سرگذشت و جایگاه در حماسه

پادشاه کیانی که کی‌خسرو تاج‌وتخت ایران را به او سپرد. رستم به اسفندیار یادآور می‌شود که خاندان زال و رستم پادشاهی لهراسپ و آیین او را چندان پرشکوه نمی‌شمردند.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (21)

بدیشان بدی جان لهراسپ شاد / وزیشان نکردی ز گشتاسپ یاد

معنی: جان لهراسپ از وجود آن دو شاد بود، اما توجه و محبتی به گشتاسپ نشان نمی‌داد.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۲ - خواست تاج و تخت از لهراسپ، رنجش گشتاسپ و گریز شبانه‌اش به هند بیت #22665

که گشتاسپ را سر پر از باد بود / وزان کار لهراسپ ناشاد بود

معنی: زیرا سر گشتاسپ پر از غرور و سرکشی بود و لهراسپ از این خوی او ناخشنود و غمگین بود.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۲ - خواست تاج و تخت از لهراسپ، رنجش گشتاسپ و گریز شبانه‌اش به هند بیت #22666

بفرمود لهراسپ تا مهتران / برفتند چندی ز لشکر سران

معنی: لهراسپ فرمان داد تا بزرگان و چند تن از سرکردگان سپاه در آنجا گرد آیند.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۲ - خواست تاج و تخت از لهراسپ، رنجش گشتاسپ و گریز شبانه‌اش به هند بیت #22669

به گشتاسپ گفت ای پسر گوش دار / که تندی نه خوب آید از شهریار

معنی: لهراسپ به گشتاسپ گفت: ای پسر گوش کن که تندی و سرکشی برازنده شهریاران نیست.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۲ - خواست تاج و تخت از لهراسپ، رنجش گشتاسپ و گریز شبانه‌اش به هند بیت #22680

به شبگیر لهراسپ آگاه شد / غمی گشت و شادیش کوتاه شد

معنی: بامدادان لهراسپ باخبر شد؛ غمگین گشت و شادی‌اش به پایان رسید.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۲ - خواست تاج و تخت از لهراسپ، رنجش گشتاسپ و گریز شبانه‌اش به هند بیت #22695

برفت و بر اندیشه بر بود دیر / بفرمود تا پیش او شد زریر

معنی: لهراسپ مدتی در اندیشه فرو رفت، سپس بفرمود تا زریر را پیش او آوردند.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۲ - خواست تاج و تخت از لهراسپ، رنجش گشتاسپ و گریز شبانه‌اش به هند بیت #22700

تو باشی بدین بد مرا دستگیر / ببخشای بر جان لهراسپ پیر

معنی: در برابر این بلا دستگیر من باش و بر جان لهراسپِ کهنسال ببخشای.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۰ - کشتن گرگ بیشه به دست گشتاسپ، پنهان داشتن راز از کتایون و دعوی دروغین میرین نزد قیصر بیت #23017

شود پادشا  ،چون پدر بشنود / خروشان شود زان سپس نغنود

معنی: بر من چیره گردد، چون پدرم این خبر را بشنود، ناله و زاری سر داده و دیگر خواب به چشم نخواهد دید.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۰ - کشتن گرگ بیشه به دست گشتاسپ، پنهان داشتن راز از کتایون و دعوی دروغین میرین نزد قیصر بیت #23019

بماند پر از درد چون بیهشان / به هر کس خروشان و جویا نشان

معنی: و مانند مدهوشان پر از درد خواهد ماند و خروشان از هر کس نشانیِ مرا خواهد جوئید.

پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۰ - کشتن گرگ بیشه به دست گشتاسپ، پنهان داشتن راز از کتایون و دعوی دروغین میرین نزد قیصر بیت #23020

به بلخ اندرونست لهراسپ شاه / نماندست از ایرانیان و سپاه

معنی: در بلخ تنها لهراسپ‌شاه مانده و هیچ سپاهی از ایرانیان در کنار او نمانده است،

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۵ - سخن دقیقی: سفر گشتاسپ به زابلستان و آماده‌سازی دوبارهٔ ارجاسپ برای حمله بیت #24538

مهان را همه خواند شاه چگل / ابر جنگ لهراسپشان داد دل

معنی: شاه چگل (ارجاسپ) تمام بزرگان خویش را خواند و دل آنان را برای نبرد با لهراسپ قوی ساخت.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۵ - سخن دقیقی: سفر گشتاسپ به زابلستان و آماده‌سازی دوبارهٔ ارجاسپ برای حمله بیت #24542

ندید اندرون شاه گشتاسپ را / پرستنده‌ای دید و لهراسپ را

معنی: در آنجا گشتاسپ‌شاه را ندید؛ تنها خداپرستان (موبدان) و لهراسپ را یافت.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۵ - سخن دقیقی: سفر گشتاسپ به زابلستان و آماده‌سازی دوبارهٔ ارجاسپ برای حمله بیت #24553

ز کهرم چو لهراسپ آگاه شد / غمی گشت و با رنج همراه شد

معنی: چون لهراسپ از تاخت‌وتاز کهرم آگاه شد، اندوهگین گشت و در رنجی گران فرو رفت.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۷ - فرمان ارجاسپ به کهرم، تاختن بر بلخ و کشته شدن لهراسپ و سوختن آتشکده بیت #24610

چو توران سپاه اندر آمد به تنگ / بپوشید لهراسپ خفتان جنگ

معنی: چون سپاه توران نزدیک آمد، لهراسپ جامه رزم و خفتان جنگ به تن کرد.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۷ - فرمان ارجاسپ به کهرم، تاختن بر بلخ و کشته شدن لهراسپ و سوختن آتشکده بیت #24617

چو لهراسپ اندر میانه بماند / به بیچارگی نام یزدان بخواند

معنی: چون لهراسپ در میان حلقه دشمن درمانده شد، در آن درماندگی نام یزدان را بر زبان آورد.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۷ - فرمان ارجاسپ به کهرم، تاختن بر بلخ و کشته شدن لهراسپ و سوختن آتشکده بیت #24627

که این نامور شاه لهراسپ است / که پورش جهاندار گشتاسپ است

معنی: چراکه این نامدار کسی نیست جز شاه لهراسپ که فرزندش گشتاسپِ جهان‌دار است!

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۷ - فرمان ارجاسپ به کهرم، تاختن بر بلخ و کشته شدن لهراسپ و سوختن آتشکده بیت #24638

چو از تن ببرم سر ارجاسپ را / درخشان کنم جان لهراسپ را

معنی: هنگامی که سر ارجاسپ را از تن جدا کنم، روانِ لهراسپ‌شاه را درخشان و شادمان خواهم ساخت.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۸ - گذر شبانهٔ اسفندیار از دریای بی‌بن، کشتن گرگسار و دو ترک و نومیدی از رویین دژ بیت #25477

چه مایه جهان داشت لهراسپ شاه / نکردی گذر سوی آن بارگاه

معنی: شاه لهراسپ چه مدت بر جهان فرمان راند، اما تو هرگز به بارگاه او نرفتی؟

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۷ - پند اسفندیار به بهمن و پیام او به رستم: سرزنش ناسپاسی، سوگند شاه و نوید شفاعت بیت #26162

وزو شاه کیخسرو پاک و راد / که لهراسپ را تاج بر سر نهاد

معنی: و از سیاوش، کی‌خسرو شاه پاک و بخشنده پدید آمد که تاج پادشاهی را بر سر لهراسپ نهاد.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۱۸ - مفاخرهٔ رستم با اسفندیار: یاد هفت‌خوان و هاماوران، زورآزمایی دست و وعدهٔ نبرد بیت #26668

که لهراسپ را شاه بایست خواند / ازو در جهان نام چندین نماند

معنی: که چرا باید لهراسپ را شاه خواند، در حالی که نام بزرگی از او در جهان برجای نمانده بود.

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۱۸ - مفاخرهٔ رستم با اسفندیار: یاد هفت‌خوان و هاماوران، زورآزمایی دست و وعدهٔ نبرد بیت #26670

چه نازی بدین تاج گشتاسپی / بدین تازه آیین لهراسپی

معنی: چرا این‌گونه به تاج و پادشاهی گشتاسپ و آیین تازه لهراسپ می‌نازی؟

داستان رستم و اسفندیار • بخش ۱۸ - مفاخرهٔ رستم با اسفندیار: یاد هفت‌خوان و هاماوران، زورآزمایی دست و وعدهٔ نبرد بیت #26671