🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی بهمن اسفندیار صد و دوازده سال بود

❖
40 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴ - پند پشوتن به بهمن، پشیمانی از کین، رهایی زال و بازگشت سپاه به ایران
پشوتن، دستور پاک‌نهاد و خردمند، از کشتار و ویرانی که بهمن در سیستان پدید آورده بود دلتنگ و رنجور گشت. او در برابر شهریار جوان ایستاد و با زبانی پر از داد و حکمت گفت: «ای خسرو راستین، اگر در دل کینه داشتی، اینک انتقام جوییده شد و کاستی به راستی مبدل گشت. اکنون دیگر فرمان تاراج و خون‌ریزی مده. از پروردگار بترس و از گردش شگفت‌انگیز روزگار عبرت گیر؛ روزگاری که گاه یکی را به تارک ابر می‌رساند و گاه دیگر را خوار و نژند بر خاک می‌افکند. آیا پدرت اسفندیار آن‌گونه در تابوت به نیمروز بازنگشت؟ و آیا رستم جهان‌پهلوان در چاه کابل از پای درآمد؟ هیچ‌کس در این گیتی پاینده نیست. تا زنده‌ای، خون تبارمندان و نژادگان را مریز. اگر زال سپیدموی، فرزند سام نریمان، از بند ستم تو دست بر آسمان بردارد و پیشگاه دادار داوری برد، ستاره تو هرچند روشن باشد، رو به افول خواهد نهاد. فراموش مکن که تاج‌وتخت کیانی به شمشیر رستم پابرجا ماند و از کی‌قباد تا کی‌خسرو پاک‌رای، همه پادشاهان شکوه خویش را وام‌دار تیغ او بودند. پس اگر بخردی، بند از پای زال بردار و دل از کینه‌توزی بشوی.»

سخنان پشوتن چون آبی بر آتش کینه بهمن فروریخت و شاه از بیداد خویش سخت پشیمان شد. پس بانگ برآورد تا سپاهیان دست از تاراج بکشند و آماده بازگشت شوند. فرمان داد بند از پاهای زال گشودند و او را حرمت نهادند و پیکرهای کشتگان را در دخمه‌ها به خاک سپردند. زال چون از بند رهایی یافت و به ایوان خویش درآمد، همراه با رودابه بر سوگ رستم اشک بارید. رودابه زار می‌گریست و می‌گفت: «ای رستم دلاور، تا تو زنده بودی چه کسی گمان می‌برد که گشتاسپ بر جهان شهریاری می‌کند؟ اینک گنج ما غارت شده، زال در بند شد و فرزند تهمتنم با تیر کین از پای درآمد. مبادا چشمی چنین روزگاری را ببیند!»

ناله و شیون رودابه به گوش پشوتن رسید و رخسار او از غم زرد شد. پشوتن بار دیگر به نزد بهمن رفت و گفت: «ای شاه نوپا، سپیده‌دم لشکر را از این دیار بیرون بر تا این بار سنگین‌تر نگشته است؛ چرا که شایسته نیست شهریار ایران در خانه ماتم‌زده زال دستان دیر بماند.» با برآمدن آفتاب و زردگون شدن کوهساران، نای و کوس رحیل برپا گشت و بهمن سپاهش را از زابلستان به سوی ایران راند. شاه به دارالملک خویش بازآمد، بر تخت کیانی نشست و درم میان درویشان بخشید و بر رسم دادگری جهاندار شد؛ هرچند جهان همواره با پروردگان خویش ستمکار است و دلهایشان را به داغ سوگ می‌آزارد.
#1
گرامی پشوتن که دستور بود
✦
ز کشتن دلش سخت رنجور بود
#2
به پیش جهاندار بر پای خاست
✦
چنین گفت کای خسرو داد و راست
#3
اگر کینه بودت به دل خواستی
✦
پدید آمد از کاستی راستی
#4
کنون غارت و کشتن و جنگ و جوش
✦
مفرمای و مپسند چندین خروش
#5
ز یزدان بترس و ز ما شرم‌دار
✦
نگه کن بدین گردش روزگار
#6
یکی را برآرد به ابر بلند
✦
یکی زو شود زار و خوار و نژند
#7
پدرت آن جهانگیر لشکر فروز
✦
نه تابوت را شد سوی نیمروز
#8
نه رستم به کابل به نخچیرگاه
✦
بدان شد که تا نیست گردد به چاه
#9
تو تا باشی ای خسرو پاک و راد
✦
مرنجان کسی را که دارد نژاد
#10
چو فرزند سام نریمان ز بند
✦
بنالد به پروردگار بلند
#11
بپیچی ازان گرچه نیک‌اختری
✦
چو با کردگار افگند داوری
#12
چو رستم نگهدار تخت کیان
✦
همی بر در رنج بستی میان
#13
تو این تاج ازو یافتی یادگار
✦
نه از راه گشتاسپ و اسفندیار
#14
ز هنگامهٔ کی قباد اندرآی
✦
چنین تا به کیخسرو پاک‌رای
#15
بزرگی به شمشیر او داشتند
✦
مهان را همه زیر او داشتند
#16
ازو بند بردار گر بخردی
✦
دلت بازگردان ز راه بدی
#17
چو بشنید شاه از پشوتن سخن
✦
پشیمان شد از درد و کین کهن
#18
خروشی برآمد ز پرده‌سرای
✦
که ای پهلوانان با داد و رای
#19
بسیچیدن بازگشتن کنید
✦
مبادا که تاراج و کشتن کنید
#20
بفرمود تا پای دستان ز بند
✦
گشادند و دادند بسیار پند
#21
تن کشته را دخمه کردند جای
✦
به گفتار دستور پاکیزه‌رای
#22
ز زندان به ایوان گذر کرد زال
✦
برو زار بگریست فرخ همال
#23
که زارا دلیرا گوا رستما
✦
نبیرهٔ گو نامور نیرما
#24
تو تا زنده‌بودی که آگاه بود
✦
که گشتاسپ اندر جهان شاه بود
#25
کنون گنج تاراج و دستان اسیر
✦
پسر زار کشته به پیکان تیر
#26
مبیناد چشم کس این روزگار
✦
زمین باد بی‌تخم اسفندیار
#27
ازان آگهی سوی بهمن رسید
✦
به نزدیک فرخ پشوتن رسید
#28
پشوتن ز رودابه پردرد شد
✦
ازان شیون او رخش زرد شد
#29
به بهمن چنین گفت کای شاه نو
✦
چو بر نیمهٔ آسمان ماه نو
#30
به شبگیر ازین مرز لشکر بران
✦
که این کار دشوار گشت و گران
#31
ز تاج تو چشم بدان دور باد
✦
همه روزگاران تو سور باد
#32
بدین خانهٔ زال سام دلیر
✦
سزد گر نماند شهنشاه دیر
#33
چو شد کوه بر گونهٔ سندروس
✦
ز درگاه برخاست آوای کوس
#34
بفرمود پس بهمن کینه‌خواه
✦
کزانجا برانند یکسر سپاه
#35
هم‌انگه برآمد ز پرده‌سرای
✦
تبیره ابا بوق و هندی درای
#36
از آنجا به ایران نهادند روی
✦
به گفتار دستور آزاده‌خوی
#37
سپه را ز زابل به ایران کشید
✦
به نزدیک شهر دلیران کشید
#38
برآسود و بر تخت بنشست شاد
✦
جهان را همی داشت با رسم و داد
#39
به درویش بخشید چندی درم
✦
ازو چند شادان و چندی دژم
#40
جهانا چه خواهی ز پروردگان
✦
چه پروردگان داغ دل بردگان

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: