سرگذشت و جایگاه در حماسه

شاپور پسر اردشیر بابکان، دومین پادشاه ساسانی که سی سال و دو ماه با دادگری و شکوه بر ایران‌زمین فرمان راند. او پیش از مرگ، فرزندش اورمزد را پند داد تا دفتر جمشید را بخواند، دادگر باشد و خردمندان را گرامی دارد، و پندهای اردشیر را زنده نگه دارد.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (31)

برون شد ز درگاه شاپور گرد / فرستادهٔ سلم را پیش برد

معنی: شاپور پهلوان از درگاه بیرون آمد و فرستادهٔ سلم را به درون هدایت کرد.

فریدون • بخش ۱۳ - آگاهی سلم و تور از منوچهر بیت #1599

سپهدار چون قارن رزم زن / چو شاپور و نستوه شمشیر زن

معنی: با سپهسالارانی چون قارن نبردآزما و شمشیرزنانی چون شاپور و نستوه؛

فریدون • بخش ۱۳ - آگاهی سلم و تور از منوچهر بیت #1624

مبارز چو شیروی درنده شیر / چو شاپور یل ژنده پیل دلیر

معنی: مبارزانی چون شیروی که بسان شیر درنده بود و شاپور پهلوان که چون پیلی خشمگین دلیر بود.

فریدون • بخش ۱۳ - آگاهی سلم و تور از منوچهر بیت #1667

چپ شاه گرد تلیمان بخاست / چو شاپور نستوه بر دست راست

معنی: در سمت چپ شاه، گرد و غبار سپاه تلیمان برپای خاست و شاپور نستوه در سمت راست قرار گرفت.

پادشاهی نوذر • بخش ۶ - روز سوم نبرد، محاصرهٔ دهستان، کشته شدن شاپور و بارمان و عقب‌نشینی قارن به پارس بیت #3858

بران سو که شاپور نستوه بود / پراگنده شد هرک انبوه بود

معنی: در آن سو که شاپور نستوه می‌جنگید، هر سپاهی که گرد آمده بود پراکنده شد.

پادشاهی نوذر • بخش ۶ - روز سوم نبرد، محاصرهٔ دهستان، کشته شدن شاپور و بارمان و عقب‌نشینی قارن به پارس بیت #3863

همی بود شاپور تا کشته شد / سر بخت ایرانیان گشته شد

معنی: شاپور پایداری کرد تا آنکه کشته شد و با مرگ او بخت ایرانیان دگرگون گردید.

پادشاهی نوذر • بخش ۶ - روز سوم نبرد، محاصرهٔ دهستان، کشته شدن شاپور و بارمان و عقب‌نشینی قارن به پارس بیت #3864

چو طوس و چو گودرز و گیو دلیر / چو شاپور و فرهاد و رهام شیر

معنی: پهلوانانی چون طوس و گودرز و گیو دلیر و شاپور و فرهاد و رهام شیردل،

داستان سیاوش • بخش ۱۴ - خبر قتل سیاوش، سوگ کاووس و رستم، کشتن سودابه و آغاز کین با سر بریدن ورازاد و سرخه بیت #9785

چو فرهاد و شیدوش و گرگین و گیو / چو بهرام و رهام و شاپور نیو

معنی: همچنین پهلوانانی چون فرهاد، شیدوش، گرگین، گیو، بهرام، رهام و شاپور نبردآزما آمدند،

داستان سیاوش • بخش ۱۴ - خبر قتل سیاوش، سوگ کاووس و رستم، کشتن سودابه و آغاز کین با سر بریدن ورازاد و سرخه بیت #9819

به پیش اندرون طوس و گودرز و گیو / چو رهام و شاپور و گرگین نیو

معنی: در پیشاپیش سپاه، طوس و گودرز و گیو همراه با دلاورانی چون رهام و شاپور و گرگین نیو ایستادند.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۳۶ - پوزش زال از شاه و آشتی، آراستن خرگاه و درفش کاویانی در هامون بیت #22292

چو شاپور شد همچو سرو بلند / ز چشم بدش بود بیم گزند

معنی: چون شاپور مانند سروی بلند قامت کشید، از چشم بد دیگران بیم آسیب دیدن بر او می‌رفت.

پادشاهی اردشیر • بخش ۶ - پیام اردشیر به کید هندی، پیشگویی آمیختن نژاد مهرک و نهان شدن دخترش در جهرم بیت #31906

نبودی جدا یک زمان ز اردشیر / ورا همچو دستور بودی وزیر

معنی: او هیچ‌گاه از اردشیر جدا نمی‌شد و همواره در حکم وزیری خردمند و مشاور او بود.

پادشاهی اردشیر • بخش ۶ - پیام اردشیر به کید هندی، پیشگویی آمیختن نژاد مهرک و نهان شدن دخترش در جهرم بیت #31907

کنون بشنو از دخت مهرک سخن / ابا گرد شاپور شمشیرزن

معنی: اکنون داستان دختر مهرک را بشنو که چگونه با شاپور پهلوان و شمشیرزن روبه‌رو شد.

پادشاهی اردشیر • بخش ۷ - دیدار شاپور با دختر مهرک بر سر چاه، آشکار شدن نژاد و پیمان ازدواج بیت #31948

به نخچیر شد شاه روزی پگاه / خردمند شاپور با او به راه

معنی: روزی بامدادان شاه به شکار رفت و شاپور خردمند نیز همراه‌با او به راه افتاد.

پادشاهی اردشیر • بخش ۷ - دیدار شاپور با دختر مهرک بر سر چاه، آشکار شدن نژاد و پیمان ازدواج بیت #31950

همی تاخت شاپور تا پیش ده / فرود آمد از راه در خان مه

معنی: شاپور تا پیش دهکده تاخت و در خانه بزرگِ دهکده فرود آمد.

پادشاهی اردشیر • بخش ۷ - دیدار شاپور با دختر مهرک بر سر چاه، آشکار شدن نژاد و پیمان ازدواج بیت #31953

چو آن ماه‌رخ روی شاپور دید / بیامد برو آفرین گسترید

معنی: چون آن دختر ماهرو شاپور را دید، پیش آمد و بر او آفرین و درود فرستاد.

پادشاهی اردشیر • بخش ۷ - دیدار شاپور با دختر مهرک بر سر چاه، آشکار شدن نژاد و پیمان ازدواج بیت #31956

بدو گفت شاپور کای ماه‌روی / چرا رنجه گشتی بدین گفت‌وگوی

معنی: شاپور به او گفت: ای ماه‌روی، چرا برای این کار خود را به زحمت می‌اندازی؟

پادشاهی اردشیر • بخش ۷ - دیدار شاپور با دختر مهرک بر سر چاه، آشکار شدن نژاد و پیمان ازدواج بیت #31960

به نیروی شاپور شاه اردشیر / شود بی‌گمان آب در چاه شیر

معنی: از نیروی شاپور، فرزند اردشیر شاه، بی‌گمان آب چاه تبدیل به شیر می‌شود!

پادشاهی اردشیر • بخش ۷ - دیدار شاپور با دختر مهرک بر سر چاه، آشکار شدن نژاد و پیمان ازدواج بیت #31974

جوان گفت با دختر چرب‌گوی / چه دانی که شاپورم ای ماه‌روی

معنی: شاهزاده جوان به دختر خوش‌سخن گفت: ای ماه‌روی، از کجا می‌دانی که من شاپور هستم؟

پادشاهی اردشیر • بخش ۷ - دیدار شاپور با دختر مهرک بر سر چاه، آشکار شدن نژاد و پیمان ازدواج بیت #31975

که شاپور گردست با زور پیل / به بخشندگی همچو دریای نیل

معنی: که شاپور پهلوانی است با نیروی فیل و در بخشندگی چون رود نیل.

پادشاهی اردشیر • بخش ۷ - دیدار شاپور با دختر مهرک بر سر چاه، آشکار شدن نژاد و پیمان ازدواج بیت #31977

بدو گفت شاپور کای ماه‌روی / سخن هرچ پرسم ترا راست‌گوی

معنی: شاپور به او گفت: ای ماه‌روی، هر آنچه از تو می‌پرسم راستش را بگو.

پادشاهی اردشیر • بخش ۷ - دیدار شاپور با دختر مهرک بر سر چاه، آشکار شدن نژاد و پیمان ازدواج بیت #31979

بدو گفت شاپور کز بوستان / نرست از چمن کینهٔ دوستان

معنی: شاپور گفت: از بوستانِ خرمی چون تو، کینه و دشمنی نسبت به دوستان نمی‌روید.

پادشاهی اردشیر • بخش ۷ - دیدار شاپور با دختر مهرک بر سر چاه، آشکار شدن نژاد و پیمان ازدواج بیت #31986

بیامد بپردخت شاپور جای / همی بود مهتر به پیشش به پای

معنی: شاپور آن جا را خلوت ساخت و دهقان برجسته در برابرش به پا ایستاد.

پادشاهی اردشیر • بخش ۷ - دیدار شاپور با دختر مهرک بر سر چاه، آشکار شدن نژاد و پیمان ازدواج بیت #31991

به نخچیر شد هفت روز اردشیر / بشد نیز شاپور نخچیرگیر

معنی: اردشیر به مدت هفت روز به شکار رفت و شاپور نیز همراه او به شکارگاه شتافت.

پادشاهی اردشیر • بخش ۸ - تولد و نهفت اورمزد، بازی چوگان و آشکار شدن نژادش، شادی اردشیر از آمیزش تخمهٔ مهرک بیت #32000

منم پور شاپور کو پور تست / ز فرزند مهرک نژاد درست

معنی: «من فرزند شاپور هستم که او فرزند توست، و نژاد درست من از تبار مهرک است!»

پادشاهی اردشیر • بخش ۸ - تولد و نهفت اورمزد، بازی چوگان و آشکار شدن نژادش، شادی اردشیر از آمیزش تخمهٔ مهرک بیت #32017

بفرمود تا رفت شاپور پیش / به پرسش گرفتش ز اندازه بیش

معنی: فرمان داد تا شاپور پیش آید و او را بیش از حد معمول مورد پرسش قرار داد.

پادشاهی اردشیر • بخش ۸ - تولد و نهفت اورمزد، بازی چوگان و آشکار شدن نژادش، شادی اردشیر از آمیزش تخمهٔ مهرک بیت #32019

بترسید شاپور آزادمرد / دلش گشت پردرد و رخساره زرد

معنی: شاپور آزاده بترسید، دلش پر از درد شد و چهره‌اش زرد گشت.

پادشاهی اردشیر • بخش ۸ - تولد و نهفت اورمزد، بازی چوگان و آشکار شدن نژادش، شادی اردشیر از آمیزش تخمهٔ مهرک بیت #32020

بدو گفت شاپور نوشه بدی / جهان را به دیدار توشه بدی

معنی: شاپور به او گفت: «جاویدان باشی و دیدارت توشه و مایه روشنی جهان باد!»

پادشاهی اردشیر • بخش ۸ - تولد و نهفت اورمزد، بازی چوگان و آشکار شدن نژادش، شادی اردشیر از آمیزش تخمهٔ مهرک بیت #32023

چو شاپور رفت اندر آرام خویش / ز گیتی ندیده به جز کام خویش

معنی: چون شاپور به استراحتگاه و خلوتگاه خویش رفت، در حالی که از جهان جز کامروایی و رسیدن به آرزو ندیده بود،

پادشاهی اردشیر • بخش ۸ - تولد و نهفت اورمزد، بازی چوگان و آشکار شدن نژادش، شادی اردشیر از آمیزش تخمهٔ مهرک بیت #32042

همی بود شاپور با داد و رای / بلنداختر و تخت شاهی به جای

معنی: شاپور همواره با عدل و تدبیر به سر می‌برد و بختی بلند و تخت شاهی استوار داشت.

پادشاهی شاپور پسر اردشیر سی و یک سال بود • بخش ۳ - بستر مرگ شاپور: اندرز به اورمزد در داد، بخشش و گرایش به یزدان بیت #32513

چو سی سال بگذشت بر سر دو ماه / پراگنده شد فر و اورنگ شاه

معنی: چون سی سال و دو ماه از پادشاهی او گذشت، فرّ و شکوهِ اورنگ شاهی‌اش رو به افول نهاد.

پادشاهی شاپور پسر اردشیر سی و یک سال بود • بخش ۳ - بستر مرگ شاپور: اندرز به اورمزد در داد، بخشش و گرایش به یزدان بیت #32514

بگفت این و رنگ رخش زرد گشت / دل مرد برنا پر از درد گشت

معنی: شاپور این را گفت و چهره‌اش زرد شد، و دل اورمزد جوان پر از درد و غم گشت.

پادشاهی شاپور پسر اردشیر سی و یک سال بود • بخش ۳ - بستر مرگ شاپور: اندرز به اورمزد در داد، بخشش و گرایش به یزدان بیت #32522