🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی بهمن اسفندیار صد و دوازده سال بود

❖
45 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳ - نبرد فرامرز با بهمن در غور، گرفتاری و زنده بر دار کردنش به باران تیر
در مرزهای بست، فرامرز در اندوهی جانکاه فرو رفته بود. یاد نیا، زال سپیدموی، که اکنون در بند و زنجیر شاه کیانی اسفندیارزاد گرفتار بود، و یاد پدرش رستم جهان‌پهلوان که غدر و حیله روزگار او را بر خاک افکنده بود، سینه دلاور جوان را پر از کینه و دردمندی ساخته بود. فرامرز، سران و نامداران روشن‌روان زابلستان و کابل را گرد خویش فراخواند و زبان به اندوه گشود. او سخنان اندوهبار عمویش زواره را به یاد آورد؛ همان هشدارهایی که زواره پیش از آن نبرد شوم با اسفندیار به رستم داده بود، و رستم جهان‌پهلوان از سر بزرگی و نخوت بدان نپریده و پندش را ناشنیده انگاشته بود. زواره پیش‌بینی کرده بود که روزی فرزند اسفندیار، بهمن، کین پدر را خواهد خواست و دودمان زال را به ویرانی خواهد کشاند.

اکنون آن هشدارهای شوم جامه تحقق پوشیده بود؛ بهمنِ نامور سپاهی چو ابر سیاه از ایران گسیل داشته، زال سپیدموی را در بند کشیده، و کینه‌جویانه آتش انتقام خون اسفندیار و دیگر یلان چون نوش‌آذر و مهرنوش را برانگیخته بود. فرامرز ناله برداشت که چه‌سان دودمانی که سال‌ها سپر و پشتیبان ایرانیان بود، اکنون گرفتار آتش ویرانی گشته و سرپناهی برایش نمانده است. نامداران و پهلوانان زابلستان یک‌صدا بانگ برداشتند که ما بندگان توایم و تا آخرین قطره خون در فرمان تو خواهیم زیست و جنگید.

فرامرز خفتان نبرد بر تن کرد، دلی پر از کینه و سری پر از ننگ برداشت و سپاهی گران به راه انداخت. چون خبر حرکت فرامرز به بهمن رسید، شهریار کیانی بر تخت خشمگین شد، لشکریان خویش را برافراشت و روانه ولایت غور شد. در دشت‌های غور، دو سپاه در برابر هم صف آراستند؛ چندان که گرد و غبار سواران آفتاب تابان را پوشاند و بانگ شیپورها و ناله درای‌های هندی دل کوه‌ها را از جا برکند.

سه روز و سه شب نبرد بی‌امان درگرفت. از آسمان، تیر چو ژاله می‌بارید و از ضربت تبرزین‌ها و جرّ کمان‌ها زمین زیر پای جنگاوران می‌لرزید. شمشیرهای پولادین و گرزهای گران میان گرد و غبار می‌درخشیدند و تل‌هایی از کشته‌شدگان از هر دو گروه بر زمین می‌افتاد. اما در روز چهارم، طوفانی سهمگین خاست و بادی تند مستقیم به روی سپاهیان فرامرز وزیدن گرفت. گرد و خاک چشم رزمندگان زابل و کابل را کور کرد و نظم سپاه فرامرز در هم شکست. گردان زابل و کابل پشت به نبرد کرده و فرامرز را در میان میدان تنها نهادند.

فرامرز با اندک یاران وفادارش، چون شیری زخمی که بدنش پوشیده از زخم‌های تیغ بود، مردانه ایستادگی کرد و تا آخرین نفس جنگید. اما سرانجام پهلوانی به نام یاز اردشیر بر او تاخت و فرامرزِ زخم‌خورده را به بند کشید و پیش بهمن آورد. بهمن کیانی با دیدن فرامرز هیچ امانی به او نداد و دادگری و ببخشش را کنار نهاد. به دستور شهریار، داری برافراشتند و پیکر پیلوار فرامرز را زنده بر دار نگونسار کردند. سپس به فرمان بهمن، لشکریان ایران او را نشانه گرفتند و پیکر آن پهلوان دلاور را زیر بارانی از تیر خیاطی کردند.
#1
غمی شد فرامرز در مرز بست
✦
ز درد نیا دست کین را بشست
#2
همه نامداران روشن‌روان
✦
برفتند یکسر بر پهلوان
#3
بدان نامداران زبان برگشاد
✦
ز گفت زواره بسی کرد یاد
#4
که پیش پدرم آن جهاندیده مرد
✦
همی گفت و لبها پر از بادسرد
#5
که بهمن ز ما کین اسفندیار
✦
بخواهد تو این را به بازی مدار
#6
پدرم آن جهاندیدهٔ نامور
✦
ز گفت زواره بپیچید سر
#7
نپذرفت و نشنید اندرز او
✦
ازو گشت ویران کنون مرز او
#8
نیا چون گذشت او به شاهی رسید
✦
سر تاج شاهی به ماهی رسید
#9
کنون بهمن نامور شهریار
✦
همی نو کند کین اسفندیار
#10
هم از کین مهر آن سوار دلیر
✦
ز نوش‌آذر آن گرد درنده شیر
#11
کنون خواهد از ما همی کین‌شان
✦
به جای آورد کین و آیین‌شان
#12
ز ایران سپاهی چو ابر سیاه
✦
بیاورد نزدیک ما کینه‌خواه
#13
نیای من آن نامدار بلند
✦
گرفت و به زنجیر کردش به بند
#14
که بودی سپر پیش ایرانیان
✦
به مردی بهر کینه بسته میان
#15
چه آمد بدین نامور دودمان
✦
که آید ز هر سو بمابر زیان
#16
پدر کشته و بند سایه نیا
✦
به مغز اندرون خون بود کیمیا
#17
به تاراج داده همه مرز خویش
✦
نبینم سر مایهٔ ارز خویش
#18
شما نیز یکسر چه گویید باز
✦
هرانکس که هستید گردن‌فراز
#19
بگفتند کای گرد روشن‌روان
✦
پدر بر پدر بر توی پهلوان
#20
همه یک به یک پیش تو بنده‌ایم
✦
برای و به فرمان تو زنده‌ایم
#21
چو بشنید پوشید خفتان جنگ
✦
دلی پر ز کینه سری پر ز ننگ
#22
سپه کرد و سر سوی بهمن نهاد
✦
ز رزم تهمتن بسی کرد یاد
#23
چو نزدیک بهمن رسید آگهی
✦
برآشفت بر تخت شاهنشهی
#24
بنه برنهاد و سپه برنشاند
✦
به غور اندر آمد دو هفته بماند
#25
فرامرز پیش آمدش با سپاه
✦
جهان شد ز گرد سواران سیاه
#26
وزان روی بهمن صفی برکشید
✦
که خورشید تابان زمین را ندید
#27
ز آواز شیپور و هندی درای
✦
همی کوه را دل برآمد ز جای
#28
بشست آسمان روی گیتی به قیر
✦
ببارید چون ژاله از ابر تیر
#29
ز چاک تبرزین و جر کمان
✦
زمین گشت جنبان‌تر از آسمان
#30
سه روز و سه شب هم برین رزمگاه
✦
به رخشنده روز و به تابنده ماه
#31
همی گرز بارید و پولاد تیغ
✦
ز گرد سپاه آسمان گشت میغ
#32
به روز چهارم یکی باد خاست
✦
تو گفتی که با روز شب گشت راست
#33
به سوی فرامرز برگشت باد
✦
جهاندار گشت از دم باد شاد
#34
همی شد پس گرد با تیغ تیز
✦
برآورد زان انجمن رستخیز
#35
ز بستی و از لشکر زابلی
✦
ز گردان شمشیر زن کابلی
#36
برآوردگه بر سواری نماند
✦
وزان سرکشان نامداری نماند
#37
همه سربسر پشت برگاشتند
✦
فرامرز را خوار بگذاشتند
#38
همه رزمگه کشته چون کوه کوه
✦
به هم برفگنده ز هر دو گروه
#39
فرامرز با اندکی رزمجوی
✦
به مردی به روی اندر آورد روی
#40
همه تنش پر زخم شمشیر بود
✦
که فرزند شیران بد و شیر بود
#41
سرانجام بر دست یاز اردشیر
✦
گرفتار شد نامدار دلیر
#42
بر بهمن آوردش از رزمگاه
✦
بدو کرد کین‌دار چندی نگاه
#43
چو دیدش ندادش به جان زینهار
✦
بفرمود داری زدن شهریار
#44
فرامرز را زنده بر دار کرد
✦
تن پیلوارش نگونسار کرد
#45
ازان پس بفرمود شاه اردشیر
✦
که کشتند او را به باران تیر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: