🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
بازگشت به جانورنامه و دیوان
🐎

شیر بیشه

legendary beast خاستگاه / مسکن: Wilderness / Jaz وابستگی / جبهه: independent

سرگذشت و جایگاه در حماسه

جانوران درنده و ژیان بیشه‌زارهای ایران. در این بخش، دو شیر نر و ماده غران در بیشه‌زار دشت جز، پس از شکار گور، با بهرام گور روبرو می‌شوند و بهرام هر دو را به ضرب شمشیر دو نیم کرده و از پای درمی‌آورد.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (23)

دران نیستان بیشهٔ شیر بود / که پیلی نیارست ازو نی درود
معنی: آن نیستان کنام شیری درنده بود که حتی فیل جرأت نداشت نی‌ای از آن بچیند.
پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۵ - خان اول رستم: شکار گور و کشتن شیر توسط رخش بیت #4883
چو یک پاس بگذشت درنده شیر / به سوی کنام خود آمد دلیر
معنی: چون یک پاس از شب گذشت، شیر درنده دلاورانه به سوی خانه خویش آمد.
پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۵ - خان اول رستم: شکار گور و کشتن شیر توسط رخش بیت #4884
بر نی یکی پیل را خفته دید / بر او یکی اسپ آشفته دید
معنی: بر روی نی‌ها انسانی فیل‌پیکر را خفته دید و اسبی آشفته و خروشان را بالای سر او مشاهده کرد.
پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۵ - خان اول رستم: شکار گور و کشتن شیر توسط رخش بیت #4885
نخست اسپ را گفت باید شکست / چو خواهم سوارم خود آید به دست
معنی: شیر پیش خود گفت نخست باید اسب را از پای درآورم تا سوار خودبه‌خود به چنگ آید.
پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۵ - خان اول رستم: شکار گور و کشتن شیر توسط رخش بیت #4886
سوی رخش رخشان برآمد دمان / چو آتش بجوشید رخش آن زمان
معنی: شیر مانند آتش خروشان به سوی رخش رخشنده جهید و در آن هنگام رخش چون دیگ جوشان به خروش آمد.
پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۵ - خان اول رستم: شکار گور و کشتن شیر توسط رخش بیت #4887
دو دست اندر آورد و زد بر سرش / همان تیز دندان به پشت اندرش
معنی: رخش دو دست خود را بر سر شیر کوبید و دندان‌های تیزش را در پشت او فرو برد.
پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۵ - خان اول رستم: شکار گور و کشتن شیر توسط رخش بیت #4888
همی زد بران خاک تا پاره کرد / ددی را بران چاره بیچاره کرد
معنی: شیر را بر خاک زد تا اینکه او را پاره‌پاره کرد و آن جانور درنده را چاره‌سازانه درمانده ساخت.
پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۵ - خان اول رستم: شکار گور و کشتن شیر توسط رخش بیت #4889
چو بیدار شد رستم تیزچنگ / جهان دید بر شیر تاریک و تنگ
معنی: چون رستم تیزچنگ از خواب بیدار شد، دید که جهان بر شیر درنده تیره و تنگ شده و کشته گشته است.
پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۵ - خان اول رستم: شکار گور و کشتن شیر توسط رخش بیت #4890
سرم گر ز خواب خوش آگه شدی / ترا جنگ با شیر کوته شدی
معنی: اگر سر من از خواب خوش بیدار می‌شد، جنگ تو با شیر زود به پایان می‌رسید.
پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۵ - خان اول رستم: شکار گور و کشتن شیر توسط رخش بیت #4895
کمان را به زه کرد مرد دلیر / پدید آمد اندر زمان نره شیر
معنی: آن مرد دلیر کمان را به زه کرد و همان دم شیر نری مهیب پدیدار شد.
پادشاهی بهرام گور • بخش ۶ - شکار بهرام در بیشهٔ شیران، کشتن نر و ماده و بخشیدن جایگاه به مهربنداد بیت #34464
یکی نعره زد شیر چون در رسید / بزد دست شاه و کمان درکشید
معنی: شیر چون نزدیک شد نعره‌ای زد؛ پادشاه دست برد و چله کمان را کشید.
پادشاهی بهرام گور • بخش ۶ - شکار بهرام در بیشهٔ شیران، کشتن نر و ماده و بخشیدن جایگاه به مهربنداد بیت #34465
بزد تیر و پهلوش با دل بدوخت / دل شیر ماده بدوبر بسوخت
معنی: تیری رها کرد که پهلوی شیر نر را به دلش پیوند داد؛ شیر ماده از مشاهده آن جگرش بسوخت.
پادشاهی بهرام گور • بخش ۶ - شکار بهرام در بیشهٔ شیران، کشتن نر و ماده و بخشیدن جایگاه به مهربنداد بیت #34466
همان ماده آهنگ بهرام کرد / بغرید و چنگش به اندام کرد
معنی: شیر ماده غرید و به سوی بهرام حمله آورد و چنگال‌هایش را برای دریدن گشود.
پادشاهی بهرام گور • بخش ۶ - شکار بهرام در بیشهٔ شیران، کشتن نر و ماده و بخشیدن جایگاه به مهربنداد بیت #34467
یکی تیغ زد بر میانش سوار / فروماند جنگی دران کارزار
معنی: شاه سوارکار شمشیری بر میانگاه شیر ماده زد و آن جنگجو در آن کارزار از پای درآمد.
پادشاهی بهرام گور • بخش ۶ - شکار بهرام در بیشهٔ شیران، کشتن نر و ماده و بخشیدن جایگاه به مهربنداد بیت #34468
خداوند گاو و خر و گوسفند / ز شیران شده بددل و مستمند
معنی: صاحب گاو و خر و گوسفند بودم، ولی از بیم و آزار شیران نالان و نیازمند شده بودم.
پادشاهی بهرام گور • بخش ۶ - شکار بهرام در بیشهٔ شیران، کشتن نر و ماده و بخشیدن جایگاه به مهربنداد بیت #34475
بران جایگه نیز یابیم شیر / شکاری بود گر بمانیم دیر
معنی: «در آنجا شیر هم خواهیم یافت و اگر زمان بیشتری بمانیم، شکاری فراوان به دست می‌آوریم.»
پادشاهی بهرام گور • بخش ۱۶ - تأمل بهرام گور در مرگ، کشتن شیران به شمشیر در جز و فرمان داد بیت #35312
بیابان سراسر پر از گور دید / همه بیشه از شیر پرشور دید
معنی: او بیابان را یکسر پر از گور خر دید و بیشه‌ها را پر از غرش شیران یافت.
پادشاهی بهرام گور • بخش ۱۶ - تأمل بهرام گور در مرگ، کشتن شیران به شمشیر در جز و فرمان داد بیت #35321
چنین گفت که‌اینجا شکار منست / که از شیر بر خاک چندین تنست
معنی: شاه گفت: «شکارگاه واقعی من همین‌جاست که تنِ شیران بر خاک می‌افتد.»
پادشاهی بهرام گور • بخش ۱۶ - تأمل بهرام گور در مرگ، کشتن شیران به شمشیر در جز و فرمان داد بیت #35322
بخسپید شادان‌دل و تن‌درست / که فردا بباید مرا شیر جست
معنی: با دلی شاد و تنی تندرست بخفت و گفت: «فردا باید به جستجوی شیران بروم.»
پادشاهی بهرام گور • بخش ۱۶ - تأمل بهرام گور در مرگ، کشتن شیران به شمشیر در جز و فرمان داد بیت #35323
نخستین به شمشیر شیر افگنیم / همان اژدهای دلیر افگنیم
معنی: «نخست با شمشیر شیر درنده را از پای درمی‌آوریم و آن جانور اژدهاوش را بر خاک می‌افکنیم.»
پادشاهی بهرام گور • بخش ۱۶ - تأمل بهرام گور در مرگ، کشتن شیران به شمشیر در جز و فرمان داد بیت #35325
چو این بیشه از شیر گردد تهی / خدنگ مرا گور گردد رهی
معنی: «چون این بیشه از شیر تهی گشت، تیرهای خدنگ من نثار گورخران خواهد شد.»
پادشاهی بهرام گور • بخش ۱۶ - تأمل بهرام گور در مرگ، کشتن شیران به شمشیر در جز و فرمان داد بیت #35326
همانگاه بیرون خرامید شیر / دلاور شده خورده از گور سیر
معنی: در همان زمان شیر درنده‌ای که از خوردن گور سیر شده و دلاور گشته بود، از بیشه بیرون آمد.
پادشاهی بهرام گور • بخش ۱۶ - تأمل بهرام گور در مرگ، کشتن شیران به شمشیر در جز و فرمان داد بیت #35328
ولیکن به شمشیر یازم به شیر / بدان تا نخواند مرا نادلیر
معنی: «اما با شمشیر به شیر حمله می‌کنم تا کسی مرا بیمناک و نادلیر نخواند!»
پادشاهی بهرام گور • بخش ۱۶ - تأمل بهرام گور در مرگ، کشتن شیران به شمشیر در جز و فرمان داد بیت #35330
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: