سرگذشت و جایگاه در حماسه

دیو فریبکار و بادپا که پیشتر توسط رستم به هلاکت رسیده بود. سنگ سهمگین و عظیم او که بر دهانهٔ چاه بیژن قرار داده شده بود، در این بخش موضوع تلاش پهلوانان قرار می‌گیرد؛ هفت پهلوان ایرانی نتوانستند آن را تکان دهند، تا آنکه رستم آن را با دست برکند و به مرز چین افکند.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (17)

جز اکوان دیو این نشاید بُدن / ببایستش از باد تیغی زدن

معنی: این موجود نمی‌تواند کسی جز اکوان دیو باشد؛ باید با تیغی شتابان همچون باد به او حمله‌ور شد.

داستان اکوان دیو • داستان اکوان دیو بیت #15557

چو اکوانش از دور خفته بدید / یکی باد شد تا بر او رسید

معنی: وقتی اکوان از دور رستم را خفته دید، مانند تندبادی شد تا خود را به او رساند.

داستان اکوان دیو • داستان اکوان دیو بیت #15571

چو رستم بجنبید بر خویشتن / بدو گفت اکوان که ای پیلتن

معنی: هنگامی که رستم جابه‌جا شد، اکوان دیو به او گفت: «ای پهلوان تهمتن و فیل‌تن!»

داستان اکوان دیو • داستان اکوان دیو بیت #15574

ز رستم چو بشنید اکوان دیو / برآورد بر سوی دریا غریو

معنی: وقتی اکوان دیو این سخن را از رستم شنید، فریادی به سوی دریا برآورد.

داستان اکوان دیو • داستان اکوان دیو بیت #15587

بدان چشمه آمد کجا خفته بود / بران دیو بدگوهر آشفته بود

معنی: به همان چشمه‌ای آمد که پیشتر در کنارش خفته بود، در حالی که از دست آن دیو بدذات سخت خشمگین بود.

داستان اکوان دیو • داستان اکوان دیو بیت #15600

گوان خوان و اکوان دیوش مخوان / که بر پهلوانی بگردد زیان

معنی: او را دلاور و گو بخوان و دیو مگو، تا به مقام پهلوانی زیانی نرسد.

داستان اکوان دیو • داستان اکوان دیو بیت #15655

بمی رستم آن داستان برگشاد / وز اکوان همی کرد بر شاه یاد

معنی: رستم هنگام شراب‌نوشی، داستان اکوان دیو را بازگو کرد و ماجرا را برای شاه شرح داد.

داستان اکوان دیو • داستان اکوان دیو بیت #15676

که گوری ندیدم بخوبی چنوی / بدان سرافرازی و آن رنگ و بوی

معنی: گفت: من هرگز گورخری به زیبایی و سرافرازی و آب و رنگ او ندیده بودم.

داستان اکوان دیو • داستان اکوان دیو بیت #15677

چو خنجر بدرید بر تنش پوست / بروبر نبخشود دشمن نه دوست

معنی: هنگامی که خنجر من پوست تن او را درید، نه دوست و نه دشمن بر پیکر دگرگون‌شده‌اش دلسوزی نمی‌کرد.

داستان اکوان دیو • داستان اکوان دیو بیت #15678

سرش چون سر پیل و مویش دراز / دهن پر زدندانهای گراز

معنی: سرش مانند سر فیل، موهایش دراز و دهانش پر از دندان‌هایی مانند دندان‌های گراز بود.

داستان اکوان دیو • داستان اکوان دیو بیت #15679

دو چشمش کبود و لبانش سیاه / تنش را نشایست کردن نگاه

معنی: چشمانش کبود و لب‌هایش سیاه بود و پیکرش به قدری زشت بود که نمی‌شد به آن نگاه کرد.

داستان اکوان دیو • داستان اکوان دیو بیت #15680

بدان زور و آن تن نباشد هیون / همه دشت ازو شد چو دریای خون

معنی: هیچ هیولایی دارای چنان زور و پیکری نیست، و همهٔ دشت از خون او مانند دریای خون شد.

داستان اکوان دیو • داستان اکوان دیو بیت #15681

سرش کردم از تن بخنجر جدا / چو باران ازو خون شد اندر هوا

معنی: سرش را با خنجر از تن جدا کردم و خون او مانند باران در هوا فواره زد.

داستان اکوان دیو • داستان اکوان دیو بیت #15682

دو هفته بران گونه بودند شاد / ز اکوان وز بزم کردند یاد

معنی: دو هفته به همین صورت شادمان بودند و از شکست اکوان دیو و آیین بزم یاد می‌کردند.

داستان اکوان دیو • داستان اکوان دیو بیت #15688

چو این داستان سربسر بشنوی / از اکوان سوی کین بیژن شوی

معنی: چون این داستان را به تمامی بشنوی، از ماجرای اکوان دیو به سوی داستان کین‌خواهی بیژن خواهی رفت.

داستان اکوان دیو • داستان اکوان دیو بیت #15704

ببر پیل و آن سنگ اکوان دیو / که از ژرف دریای گیهان خدیو

معنی: پیلان را ببر و آن سنگ اکوان دیو را که شهریار جهان از ژرفای دریا بیرون کشیده بود،

داستان بیژن و منیژه • بخش ۴ - میانجیگری پیران و رهایی بیژن از دار، افکندنش به چاه و نان‌رسانی منیژه بیت #16118

چو آمد بر سنگ اکوان فراز / بدان چاه اندوه و گرم و گداز

معنی: چون به برِ سنگِ اکوان دیو بر سرِ آن چاهِ اندوهبار و سوزان رسید...

داستان بیژن و منیژه • بخش ۱۱ - برداشتن سنگ چاه به نیروی رستم، رهایی بیژن، بخشایش گرگین و آراستن سپاه برای کین افراسیاب بیت #16782