سرگذشت و جایگاه در حماسه

پهلوان نامدار تورانی و برادر پیران. پیران در گفتگو با رستم از او یاد کرده و می‌گوید اگر غم و رنج بر دلش نبود، تنها پیلسم و چند جوان دلاور دیگر توان مقابله باقی می‌گذاشتند.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (32)

کجا پیلسم بود نام جوان / یکی پرهنر بود و روشن روان

معنی: نام آن جوان پیلسم بود؛ مردی بسیار پرهنر، باکفایت و دارای روانی روشن.

داستان سیاوش • بخش ۱۱ - فریب گرسیوز، خشم افراسیاب و بریدن سر بی‌گناه سیاوش به دست گروی زره بیت #9440

چنین گفت مر شاه را پیلسم / که این شاخ را بار دردست و غم

معنی: پیلسم به پادشاه گفت: میوه‌ی این نهال و اقدام، چیزی جز درد و غم برای تو نخواهد بود.

داستان سیاوش • بخش ۱۱ - فریب گرسیوز، خشم افراسیاب و بریدن سر بی‌گناه سیاوش به دست گروی زره بیت #9441

همی شد پس پشت او پیلسم / دو دیده پر از خون و دل پر ز غم

معنی: پیلسم پشت سر سیاوش می‌رفت، در حالی که چشمانش پر از اشک خونین و دلش سرشار از غم و اندوه بود.

داستان سیاوش • بخش ۱۱ - فریب گرسیوز، خشم افراسیاب و بریدن سر بی‌گناه سیاوش به دست گروی زره بیت #9517

بیامد پر از خون دو رخ پیلسم / روان پر ز داغ و رخان پر ز نم

معنی: پیلسم با چهره‌ای افروخته و چشمانی اشک‌بار و روحی آکنده از درد و داغ آمد.

داستان سیاوش • بخش ۱۲ - بریدن سر سیاوش، کشانیدن فرنگیس به قتلگاه، و رهانیدن او به دست پیران و بردن به ختن بیت #9552

به نزدیک لهاک و فرشیدورد / سراسر سخنها همه یاد کرد

معنی: به نزد لهاک و فرشیدورد رفت و تمام آنچه را که گذشته بود برایشان بازگو کرد.

داستان سیاوش • بخش ۱۲ - بریدن سر سیاوش، کشانیدن فرنگیس به قتلگاه، و رهانیدن او به دست پیران و بردن به ختن بیت #9553

که دوزخ به از بوم افراسیاب / نباید بدین کشور آرام و خواب

معنی: گفت: دوزخ از سرزمین افراسیاب بهتر است و دیگر نباید در این کشور آسایش و خواب داشت.

داستان سیاوش • بخش ۱۲ - بریدن سر سیاوش، کشانیدن فرنگیس به قتلگاه، و رهانیدن او به دست پیران و بردن به ختن بیت #9554

بتازیم و نزدیک پیران شویم / به تیمار و درد اسیران شویم

معنی: باید شتابان به سوی پیران بتازیم و غمخوار و یاور اسیران و ستم‌دیدگان شویم.

داستان سیاوش • بخش ۱۲ - بریدن سر سیاوش، کشانیدن فرنگیس به قتلگاه، و رهانیدن او به دست پیران و بردن به ختن بیت #9555

سه اسپ گرانمایه کردند زین / همی برنوشتند گفتی زمین

معنی: سه اسب ارزشمند را زردوز زین کردند و چنان تاختند که گویی زمین را زیر پا می‌نوشتند.

داستان سیاوش • بخش ۱۲ - بریدن سر سیاوش، کشانیدن فرنگیس به قتلگاه، و رهانیدن او به دست پیران و بردن به ختن بیت #9556

به پیران رسیدند هر سه سوار / رخان پر ز خون همچو ابر بهار

معنی: هر سه سوار به نزد پیران رسیدند، در حالی که دیدگانشان چون ابر بهاری خون‌بار بود.

داستان سیاوش • بخش ۱۲ - بریدن سر سیاوش، کشانیدن فرنگیس به قتلگاه، و رهانیدن او به دست پیران و بردن به ختن بیت #9557

بدو پیلسم گفت بشتاب زود / که دردی بدین درد و سختی فزود

معنی: پیلسم به او گفت: زودهنگام بشتاب که دردی تازه بر این اندوه و مصیبت افزوده شده است.

داستان سیاوش • بخش ۱۲ - بریدن سر سیاوش، کشانیدن فرنگیس به قتلگاه، و رهانیدن او به دست پیران و بردن به ختن بیت #9568

بیامد ز قلب سپه پیلسم / دلش پر ز خون کرده چهره دژم

معنی: پیلسم از قلب سپاه پیش آمد، در حالی که دلش پر از خون و چهره‌اش خشمگین بود.

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #9984

چنین گفت با شاه توران سپاه / که‌ای پرهنر خسرو نیک‌خواه

معنی: به شاه سپاه توران چنین گفت که ای شهریار پرهنر و خیرخواه!

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #9985

بدو گفت کاین مرد برنا و تیز / همی بر تن خویش دارد ستیز

معنی: به افراسیاب گفت که این جوان جویای نبرد (پیلسم) با تندخویی خویش، قصد جان خود را کرده است.

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #9996

به پیران چنین گفت پس پیلسم / کزین پهلوان دل ندارد دژم

معنی: سپس پیلسم به پیران گفت: دل من از این پهلوان ایرانی (رستم) ترسی به خود راه نمی‌دهد،

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #10002

که گر من کنم جنگ جنگی نهنگ / نیارم به بخت تو بر شاه ننگ

معنی: زیرا اگر با این نهنگ جنگجو نبرد کنم، به اقبال و بخت تو ننگی برای شاه به بار نخواهم آورد.

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #10003

به پیش تو با نامور چار گرد / چه کردم تو دیدی ز من دست برد

معنی: پیش چشمان تو در برابر چهار پهلوان نامدار چه کردم و دیدی که چگونه بر آنان پیروز شدم.

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #10004

همانا کنون زورم افزونترست / شکستن دل من نه اندرخورست

معنی: همانا اکنون نیروی من بیشتر شده است و شکستن روحیهٔ من شایسته نیست.

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #10005

برآید به دست من این کارکرد / به گرد در اختر بد مگرد

معنی: این کار به دست من به انجام خواهد رسید؛ پیرامون فال بد و اختر بدشگون نگرد.

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #10006

چو بشنید زو این سخن شهریار / یکی اسپ شایستهٔ کارزار

معنی: چون افراسیاب این سخنان را از پیلسم شنید، اسبی شایستهٔ میدان نبرد به او بخشید،

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #10007

بدو داد با تیغ و برگستوان / همان نیزه و درع و خود گوان

معنی: و شمشیر و برگستوان و نیزه و زره و کلاه‌خودِ پهلوانی به او داد.

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #10008

بیاراست آن جنگ را پیلسم / همی راند چون شیر با باد و دم

معنی: پیلسم خود را برای آن نبرد آراست و مانند شیری خروشان و تند چون باد به راه افتاد.

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #10009

برآویختند آن دو جنگی به هم / دمان گیو گودرز با پیلسم

معنی: آن دو جنگجو به یکدیگر آویختند: گیوِ گودرزِ خروشان با پیلسم دلیر.

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #10013

یکی نیزه زد گیو را کز نهیب / برون آمدش هر دو پا از رکیب

معنی: پیلسم چنان ضربت نیزه‌ای به گیو زد که از هیبت و ضرب آن ضربه، هر دو پای گیو از رکاب بیرون آمد.

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #10014

یکی تیغ بر نیزهٔ پیلسم / بزد نیزه از تیغ او شد قلم

معنی: فرامرز ضربهٔ شمشیری بر نیزهٔ پیلسم زد و نیزه از ضرب تیغ او همچون قلم شکست.

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #10016

دگر باره زد بر سر ترگ اوی / شکسته شد آن تیغ پرخاشجوی

معنی: دوباره ضربه‌ای بر کلاه‌خودِ پیلسم زد، اما آن شمشیر نبردجو خود شکست و خرد شد.

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #10017

همی گشت با آن دو یل پیلسم / به میدان به کردار شیر دژم

معنی: با این حال، پیلسم با آن دو پهلوان در میدان نبرد همچون شیری خشمگین می‌جنگید.

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #10018

بدانست رستم که جز پیلسم / ز ترکان ندارد کس آن زور و دم

معنی: رستم دریافت که در میان تورانیان، هیچ‌کس جز پیلسم چنین زور و تمکّنی ندارد.

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #10021

که گر پیلسم از بد روزگار / خرد یابد و بند آموزگار

معنی: که اگر پیلسم با وجود روزگار بد، خرد بورزد و پند آموزگار را بپذیرد،

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #10024

شوم برگرایم تن پیلسم / ببینم که دارد پی و شاخ و دم

معنی: گفت: من خود می‌روم و با پیلسم درمی‌آویزم تا ببینم چقدر نیرو و عیار دارد.

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #10028

چنین گفت کای نامور پیلسم / مرا خواستی تا بسوزی به دم

معنی: چنین گفت که ای پیلسم نامدار! می‌خواستی مرا با دمِ گرم و آتشینِ خود بسوزانی؟

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #10032

ببارید پیران ز مژگان سرشک / تن پیلسم دور دید از پزشک

معنی: پیران اشک از چشم بارید، چرا که تنِ پیلسم را دور از علاج و درمان دید.

داستان سیاوش • بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم بیت #10038

اگر نیستی بر دلم درد و غم / ازین تخمه جز کشتن پیلسم

معنی: اگر درد و غم بر دلم نبود، از این دودمان کسی جز پیلسم زنده نمی‌ماند.

داستان خاقان چین • بخش ۴ - پیران نزد رستم: گله از خون سیاوش و پیشنهاد آشتی، لاف شنگل و صف‌آرایی دو سپاه بیت #14308