سرگذشت و جایگاه در حماسه

سپاهیان و بزرگان ایران که اسفندیار را در رزمگاه هفت‌خوان همراهی می‌کنند. پس از شنیدن پیشگویی گرگسار درباره برف و رویین‌دژ هراسان شده و خواستار بازگشت می‌شوند، اما پس از خشم اسفندیار، پوزش خواسته و وفاداری خویش را تا پای جان تجدید می‌کنند.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (11)

هم ایرانیان را ز چنگال دیو / گشاید بی‌آزار گیهان خدیو

معنی: و نیز ایرانیان را از چنگال دیوان به سلامت برهاند.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۶ - خان دوم رستم: تشنگی در بیابان، هدایت توسط میش و یافتن چشمه بیت #4905

بکوشم نمیرم مگر غرم‌وار / نخواهم ز ایرانیان زینهار

معنی: «می‌جنگم و نخواهم مرد مگر مانند کل کوهی دلاورانه؛ و هرگز از ایرانیان امان نخواهم خواست.»

گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۴ - شب بستن دژ کلات، خواب آتش جریره و آمادگی فرود برای نبرد بیت #11807

از ایرانیان هرکه بد نامجوی / پیاده برفتند بی‌رنگ و بوی

معنی: هر یک از نامجویان و بزرگان ایرانی، پیاده‌پا و بدون هیچ آرایش و بوی خوشی به راه افتادند.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۲۷ - نیایش و وداع کاووس، به خاک سپردن او و تاجگذاری کیخسرو بیت #21935

غمی شد دل ایرانیان را ز شاه / همه خیره گشتند و گم کرده راه

معنی: دل ایرانیان از رفتار و تصمیم شاه پر از غم و اندوه شد؛ همه سرگردان شدند و راه چاره را گم کردند.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۳۴ - پند زال به کیخسرو: نکوهش رای دیو و زنهار از رفتن فرّ و تخت شاهی بیت #22187

به ایرانیان گفت کاین رای نیست / خرد را به مغز اندرش جای نیست

معنی: او به ایرانیان گفت: این تصمیم از روی عقل و تدبیر نیست و خرد در مغز او جایی ندارد.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۳۴ - پند زال به کیخسرو: نکوهش رای دیو و زنهار از رفتن فرّ و تخت شاهی بیت #22189

چنین یافت پاسخ ز ایرانیان / کز این سان سخن کس نگفت از میان

معنی: ایرانیان این‌گونه به زال پاسخ دادند که از میان ما هیچ‌کس تاکنون چنین سخن سنجیده‌ای نگفته است.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۳۴ - پند زال به کیخسرو: نکوهش رای دیو و زنهار از رفتن فرّ و تخت شاهی بیت #22196

همه با توایم آنچه گویی به شاه / مبادا که او گم کند رسم و راه

معنی: ما همگی در آنچه به شاه می‌گویی با تو هم‌راى هستیم؛ مبادا که او راه و آیین درست را گم کند.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۳۴ - پند زال به کیخسرو: نکوهش رای دیو و زنهار از رفتن فرّ و تخت شاهی بیت #22197

زن و کودک خرد ایرانیان / ببردی به کین کس نبستی میان

معنی: زنان و کودکان خردسال ایرانیان را به کینه‌توزی به اسارت می‌برد و کسی را یارای مقاومت نبود.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۳۴ - پند زال به کیخسرو: نکوهش رای دیو و زنهار از رفتن فرّ و تخت شاهی بیت #22215

بیفتاد از دست ایرانیان / درفش فروزندهٔ کاویان

معنی: درفش درخشان کاویانی از دست ایرانیان بر زمین افتاد.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۳ - سخن دقیقی: نبردهای گرامی و بستور و نیوزار و افتادن درفش کاویان بیت #24053

چو ایرانیان برگشادند چشم / بدیدند چهر ورا پر ز خشم

معنی: چون ایرانیان چشم گشودند و به اسفندیار نگریستند، چهره‌اش را پر از خشم و خروش دیدند.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۷ - هشدار گرگسار از راه رویین‌دژ، خشم اسفندیار بر پند بازگشت، و رهایی سپاه از برف سه روزه بیت #25395

به ایرانیان آفرین کرد و گفت / که هرگز نماند هنر در نهفت

معنی: اسفندیار به ایرانیان آفرین و تحسین گفت و اظهار داشت: هنر و دلاوری هرگز پنهان نمی‌ماند.

داستان هفتخوان اسفندیار • بخش ۷ - هشدار گرگسار از راه رویین‌دژ، خشم اسفندیار بر پند بازگشت، و رهایی سپاه از برف سه روزه بیت #25401