🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی بهمن اسفندیار صد و دوازده سال بود

❖
23 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۵ - مرگ بهمن، ولیعهدی همای و فرزند نهان، و چوپان شدن نژاد ساسان در نشاپور
چنین رفت در گردش روزگار که بهمن شهریار، پسری داشت چون شیر ژیان که او را ساسان نام نهاده بودند و دختری خردمند و فرزانه به نام همای که او را چهرزاد نیز می‌خواندند؛ بانویی آراسته به دانش و هنر که به دیدار او گیتی شادمان می‌شد. شاه ایران، همای را بر آیین کهن پهلوی به همسری خویش درآورد و چندی نگذشت که بانوی تابنده‌روی، از شهریار باردار شد. چون شش ماه از بارداری همای گذشت، دست قضا سایه بیماری و دردی سخت بر تن بهمن افکند. شاه کیانی که مرگ را نزدیک دید، بزرگان، ستاره‌شناسان و موبدان بیدارپژوه را به پیشگاه خویش فراخواند و همای را بر تخت گران‌مایه نشانید.

بهمن در میان انجمن بزرگان وصیت کرد و گفت: «تاج و تختِ بلند، لشکر، گنج و همه ارجمندی‌های کشور را به چهرزاد می‌سپارم. او ولیعهد من در جهان است و جانشین من، هم اوست و هم آن فرزندی که در نهان در شکم دارد؛ چه آن فرزند دختر باشد و چه پسر، وارث تاج و تخت شهریاری پدر خواهد بود.»

چون ساسان، فرزند دلاور بهمن، این سخنان را شنید، خشم و ننگی بس گران بر جانش شد و جهان در چشمش تیره گشت. او نخواست تحت فرمانروایی همای بماند؛ پس بیخویشتن، شبانه‌روز چون پلنگی تیزچنگ از خاک ایران بیرون رفت و به سوی مرز نشاپور شتافت. ساسان در نشاپور گمنامی برگزید، با زنی از تبار بزرگان آن دیار پیمان زناشویی بست و نژاد شاهانه خویش را از همگان پنهان داشت. از این پیوند، پسری به جهان آمد که پدر او را نیز ساسان نام نهاد. چندی نگذشت که ساسانِ مهتر درگذشت و فرزندش در تنگدستی و بی‌نوایی پرورش یافت.

چون ساسانِ کهتر به سال‌های مردی رسید، برای گذران زندگی، گله‌داریِ شهریار نشاپور را پذیرفت و در کوه و بیابان به چوپانی شب و روز گذرانید، درحالی‌که خون کیانیان در رگ‌هایش جاری بود. بدین‌سان، نژاد شاهان پیشین در جامه‌ای فروتنانه به نهانگاه روزگار رفت، تا بار دیگر دفتری نو در تاریخ ایران گشوده شود و شهریاری به Homay رسد.
#1
پسر بد مر او را یکی همچو شیر
✦
که ساسان همی خواندی اردشیر
#2
دگر دختری داشت نامش همای
✦
هنرمند و بادانش و نیک‌رای
#3
همی خواندندی ورا چهرزاد
✦
ز گیتی به دیدار او بود شاد
#4
پدر درپذیرفتش از نیکوی
✦
بران دین که خوانی همی پهلوی
#5
همای دل‌افروز تابنده ماه
✦
چنان بد که آبستن آمد ز شاه
#6
چو شش ماه شد پر ز تیمار شد
✦
چو بهمن چنان دید بیمار شد
#7
چو از درد شاه اندرآمد ز پای
✦
بفرمود تا پیش او شد همای
#8
بزرگان و نیک‌اختران را بخواند
✦
به تخت گرانمایگان بر نشاند
#9
چنین گفت کاین پاک‌تن چهرزاد
✦
به گیتی فراوان نبودست شاد
#10
سپردم بدو تاج و تخت بلند
✦
همان لشکر و گنج با ارجمند
#11
ولی عهد من او بود در جهان
✦
هم‌انکس کزو زاید اندر نهان
#12
اگر دختر آید برش گر پسر
✦
ورا باشد این تاج و تخت پدر
#13
چو ساسان شنید این سخن خیره شد
✦
ز گفتار بهمن دلش تیره شد
#14
بدو روز و دو شب بسان پلنگ
✦
ز ایران به مرزی دگر شد ز ننگ
#15
دمان سوی شهر نشاپور شد
✦
پر آزار بد از پدر دور شد
#16
زنی را ز تخم بزرگان بخواست
✦
بپرورد و با جان و دل داشت راست
#17
نژادش به گیتی کسی را نگفت
✦
همی داشت آن راستی در نهفت
#18
زن پاک‌تن خوب فرزند زاد
✦
ز ساسان پرمایه بهمن نژاد
#19
پدر نام ساسانش کرد آن زمان
✦
مر او را به زودی سرآمد زمان
#20
چو کودک ز خردی به مردی رسید
✦
دران خانه جز بینوایی ندید
#21
ز شاه نشاپور بستد گله
✦
که بودی به کوه و به هامون یله
#22
همی بود یکچند چوپان شاه
✦
به کوه و بیابان و آرامگاه
#23
کنون بازگردم به کار همای
✦
پس از مرگ بهمن که بگرفت جای

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: