سرگذشت و جایگاه در حماسه

فرشته و پیام‌آور ایزدی که به کیخسرو الهام بخشید تا دل از پادشاهی خاکی برگسلد و راه جهان باقی و عروج معنوی را پیش گیرد.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (15)

یکایک بیامد خجسته سروش / به سان پری پلنگینه پوش

معنی: ناگهان سروش فرخنده فرود آمد، به سان پری و فرشته‌ای که پوست پلنگ بر تن داشت.

کیومرث • بخش ۱ - پادشاهی کیومرث سی سال بود بیت #253

بگفتش ورا زین سخن در به در / که دشمن چه سازد همی با پدر

معنی: داستان را مو به مو برای سیامک بازگفت که دشمن چه نقشه‌ای بر ضد پدرش می‌چیند.

کیومرث • بخش ۱ - پادشاهی کیومرث سی سال بود بیت #254

درود آوریدش خجسته سروش / کز این بیش مخروش و باز آر هوش

معنی: سروش خجسته برای کیومرث پیام درود آورد و گفت: از این پس دیگر ناله و زاری مکن و هوش و عقل خود را بازیاب.

کیومرث • بخش ۱ - پادشاهی کیومرث سی سال بود بیت #271

بیآمد سروش خجسته دمان / مزن گفت کاو را نیامد زمان

معنی: سروشِ فرخنده شتابان آمد و گفت: او را نکوب که هنوز زمان مرگش فرا نرسیده است!

ضحاک • بخش ۱۲ - بند کردن فریدون، ضحاک را بیت #1003

بیآمد هم آن گه خجسته سروش / به خوبی یکی راز گفتش به گوش

معنی: در همان هنگام، سروش فرخنده ظاهر شد و به نرمی رازی را در گوش فریدون نجوا کرد.

ضحاک • بخش ۱۲ - بند کردن فریدون، ضحاک را بیت #1034

سروش ار بیابد چو ایشان عروس / دهد پیش هر یک مگر خاک‌بوس

معنی: اگر حتی فرشته سروش عروسانی چون ایشان ببیند، شاید در برابر هر یک خاک را ببوسد.

فریدون • بخش ۳ - خواسته‌های شاه یمن بیت #1184

بر آن ابر باران خجسته سروش / به گودرز گفتی که بگشای گوش

معنی: بر فراز آن ابر باران‌زا، فرشته خجسته سروش ایستاده بود و به گودرز گفت که گوش فرا ده.

داستان سیاوش • بخش ۱۷ - خواب گودرز و بشارت سروش به کیخسرو، پذیرفتن گیو و عزیمت او به توران بیت #10209

به فرمان یزدان خجسته سروش / مرا روی بنمود در خواب دوش

معنی: به فرمان یزدان، دیشب فرشته فرخنده سروش در خواب بر من نمایان شد.

داستان سیاوش • بخش ۱۷ - خواب گودرز و بشارت سروش به کیخسرو، پذیرفتن گیو و عزیمت او به توران بیت #10227

وگر خود خجسته سروش اندرست / به فرمان یزدان یکی لشکرست

معنی: «و اگر سروش فرخنده درون آن باشد، آن سپاهی ایزدی به فرمان پروردگار است.»

داستان سیاوش • بخش ۲۲ - نامهٔ کیخسرو بر نیزه، گشودن دژ به فر یزدان، بنای آذرگشسپ و تاجگذاری به دست کاووس بیت #10893

چنان دید در خواب کاو را به گوش / نهفته بگفتی خجسته سروش

معنی: در خواب چنان دید که سروش فرخنده به راز و در نهان در گوش او سخن می‌گوید،

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۳۱ - نیایش پنج‌هفته‌ای کیخسرو، خواب سروش و فرمان ترک جهان و نشستن بی‌تاج بر تخت بیت #22103

سحرگه مرا چشم بغنود دوش / ز یزدان بیامد خجسته سروش

معنی: سحرگاه دیشب چون چشمانم کمی به خواب رفت، سروش خجسته از جانب یزدان نازل شد،

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۳۳ - پاسخ کیخسرو به دستان: ستایش رستم و بشارت سروش به ترک تاج و تخت بیت #22184

که برساز کآمد گه رفتنت / سرآمد نژندی و ناخفتنت

معنی: که آماده شو که زمان رفتنت فرا رسیده و نژندی و بی‌خوابی‌ات به پایان آمده است.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۳۳ - پاسخ کیخسرو به دستان: ستایش رستم و بشارت سروش به ترک تاج و تخت بیت #22185

نبستم دل اندر سپنجی سرای / بدان تا سروش آمدم رهنمای

معنی: دل به این سرای ناپایدار نبستم تا آن‌گاه که سروش فرخنده راهنمای من شد.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۴۴ - وداع کیخسرو با ایرانیان و کنیزان، سپردن تاج به لهراسب و عزیمت به کوه با پهلوانان بیت #22476

کجا شد ترا دانش و رای و هوش / که نزد فریدون نیامد سروش

معنی: «دانش و تدبیر و عقل تو کجا رفته است؟ چرا که فرشته سروش حتی بر فریدون هم نازل نشده بود.»

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۴۴ - وداع کیخسرو با ایرانیان و کنیزان، سپردن تاج به لهراسب و عزیمت به کوه با پهلوانان بیت #22528

مرا روزگار جدایی بود / مگر با سروش آشنایی بود

معنی: زمان جدایی و رخت بربستن من فرا می‌رسد، مگر آنکه با سروش (فرشته الهی) دمساز و آشنا گردم.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۴۴ - وداع کیخسرو با ایرانیان و کنیزان، سپردن تاج به لهراسب و عزیمت به کوه با پهلوانان بیت #22548