سرگذشت و جایگاه در حماسه

هوم عابد و زاهد پرهیزگاری است که در کوهسار نزدیک دریای چیچست به عبادت یزدان می‌پردازد. او ناله افراسیاب فراری را در غاری تنگ شنید و او را به کمند خویش دربند ساخت، اما افراسیاب با زاری و سوگند او را فریفت و به اعماق چیچست گریخت. هوم با راهنمایی کیخسرو و کاووس‌شاه و شکنجه گرسیوز، افراسیab را بار دیگر از آب بیرون کشید و با کمند کیانی دستگیر ساخت.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (12)

یکی مرد نیک اندر آن روزگار / ز تخم فریدون آموزگار

معنی: در آن روزگار مردی نیکوکار و آموزگار از تبار فریدون زندگی می‌کرد.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۲۴ - پناه افراسیاب به هنگ، بستن او به دست هوم، بخشایش کمند و گریز به دریا بیت #21749

کجا نام این نامور هوم بود / پرستنده دور از بر و بوم بود

معنی: نام این مرد نامدار «هوم» بود؛ عابدی که دور از بوم و بر و مردم روزگار می‌گذراند.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۲۴ - پناه افراسیاب به هنگ، بستن او به دست هوم، بخشایش کمند و گریز به دریا بیت #21752

به ترکی چو این ناله بشنید هوم / پرستش رها کرد و بگذاشت بوم

معنی: چون هوم این ناله و زاری را به زبان ترکی شنید، دست از عبادت کشید و از نیایشگاهش بیرون آمد.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۲۴ - پناه افراسیاب به هنگ، بستن او به دست هوم، بخشایش کمند و گریز به دریا بیت #21761

چو آن شاه را هوم بازو ببست / همی بردش از جایگاه نشست

معنی: چون هوم بازوان آن پادشاه را ببست، او را از نیایشگاه و جایگاهش بیرون کشید.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۲۴ - پناه افراسیاب به هنگ، بستن او به دست هوم، بخشایش کمند و گریز به دریا بیت #21772

بدو گفت هوم این نه آرام تست / جهانی سراسر پر از نام تست

معنی: هوم به او گفت: این غار جای آسایش تو نیست؛ جهان سراسر پر از نام و ماجراهای توست.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۲۴ - پناه افراسیاب به هنگ، بستن او به دست هوم، بخشایش کمند و گریز به دریا بیت #21775

بدو گفت هوم ای بد بدگمان / همانا فراوان نماندت زمان

معنی: هوم به او گفت: ای بدکارِ بدگمان، همانا زمان زیادی از عمرت باقی نمانده است.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۲۴ - پناه افراسیاب به هنگ، بستن او به دست هوم، بخشایش کمند و گریز به دریا بیت #21785

بپیچید دل هوم را زآن گزند / بر او سست کرد آن کیانی کمند

معنی: با این همه، دل هوم از سوز و ناله او به درد آمد و کمند کیانی را بر او سست گردانید.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۲۴ - پناه افراسیاب به هنگ، بستن او به دست هوم، بخشایش کمند و گریز به دریا بیت #21787

به چشم آمدش هوم با آن کمند / نوان بر لب آب بر مستمند

معنی: چشم او به هوم افتاد که کمند بر دست، لرزان و مستمند بر لب آب ایستاده بود.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۲۵ - گریختن افراسیاب به دریای چیچست، نالهٔ گرسیوز و گرفتن دوبارهٔ او به دست هوم بیت #21792

بدو گفت هوم ای سرافراز مرد / نگه کن یکی اندر این کارکرد

معنی: هوم به او پاسخ داد: ای مرد سرافراز، به این ماجرا خوب بنگر.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۲۵ - گریختن افراسیاب به دریای چیچست، نالهٔ گرسیوز و گرفتن دوبارهٔ او به دست هوم بیت #21798

چو هوم آن سر و تاج شاهان بدید / بر ایشان به داد آفرین گسترید

معنی: چون هوم تاج و سر پادشاهان را دید، بر ایشان آفرین داد گسترانید.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۲۵ - گریختن افراسیاب به دریای چیچست، نالهٔ گرسیوز و گرفتن دوبارهٔ او به دست هوم بیت #21816

چنین گفت با هوم کاووس شاه / به یزدان سپاس و بدویم پناه

معنی: کاووس‌شاه به هوم گفت: سپاس خدای را و پناه ما به اوست،

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۲۵ - گریختن افراسیاب به دریای چیچست، نالهٔ گرسیوز و گرفتن دوبارهٔ او به دست هوم بیت #21818

چنین داد پاسخ پرستنده هوم / که آباد بادا به داد تو بوم

معنی: هومِ پرستنده پاسخ داد: سرزمین تو به داد و عدلت آباد باد!

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۲۵ - گریختن افراسیاب به دریای چیچست، نالهٔ گرسیوز و گرفتن دوبارهٔ او به دست هوم بیت #21820