه ورا

معنی: خوشا به حال کسی که کلاه شهریاری، بارگاه باشکوه و سپاه گران او را به چشم ببیند.

داستان رستم و شغاد • بخش ۱ - آزادسروِ مرو و نامهٔ خسروان، ستایش محمود و امید فردوسی به دینار و آمرزش بیت #27601

شب و روز خوانم همی آفرین / بران دادگر شهریار زمین

معنی: شب و روز بر آن شهریار دادگرِ زمین آفرین و دعا می‌خوانم.

داستان رستم و شغاد • بخش ۱ - آزادسروِ مرو و نامهٔ خسروان، ستایش محمود و امید فردوسی به دینار و آمرزش بیت #27604

که تا او به تخت کیی برنشست / در کین و دست بدی را ببست

معنی: زیرا از آن زمان که بر تخت شاهی کیانی نشست، درگاه کینه‌توزی و دست بدی و ستم را بست.

داستان رستم و شغاد • بخش ۱ - آزادسروِ مرو و نامهٔ خسروان، ستایش محمود و امید فردوسی به دینار و آمرزش بیت #27606

بپیچاند آن را که بیشی کند / وگر چند بیشی ز پیشی کند

معنی: هرکس را که افزون‌طلبی و ستم کند برمی‌گرداند و تنبیه می‌کند، حتی اگر از بزرگان سابقه دار باشد.

داستان رستم و شغاد • بخش ۱ - آزادسروِ مرو و نامهٔ خسروان، ستایش محمود و امید فردوسی به دینار و آمرزش بیت #27607

ببخشاید آن را که دارد خرد / ز اندازهٔ روز برنگذرد

معنی: بر هرکس که عقل و خرد دارد و از حد و اندازهٔ روزگار تجاوز نمی‌کند، ببخشاید و مهربانی ورزد.

داستان رستم و شغاد • بخش ۱ - آزادسروِ مرو و نامهٔ خسروان، ستایش محمود و امید فردوسی به دینار و آمرزش بیت #27608

ازو یادگاری کنم در جهان / که تا هست مردم نگردد نهان

معنی: یادگاری جاودان از او در جهان بر جای می‌گذارم که تا انسان بر زمین هست، پنهان و فراموش نشود.

داستان رستم و شغاد • بخش ۱ - آزادسروِ مرو و نامهٔ خسروان، ستایش محمود و امید فردوسی به دینار و آمرزش بیت #27609

همی چشم دارم بدین روزگار / که دینار یابم من از شهریار

معنی: در این جهان چشم‌داشت آن دارم که از پادشاه، سیم و دینار دریافت کنم.

داستان رستم و شغاد • بخش ۱ - آزادسروِ مرو و نامهٔ خسروان، ستایش محمود و امید فردوسی به دینار و آمرزش بیت #27615

که از من پس از مرگ ماند نشان / ز گنج شهنشاه گردنکشان

معنی: تا پس از درگذشت من، نشان و یادگاری ماندگار از گنجینهٔ پادشاهِ سرکشان باقی بماند.

داستان رستم و شغاد • بخش ۱ - آزادسروِ مرو و نامهٔ خسروان، ستایش محمود و امید فردوسی به دینار و آمرزش بیت #27617