سرگذشت و جایگاه در حماسه

پادشاه کیانی و پدر دارا و اسکندر. پس از درگذشت او، فرزندش دارا گنجینه‌های گرانقدر او را گشود و میان سپاهیان تقسیم کرد و بر جایگاه پادشاهی ایران نشست.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

سیم روز داراب کردند نام / کز آب روان یافتندش کنام

معنی: روز سوم نام او را «داراب» گذاشتند، زیرا او را از آب روان یافته بودند.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۲ - یافتن داراب در صندوق جوی، پرورش نزد گازر و روی آوردن به فرهنگ و سواری بیت #28194

ببردند داراب را در کنار / نکردند جز گوهر و زر به بار

معنی: داراب را در آغوش کشیدند و بار سفر را تنها از زر و گوهر ساختند.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۲ - یافتن داراب در صندوق جوی، پرورش نزد گازر و روی آوردن به فرهنگ و سواری بیت #28201

تو داراب را پاک و نیکو بدار / بدان تا چه بار آورد روزگار

معنی: تو داراب را پاک و نیکو پرورش ده، تا ببینیم روزگار چه سرنوشتی برای او به بار می‌آورد.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۲ - یافتن داراب در صندوق جوی، پرورش نزد گازر و روی آوردن به فرهنگ و سواری بیت #28211

بدو گفت کاین جامه برزن به سنگ / که از پیشه جستن ترا نیست ننگ

معنی: به داراب گفت: این جامه را بر سنگ بکوب، چرا که پیشه‌آموختن برای تو مایه‌ ننگ نیست.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۲ - یافتن داراب در صندوق جوی، پرورش نزد گازر و روی آوردن به فرهنگ و سواری بیت #28217

چو داراب زان پیشه بگریختی / همی گازر از دیده خون ریختی

معنی: هرگاه داراب از کار و پیشهٔ رخت‌شویی می‌گریخت، گازر از غم و نگرانی از چشمانش اشک خونین می‌ریخت.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۲ - یافتن داراب در صندوق جوی، پرورش نزد گازر و روی آوردن به فرهنگ و سواری بیت #28218

به گازر چنین گفت کای باب من / چرا تیره گردانی این آب من

معنی: داراب به گازر گفت: «ای پدر من، چرا خاطرم را مکدر می‌کنی و مانع خواستهٔ من می‌شوی؟»

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۲ - یافتن داراب در صندوق جوی، پرورش نزد گازر و روی آوردن به فرهنگ و سواری بیت #28223

به گازر چنین گفت روزی که من / همی این نهان دارم از انجمن

معنی: روزی داراب به گازر گفت: من این راز پنهان را تا کنون از مردم پنهان داشته‌ام.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28235

نجنبد همی بر تو بر مهر من / نماند به چهر تو هم چهر من

معنی: مهر و محبتی از تو در دل من نمی‌جنبد و چهره من نیز هیچ شباهتی به چهره تو ندارد.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28236

شگفت آیدم چون پسر خوانیم / به دکان بر خویش بنشانیم

معنی: شگفت‌زده می‌شوم از اینکه مرا فرزند خود می‌خوانی و در دکانت کنار خویش می‌نشانی.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28237

در خانه را تنگ داراب بست / بیامد به شمشیر یازید دست

معنی: داراب در خانه را استوار بست و دست به شمشیر برد و پیش آمد.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28241

به زن گفت کژی و تاری مجوی / هرآنچت بپرسم سخن راست گوی

معنی: به زن گازر گفت: کجی و تاریکی منویس؛ هر آنچه از تو می‌پرسم، سخن راست بگو.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28242

شما را که باشم به گوهر کیم / به نزدیک گازر ز بهر چیم

معنی: من فرزند چه کسی هستم و گوهر و نژادم چیست؟ به چه سببی نزد این گازر به سر می‌برم؟

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28243

ز صندوق وز کودک شیرخوار / ز دینار وز گوهر شاهوار

معنی: از صندوق، کودک شیرخوار، دینارها و گوهرهای شاهوار سخن گفت.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28247

چو بشنید داراب خیره بماند / روان را به اندیشه اندر نشاند

معنی: چون داراب این سخنان را شنید شگفت‌زده شد و جانش را در اندیشه فرو برد.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28251

بدو گفت زین خواسته هیچ ماند / وگر گازر آن را همه برفشاند

معنی: به زن گفت: آیا از آن دارایی چیزی باقی مانده یا گازر همه را خرج کرده است؟

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28252

که باشد بهای یکی بارگی / بدین روز کندی و بیچارگی

معنی: آیا مقداری باقی مانده که بهای یک اسب جنگی در این روزگار درماندگی باشد؟

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28253

بدو داد دینار چندانک بود / بماند آن گران گوهر نابسود

معنی: هرچند دینار مانده بود به او داد و آن گوهر گرانبها و دست‌نخورده را نیز سپرد.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28255

به دینار اسپی خرید او پسند / یکی کم‌بها زین و دیگر کمند

معنی: با آن دینارها اسبی پسندیده، زینی ارزان‌قیمت و کمندی خرید.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28256

خرامید داراب نزدیک اوی / پراندیشه بد جان تاریک اوی

معنی: داراب نزد او رفت، در حالی که روانش پر از اندیشه و فکرهای تاریک بود.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28258

همی داشتش مرزبان ارجمند / ز گیتی نیامد بروبر گزند

معنی: آن مرزبان داراب را گرامی داشت و هیچ آسیبی از روزگار به او نرسید.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28259

چو بشنید داراب شد شادکام / به نزدیک او رفت و بنوشت نام

معنی: چون داراب این خبر را شنید، شادکام شد و نزد رشنواد رفت و نام خویش را بنوشت.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28266

چو داراب را دید با فر و برز / به گردن برآورده پولاد گرز

معنی: چون داراب را دید با آن شکوه و فر کیانی، که گرز پولادین بر دوش کشیده بود،

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28271

تو گفتی همه دشت پهنای اوست / زمین زیر پوینده بالای اوست

معنی: تو گفتی همه دشت از قامت او پر شده و زمین زیر گام‌های بلندش کوچک می‌نماید.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28272

چو دید آن بر و چهرهٔ دلپذیر / ز پستان مادر بپالود شیر

معنی: چون همای آن سینه برومند و چهره دلپذیر را دید، شیر از پستان مادری‌اش پالودن گرفت.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28273

بپرسید و گفت این سوار از کجاست / بدین شاخ و این برز و بالای راست

معنی: پرسید و گفت: این سوار با این شاخ و برز و قامت راستین از کجا آمده است؟

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28274

نماید که این نامداری بود / خردمند و جنگی سواری بود

معنی: به نظر می‌رسد که این مرد نامداری خردمند و سواری جنگاور باشد.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28275

دلیر و سرافراز و کنداور است / ولیکن سلیحش نه اندرخور است

معنی: او دلاور، سرافراز و زورمند است، اما سلاح او برازنده مقامش نیست.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28276

چو داراب را فرمند آمدش / سپه را سراسر پسند آمدش

معنی: چون داراب در چشم همای بافر و شکوه آمد، کل سپاه مورد پسند او قرار گرفت.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۳ - آگاهی داراب از گوهر خویش نزد زن گازر، پیوستن به سپاه رشنواد و جوشیدن شیر همای بیت #28277

غمی بود زان کار داراب نیز / ز باران همی جست راه گریز

معنی: داراب نیز از آن باران شدید دلتنگ شده بود و راه گریزی می‌جست.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۴ - تندباد و پناه داراب در طاق ویران، خروش نهانی و شناختن رشنواد و خواندن گازر بیت #28286

نه خرگاه بودش نه پرده‌سرای / نه خیمه نه انباز و نه چارپای

معنی: او نه سراپرده‌ای داشت و نه خیمه‌ای، نه همدمی همراهش بود و نه چارپایی داشت.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۴ - تندباد و پناه داراب در طاق ویران، خروش نهانی و شناختن رشنواد و خواندن گازر بیت #28289

بران طاق آزرده بایست خفت / چو تنها تنی بود بی‌یار و جفت

معنی: ناچار زیر آن طاق آسیب‌دیده خوابید، چرا که تنهای تنها و بی‌نوا بود.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۴ - تندباد و پناه داراب در طاق ویران، خروش نهانی و شناختن رشنواد و خواندن گازر بیت #28290

چو دارا به اسپ اندر آورد پای / شکسته رواق اندر آمد ز جای

معنی: همین که داراب پایش را بر رکاب اسب نهاد، طاق شکسته‌افتد و یکباره فروپاشید.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۴ - تندباد و پناه داراب در طاق ویران، خروش نهانی و شناختن رشنواد و خواندن گازر بیت #28306

چو سالار شاه آن شگفتی بدید / سرو پای داراب را بنگرید

معنی: چون سپهبد آن شگفتی را دید، با دقت سر تا پای داراب را بنگریست.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۴ - تندباد و پناه داراب در طاق ویران، خروش نهانی و شناختن رشنواد و خواندن گازر بیت #28307

به داراب دادند و پرسید زوی / که ای شیردل مهتر نامجوی

معنی: آنها را به داراب دادند و از او پرسید: ای دلاور شیردل و نام‌جوی،

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۴ - تندباد و پناه داراب در طاق ویران، خروش نهانی و شناختن رشنواد و خواندن گازر بیت #28316

چو بشنید داراب یکسر بگفت / گذشته همی برگشاد از نهفت

معنی: چون داراب این بگوش شنید، همه سرگذشت خویش را از نهان آشکار ساخت و بازگفت.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۴ - تندباد و پناه داراب در طاق ویران، خروش نهانی و شناختن رشنواد و خواندن گازر بیت #28318

یکایک به سالار لشکر بگفت / ز خواب و ز آرام و خورد و نهفت

معنی: یکی‌یکی همه چیز را به سپهسالار گفت؛ از پرورش و خواب و خوراک و رازهای نهفته‌اش.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۴ - تندباد و پناه داراب در طاق ویران، خروش نهانی و شناختن رشنواد و خواندن گازر بیت #28321

سپهبد طلایه به داراب داد / طلایه سنان را به زهر آب داد

معنی: سپهسالار طلایه‌داری سپاه را به داراب سپرد؛ طلایه‌دارانی که سرِ نیزه‌های خود را به زهر آغشته کرده بودند.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۵ - نبرد داراب با رومیان، آفرین و بخشش رشنواد و باژ فرستادن قیصر بیت #28325

چو داراب دید آن سپاه نبرد / به پیش اندر آمد به کردار گرد

معنی: چون داراب آن سپاهِ متخاصم را دید، مانند پهلوانی گرد و بی‌باک به پیش تاخت.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۵ - نبرد داراب با رومیان، آفرین و بخشش رشنواد و باژ فرستادن قیصر بیت #28329

ازان لشکر روم چندان بکشت / که گفتی فلک تیغ دارد به مشت

معنی: او چنان کُشتاری از سپاه روم کرد که گویی چرخِ گردون خود شمشیر در دست گرفته است.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۵ - نبرد داراب با رومیان، آفرین و بخشش رشنواد و باژ فرستادن قیصر بیت #28330

همی رفت زان گونه بر سان شیر / نهنگی به چنگ اژدهایی به زیر

معنی: او همچون شیری ژیان پیش می‌رفت؛ مانند نهنگی خروشان و اژدهایی کینه‌توز در نبرد.

پادشاهی همای چهرزاد سی و دو سال بود • بخش ۵ - نبرد داراب با رومیان، آفرین و بخشش رشنواد و باژ فرستادن قیصر بیت #28331