🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
بازگشت به فهرست پهلوانان و چهره‌ها
👑

طهمورث دیوبند

human monarch خاستگاه / مسکن: Iran وابستگی / جبهه: iran

سرگذشت و جایگاه در حماسه

طهمورث، ملقب به دیوبند، سومین پادشاه پیشدادی و فرزند هوشنگ بود. او پادشاهی مدبر و آبادگر بود که صنعت پشم‌ریسی، بافندگی جامه‌ها و زیراندازها، و اهلی کردن جانوران تیزرو چون یوز و سیاه‌گوش و پرندگان شکاری مانند باز و شاهین را پدید آورد. او با هدایت وزیر خردمندش، شهرسپ، و آراسته شدن به فرّه ایزدی، توانست اهریمن را با افسون ببندد و او را چون باره خویش سوار شود. هنگامی که دیوان و جادوگران به رهبری سیاه دیو بر او شوریدند، طهمورث با گرز گران و افسون دو سوم آنان را دربند کرد و مابقی را شکست داد. او در ازای بخشیدن جان دیوان، دانش خط و نوشتن به سی زبان گوناگون (از جمله رومی، تازی، پارسی، سغدی، چینی و پهلوی) را از آنان فراگرفت.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (37)

پسر بد مر او را یکی هوشمند / گرانمایه طهمورث دیو بند
معنی: هوشنگ پسری هوشمند و ارجمند داشت به نام طهمورث که به دیوبند ملقب شد.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #336
بیامد به تخت پدر بر نشست / به شاهی کمر بر میان بر ببست
معنی: او آمد و بر تخت پادشاهی پدرش نشست و کمربند شهریاری بر میان بست.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #337
همه موبدان را ز لشکر بخواند / به خوبی چه مایه سخن‌ها براند
معنی: او تمام موبدان و بزرگان سپاه را نزد خود خواند و سخنان نیکوی فراوانی بر زبان آورد.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #338
چنین گفت کامروز تخت و کلاه / مرا زیبد این تاج و گنج و سپاه
معنی: او چنین گفت: «امروز این تخت و کلاه پادشاهی، و این تاج و گنج و سپاه برازنده من است.»
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #339
جهان از بدی‌ها بشویم به رای / پس آنگه کنم درگهی گرد پای
معنی: «با تدبیر و اندیشه، جهان را از بدی‌ها پاک خواهم ساخت و پس از آن درگاهی با عظمت برپا خواهم کرد.»
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #340
ز هر جای کوته کنم دست دیو / که من بود خواهم جهان را خدیو
معنی: «دست دیوان را از همه جا کوتاه خواهم کرد، چرا که من فرمانروای جهان خواهم بود.»
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #341
هر آن چیز کاندر جهان سودمند / کنم آشکارا گشایم ز بند
معنی: «هر آنچه را که در جهان سودمند و مفید است آشکار می‌کنم و گره از رازهای نهفته برمی‌دارم.»
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #342
پس از پشت میش و بره پشم و موی / برید و به رشتن نهادند روی
معنی: پس پشم و موی را از پشت گوسفندان و بره‌ها چیدند و به ریسیدن آن روی آوردند.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #343
به کوشش از او کرد پوشش به رای / به گستردنی بد هم او رهنمای
معنی: با کوشش و تدبیر، از آن پشم و مو جامه و پوشش ساخت و در فرآوری زیراندازها نیز مردم را راهنمایی کرد.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #344
ز پویندگان هر چه بد تیز رو / خورش کردشان سبزه و کاه و جو
معنی: از میان چارپایان تیزرو، طهمورث برایشان سبزه و کاه و جو فراهم ساخت تا آنان را دست‌آموز کند.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #345
رمنده ددان را همه بنگرید / سیه گوش و یوز از میان برگزید
معنی: او به جانوران وحشی و رمنده نگریست و از میان آنان سیاه گوش و یوزپلنگ را برگزید.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #346
به چاره بیاوردش از دشت و کوه / به بند آمدند آن که بد زان گروه
معنی: با تدبیر و چاره‌اندیشی، آن جانوران را از دشت و کوه آورد و رام و رامشگر ساخت.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #347
ز مرغان مر آن را که بد نیک تاز / چو باز و چو شاهین گردن فراز
معنی: از میان پرندگان نیز آنان را که تیزپرواز و شکارچی بودند، مانند باز و شاهین گردن‌فراز، برگزید.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #348
بیاورد و آموختن‌شان گرفت / جهانی بدو مانده اندر شگفت
معنی: آن‌ها را آورد و به آموزش دادنشان پرداخت، چنان‌که جهانی از کار او شگفت‌زده شد.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #349
چو این کرده شد ماکیان و خروس / کجا بر خروشد گه زخم کوس
معنی: چون این کارها به پایان رسید، مرغ و خروس را اهلی ساخت؛ خروسی که هنگام صبح چون صدای کوس جنگی بانگ برمی‌آورد.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #350
بیاورد و یک‌سر به مردم کشید / نهفته همه سودمندش گزید
معنی: آن‌ها را نزد مردم آورد و اهلی کرد، و هر آنچه را که نهفته و سودمند بود برای انسان‌ها برگزید.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #351
بفرمودشان تا نوازند گرم / نخوانندشان جز به آواز نرم
معنی: او به مردم فرمان داد تا با جانوران اهلی با مهربانی و گرمی رفتار کنند و آن‌ها را تنها با آوازی نرم بخوانند.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #352
چنین گفت کاین را ستایش کنید / جهان آفرین را نیایش کنید
معنی: او گفت: «این نعمت‌ها را پاس بدارید و ستایش کنید، و آفریننده جهان را نیایش گویید.»
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #353
مر او را یکی پاک دستور بود / که رایش ز کردار بد دور بود
معنی: طهمورث وزیری پاک‌نهاد داشت که تدبیر و اندیشه‌اش از هرگونه کار بدی به دور بود.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #355
سر مایه بد اختر شاه را / در بسته بد جان بدخواه را
معنی: او سرمایه و پشتیبان بخت و اقبال پادشاه بود و راه مکر و بدی را بر بدخواهان بسته بود.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #359
همه راه نیکی نمودی به شاه / همه راستی خواستی پایگاه
معنی: او همواره راه نیکی را به پادشاه نشان می‌داد و برای حکومت، پایگاهی جز راستی و داد نمی‌خواست.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #360
چنان شاه پالوده گشت از بدی / که تابید ازو فرّهٔ ایزدی
معنی: بدین گونه پادشاه چنان از بدی پاک و منزه گردید که فرّه ایزدی از چهره‌اش درخشان شد.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #361
برفت اهرمن را به افسون ببست / چو بر تیز رو بارگی بر نشست
معنی: طهمورث برفت و اهریمن را با افسون و طلسم به بند کشید و بر او همچون اسبی تیزرو سوار شد.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #362
زمان تا زمان زینش بر ساختی / همی گرد گیتی‌ش بر تاختی
معنی: زمان به زمان او را زین می‌نهاد و بر پشتش سوار می‌شد و گرد جهان را می‌پیمود.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #363
چو دیوان بدیدند کردار او / کشیدند گردن ز گفتار او
معنی: چون دیوان این رفتارهای شگفت‌انگیز او را دیدند، سر از اطاعت فرمان او پیچیدند و سرکشی نمودند.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #364
شدند انجمن دیو بسیار مر / که پردخته مانند از او تاج و فرّ
معنی: دیوان بیشماری با یکدیگر گرد آمدند و انجمن ساختند تا تاج و فرّه شاهی را از طهمورث بگیرند.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #365
چو طهمورث آگه شد از کارشان / بر آشفت و بشکست بازارشان
معنی: چون طهمورث از مکر و تجمع آنان آگاه شد، خشمگین گشت و نقشه و بازار سرکشی‌شان را برهم زد.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #366
به فرّ جهاندار بستش میان / به گردن بر آورد گرز گران
معنی: به یاری فرّه خدایی کمر همت بست و گرز گران خویش را بر دوش کشید.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #367
جهاندار طهمورث بافرین / بیامد کمربستهٔ جنگ و کین
معنی: طهمورث، شهریار آفرین‌شده جهان، آراسته به کینه و مهیای رزم به میدان نبرد آمد.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #370
یکایک بیاراست با دیو جنگ / نبد جنگشان را فراوان درنگ
معنی: او بی‌درنگ با دیوان آماده نبرد شد و جنگ آنان چندان به درازا نینجامید.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #371
از ایشان دو بهره به افسون ببست / دگرشان به گرز گران کرد پست
معنی: طهمورث دو سوم دیوان را با افسون و جادو به بند کشید و مابقی را با گرز سهمگین خود بر خاک افکند.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #372
کشیدندشان خسته و بسته خوار / به جان خواستند آن زمان زینهار
معنی: دیوان را خسته، خوار و دربند کشیدند و در آن هنگام، دیوان با ناله و زاری از شاه امان و پناه خواستند.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #373
کی نامور دادشان زینهار / بدان تا نهانی کنند آشکار
معنی: آن پادشاه نامدار به آنان امان داد تا دانش‌ها و رازهای نهان را بر او آشکار سازند.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #375
چو آزاد گشتند از بند او / بجستند ناچار پیوند او
معنی: چون دیوان از خطر کشته شدن و بند رهایی یافتند، ناچار به پیمان خویش وفا کردند و به شاه نزدیک شدند.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #376
نبشتن به خسرو بیاموختند / دلش را به دانش برافروختند
معنی: آنان خط و نوشتن را به پادشاه آموختند و دل و جان او را با نور دانش روشن ساختند.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #377
جهاندار سی سال از این بیشتر / چه گونه پدید آوریدی هنر
معنی: پادشاه جهان سی سال دیگر بر این منوال زیست و هنرهای گوناگونی را به مردم گیتی ارزانی داشت.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #380
برفت و سر آمد بر او روزگار / همه رنج او ماند از او یادگار
معنی: سرانجام روزگار او به پایان رسید و برفت، اما تمام رنج‌ها و دستاوردهای نیکویش به عنوان یادگار باقی ماند.
طهمورث • تَهمورِث(تَخمورِپ، تَخمه اورپه) بیت #381
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: