سرگذشت و جایگاه در حماسه

آهنگر دلاور اصفهان که با چرم‌پاره آهنگری درفش کاویانی برافراشت و مردم را علیه ستم ضحاک شوراند. او نیای قارن و کشواد است و نامش به عنوان مظهر دلیری و آزادگی در یادها مانده است.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (21)

خروشید و زد دست بر سر ز شاه / که شاها منم کاوهٔ دادخواه

معنی: او خروشید و دست بر سر زد و گفت: ای شاه، من کاوه دادخواهم!

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #776

یکی بی‌زیان مرد آهنگرم / ز شاه آتش آید همی بر سرم

معنی: مردی آهنگر و بی‌زیانم، اما از جانب شاه پیوسته آتش بلا بر سرم می‌بارد.

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #777

تو شاهی و گر اژدها پیکری / بباید بدین داستان داوری

معنی: تو پادشاهی، یا اگر اژدهاپیکری، باید در این باره داوری و دادگری کنی!

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #778

که گر هفت کشور به شاهی تو راست / چرا رنج و سختی همه بهر ماست؟

معنی: اگر فرمانروایی هفت کشور از آنِ توست، چرا تمام رنج و سختی سهم ما مردم است؟

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #779

شماریت با من بباید گرفت / بدان تا جهان ماند اندر شگفت

معنی: باید حساب کار خود را با من روشن کنی تا جهان در شگفت بماند،

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #780

مگر کز شمار تو آید پدید / که نوبت ز گیتی به من چون رسید

معنی: مگر از این حساب مشخص شود که چرا نوبت ستم و نوبت کشتن فرزندان از جهان به من رسیده است،

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #781

که مارانت را مغز فرزند من / همی داد باید ز هر انجمن

معنی: که باید مغز سر فرزندان مرا خوراک مارهای بر دوشت کنی!

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #782

سپهبد به گفتار او بنگرید / شگفت آمدش کآن سخن‌ها شنید

معنی: ضحاک به گفتار او نگریست و از شنیدن آن سخنان بی‌باکانه شگفت‌زده شد.

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #783

بِدو باز دادند فرزند او / به خوبی بجستند پیوند او

معنی: پس فرزند باقی‌مانده او را به او بازگرداندند و دلجویی کردند.

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #784

بفرمود پس کاوه را پادشا / که باشد بران محضر اندر گوا

معنی: آن‌گاه ضحاک به کاوه گفت که او نیز بر آن محضرنامه گواهی دهد و مهر نهد.

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #785

چو بر خواند کاوه همه محضرش / سبک سوی پیران آن کشورش

معنی: چون کاوه تمام آن محضرنامه دروغین را خواند، شتابان رو به پیران و بزرگان کشور کرد،

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #786

خروشید کای پای مردان دیو / بریده دل از ترس گیهان خدیو

معنی: و فریاد برآورد که: ای یاوران دیو، که دل از ترس پروردگار جهان بریده‌اید!

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #787

همه سوی دوزخ نهادید روی / سپردید دل‌ها به گفتار اوی

معنی: همگی رو به سوی دوزخ نهاده‌اید و دل به فریب سخنان ضحاک داده‌اید!

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #788

نباشم بدین محضر اندر گوا / نه هرگز براندیشم از پادشا

معنی: من هرگز گواه این محضر دروغین نخواهم شد و هرگز از این پادشاه پروا نخواهم داشت!

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #789

خروشید و برجست لرزان ز جای / بدرّید و بسپرد محضر به پای

معنی: خروشید و لرزان از جای برخاست، محضرنامه را درید و زیر پا له کرد.

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #790

گرانمایه فرزند او پیش اوی / ز ایوان برون شد خروشان به کوی

معنی: و فرزند گرامی‌اش را پیش انداخت و فریادکشان از ایوان به کوی و برزن رفت.

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #791

چرا پیش تو کاوهٔ خام‌گوی / به سان همالان کند سرخ روی

معنی: چرا کاوه گستاخ‌سخن باید در پیشگاه تو این‌گونه چون همتای تو به درشتی سخن گوید؟

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #794

همه محضر ما و پیمان تو / بدرّد بپیچد ز فرمان تو

معنی: او محضر ما و پیمان تو را درید و از فرمان تو سر پیچید!

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #795

که چون کاوه آمد ز درگه پدید / دو گوش من آواز او را شنید

معنی: چون کاوه از درگاه پدیدار شد و بانگ او به گوش من رسید،

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #797

میان من و او ز ایوان درست / تو گفتی یکی کوه آهن برست

معنی: گویی میان من و او در همین ایوان کوهی از آهن رویید!

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #798

چو کاوه برون شد ز درگاه شاه / بَرو انجمن گشت بازارگاه

معنی: چون کاوه از درگاه شاه برون رفت، انبوه مردم در بازارگاه گرد او حلقه زدند.

ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #800