سرگذشت و جایگاه در حماسه

فرمانروای کابلستان که با پرداخت باج به رستم سر می‌کرد اما همدست شغاد شد تا حیله چاه‌ها را برپا کند. پس از شهادت رستم، او و بزرگان کابل از ترس انتقام فرامرز و سپاه زابلستان، شهر را رها کرده و گریختند.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (29)

بران سال کودک برافراخت یال / بر شاه کابل فرستاد زال

معنی: چون کودک سالیانی بر او گذشت و تنومند شد، زال او را نزد شاه کابل فرستاد.

داستان رستم و شغاد • بخش ۲ - زادن شغاد و پیشگویی تباهی تخمهٔ سام، توطئهٔ چاه با شاه کابل و فریفتن رستم بیت #27639

سپهدار کابل بدو بنگرید / همی تاج و تخت کیان را سزید

معنی: سپهدار کابل چون به او نگریست، او را سزاوار تاج و تخت کیانی دید.

داستان رستم و شغاد • بخش ۲ - زادن شغاد و پیشگویی تباهی تخمهٔ سام، توطئهٔ چاه با شاه کابل و فریفتن رستم بیت #27641

در اندیشهٔ مهتر کابلی / چنان بد کزو رستم زابلی

معنی: در اندیشه شهریار کابل چنان بود که رستم زابلی،

داستان رستم و شغاد • بخش ۲ - زادن شغاد و پیشگویی تباهی تخمهٔ سام، توطئهٔ چاه با شاه کابل و فریفتن رستم بیت #27647

چنین گفت با شاه کابل نهان / که من سیر گشتم ز کار جهان

معنی: پنهانی به شاه کابل گفت که من از کار جهان به تنگ آمده‌ام.

داستان رستم و شغاد • بخش ۲ - زادن شغاد و پیشگویی تباهی تخمهٔ سام، توطئهٔ چاه با شاه کابل و فریفتن رستم بیت #27651

چنین گفت با شاه کابل شغاد / که گر زین سخن داد خواهیم داد

معنی: شغاد به شاه کابل چنین گفت که اگر بخواهیم انتقام خویش را بگیریم،

داستان رستم و شغاد • بخش ۲ - زادن شغاد و پیشگویی تباهی تخمهٔ سام، توطئهٔ چاه با شاه کابل و فریفتن رستم بیت #27659

بشد شاه و رای از منش دور کرد / به گفتار آن بی‌خرد سور کرد

معنی: شاه کابل رفت و عقل و تدبیر را از دل بیرون کرد و به گفتار آن نادان (شغاد) شادمان شد و جشنی برپا کرد.

داستان رستم و شغاد • بخش ۲ - زادن شغاد و پیشگویی تباهی تخمهٔ سام، توطئهٔ چاه با شاه کابل و فریفتن رستم بیت #27672

چنین گفت با شاه کابل که من / همی سرفرازم به هر انجمن

معنی: به شاه کابل چنین گفت که من در هر انجمنی سرفراز و افتخارآفرین هستم.

داستان رستم و شغاد • بخش ۲ - زادن شغاد و پیشگویی تباهی تخمهٔ سام، توطئهٔ چاه با شاه کابل و فریفتن رستم بیت #27676

ازو شاه کابل برآشفت و گفت / که چندین چه داری سخن در نهفت

معنی: شاه کابل از سخن او تظاهر به خشم کرد و گفت: چرا این همه سخنِ پوچ در نهان می‌گویی؟

داستان رستم و شغاد • بخش ۲ - زادن شغاد و پیشگویی تباهی تخمهٔ سام، توطئهٔ چاه با شاه کابل و فریفتن رستم بیت #27678

چنین داد پاسخ به رستم شغاد / که از شاه کابل مکن نیز یاد

معنی: شغاد به رستم چنین پاسخ داد که دیگر از شاه کابل یاد مکن!

داستان رستم و شغاد • بخش ۲ - زادن شغاد و پیشگویی تباهی تخمهٔ سام، توطئهٔ چاه با شاه کابل و فریفتن رستم بیت #27690

بداختر چو از شهر کابل برفت / بدان دشت نخچیر شد شاه تفت

معنی: پادشاه تیره-روز چون از شهر کابل بیرون آمد، با شتاب به سوی آن دشت نخچیرگاه رفت.

داستان رستم و شغاد • بخش ۳ - چاه‌های حربه‌دار نخچیرگاه کابل، پوزش ساختگی شاه و فرو افتادن رستم و رخش بیت #27713

ببرد از میان لشکری چاه‌کن / کجا نام بردند زان انجمن

معنی: او سپاهی از چاه‌کنان نامدار و کارآزموده لشکر را با خود به همراه برد.

داستان رستم و شغاد • بخش ۳ - چاه‌های حربه‌دار نخچیرگاه کابل، پوزش ساختگی شاه و فرو افتادن رستم و رخش بیت #27714

سپهدار کابل بیامد ز شهر / زبان پرسخن دل پر از کین و زهر

معنی: سپهدار کابل از شهر بیرون آمد، در حالی که زبانی پر از سخنان نرم و دلی مالامال از کینه و سم داشت.

داستان رستم و شغاد • بخش ۳ - چاه‌های حربه‌دار نخچیرگاه کابل، پوزش ساختگی شاه و فرو افتادن رستم و رخش بیت #27720

چو چشمش به روی تهمتن رسید / پیاده شد از باره کو را بدید

معنی: چون دیده‌اش بر چهره تهمتن افتاد، به محض دیدن او از اسب پیاده شد.

داستان رستم و شغاد • بخش ۳ - چاه‌های حربه‌دار نخچیرگاه کابل، پوزش ساختگی شاه و فرو افتادن رستم و رخش بیت #27721

ز سرشارهٔ هندوی برگرفت / برهنه شد و دست بر سر گرفت

معنی: عمامه هندی خویش را از سر برداشت، سر برهنه شد و دست‌ها را بر سر نهاد.

داستان رستم و شغاد • بخش ۳ - چاه‌های حربه‌دار نخچیرگاه کابل، پوزش ساختگی شاه و فرو افتادن رستم و رخش بیت #27722

همان موزه از پای بیرون کشید / به زاری ز مژگان همی خون کشید

معنی: چکمه‌ها را نیز از پای بیرون آورد و با زاری اشک‌های خونین از چشم جاری ساخت.

داستان رستم و شغاد • بخش ۳ - چاه‌های حربه‌دار نخچیرگاه کابل، پوزش ساختگی شاه و فرو افتادن رستم و رخش بیت #27723

دو رخ را به خاک سیه بر نهاد / همی کرد پوزش ز کار شغاد

معنی: دو رخسار خود را بر خاک سیاه نهاد و مدام از رفتار شغاد عذرخواهی می‌کرد،

داستان رستم و شغاد • بخش ۳ - چاه‌های حربه‌دار نخچیرگاه کابل، پوزش ساختگی شاه و فرو افتادن رستم و رخش بیت #27724

که گر مست شد بنده از بیهشی / نمود اندران بیهشی سرکشی

معنی: که اگر بنده تو از مستی بی‌هوش شد و در آن بی‌هوشی سرکشی نمود،

داستان رستم و شغاد • بخش ۳ - چاه‌های حربه‌دار نخچیرگاه کابل، پوزش ساختگی شاه و فرو افتادن رستم و رخش بیت #27725

همی رفت پیشش برهنه دو پای / سری پر ز کینه دلی پر ز رای

معنی: او با پاهای برهنه پیش روی رستم می‌رفت، اما سری پر از کینه و دلی پر از نقشه و حیله داشت.

داستان رستم و شغاد • بخش ۳ - چاه‌های حربه‌دار نخچیرگاه کابل، پوزش ساختگی شاه و فرو افتادن رستم و رخش بیت #27727

ببخشید رستم گناه ورا / بیفزود زان پایگاه ورا

معنی: رستم گناه او را بخشید و بر مقام و منزلت او بیفزود.

داستان رستم و شغاد • بخش ۳ - چاه‌های حربه‌دار نخچیرگاه کابل، پوزش ساختگی شاه و فرو افتادن رستم و رخش بیت #27728

بفرمود تا سر بپوشید و پای / به زین بر نشست و بیامد ز جای

معنی: رستم فرمان داد تا سر و پای خود را بپوشاند، بر زین اسب بنشیند و همراهی کند.

داستان رستم و شغاد • بخش ۳ - چاه‌های حربه‌دار نخچیرگاه کابل، پوزش ساختگی شاه و فرو افتادن رستم و رخش بیت #27729

بسی خوردنیها بیاورد شاه / بیاراست خرم یکی جشنگاه

معنی: شاه خوردنی‌های بسیار آورد و جشنگاهی خرم و آراسته برپا ساخت.

داستان رستم و شغاد • بخش ۳ - چاه‌های حربه‌دار نخچیرگاه کابل، پوزش ساختگی شاه و فرو افتادن رستم و رخش بیت #27732

ازان پس به رستم چنین گفت شاه / که چون رایت آید به نخچیرگاه

معنی: پس از آن، شاه کابل به رستم گفت: هرگاه رغبت کنی که به نخچیرگاه بروی،

داستان رستم و شغاد • بخش ۳ - چاه‌های حربه‌دار نخچیرگاه کابل، پوزش ساختگی شاه و فرو افتادن رستم و رخش بیت #27734

هم‌انگه سپهدار کابل ز راه / ز دشت اندر آمد به نخچیرگاه

معنی: در همان حال، شاه کابل از راه دشت وارد نخچیرگاه شد.

داستان رستم و شغاد • بخش ۴ - مرگ رستم: نکوهش شغاد، درخواست کمان، دوختن برادر به چنار و جان دادن تهمتن بیت #27767

بدو گفت کای نامدار سپاه / چه بودت برین دشت نخچیرگاه

معنی: به او گفت: ای سالار نامدار سپاه، در این نخچیرگاه چه بر سرت آمده است؟

داستان رستم و شغاد • بخش ۴ - مرگ رستم: نکوهش شغاد، درخواست کمان، دوختن برادر به چنار و جان دادن تهمتن بیت #27769

شوم زود چندی پزشک آورم / ز درد تو خونین سرشک آورم

معنی: زود می‌روم تا چند پزشک بیاورم و از درد تو اشک خونین می‌ریزم!

داستان رستم و شغاد • بخش ۴ - مرگ رستم: نکوهش شغاد، درخواست کمان، دوختن برادر به چنار و جان دادن تهمتن بیت #27770

مگر خستگیهات گردد درست / نباید مرا رخ به خوناب شست

معنی: تا شاید زخم‌هایت بهبود یابد و نخواهم رویم را با اشک خون بشویم.

داستان رستم و شغاد • بخش ۴ - مرگ رستم: نکوهش شغاد، درخواست کمان، دوختن برادر به چنار و جان دادن تهمتن بیت #27771

تهمتن چنین داد پاسخ بدوی / که ای مرد بدگوهر چاره‌جوی

معنی: تهمتن این‌گونه پاسخ داد که: ای مرد بدنهاد و حیله‌گر!

داستان رستم و شغاد • بخش ۴ - مرگ رستم: نکوهش شغاد، درخواست کمان، دوختن برادر به چنار و جان دادن تهمتن بیت #27772

خروشی برآمد ز زابلستان / ز بدخواه وز شاه کابلستان

معنی: فغان و ناله‌ای عظیم از سراسر زابلستان علیه آن بدخواه فرومایه و پادشاه کابلستان به آسمان خاست.

داستان رستم و شغاد • بخش ۵ - سوگ زال بر مرگ رستم، بازآوردن پیکر از چاه کابل و ساختن دخمه در زابلستان بیت #27804

پس انگه فرامرز را با سپاه / فرستاد تا رزم جوید ز شاه

معنی: پس از آن، زال فرامرز را با سپاهی گران فرستاد تا با شاه کابل نبرد کند و کین جوید،

داستان رستم و شغاد • بخش ۵ - سوگ زال بر مرگ رستم، بازآوردن پیکر از چاه کابل و ساختن دخمه در زابلستان بیت #27820