سرگذشت و جایگاه در حماسه

برادر دلاور و آزاده اسفندیار که در نبرد با ارجاسپ تورانی در دشت پیکار به‌سختی زخمی شد و به خاک افتاد؛ خبر تیر خوردن و افتادن او یکی از انگیزه‌های جاماسپ برای متقاعد ساختن اسفندیار به گسستن بندها بود.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

به نزدیک لهاک و فرشیدورد / سراسر سخنها همه یاد کرد

معنی: به نزد لهاک و فرشیدورد رفت و تمام آنچه را که گذشته بود برایشان بازگو کرد.

داستان سیاوش • بخش ۱۲ - بریدن سر سیاوش، کشانیدن فرنگیس به قتلگاه، و رهانیدن او به دست پیران و بردن به ختن بیت #9553

سه اسپ گرانمایه کردند زین / همی برنوشتند گفتی زمین

معنی: سه اسب ارزشمند را زردوز زین کردند و چنان تاختند که گویی زمین را زیر پا می‌نوشتند.

داستان سیاوش • بخش ۱۲ - بریدن سر سیاوش، کشانیدن فرنگیس به قتلگاه، و رهانیدن او به دست پیران و بردن به ختن بیت #9556

به پیران رسیدند هر سه سوار / رخان پر ز خون همچو ابر بهار

معنی: هر سه سوار به نزد پیران رسیدند، در حالی که دیدگانشان چون ابر بهاری خون‌بار بود.

داستان سیاوش • بخش ۱۲ - بریدن سر سیاوش، کشانیدن فرنگیس به قتلگاه، و رهانیدن او به دست پیران و بردن به ختن بیت #9557

خود و گرد رویین و فرشیدورد / برآورد زان راه ناگاه گرد

معنی: خودش به همراه رویین دلاور و فرشیدورد، شتابان گرد از جاده برآوردند و تاختند.

داستان سیاوش • بخش ۱۲ - بریدن سر سیاوش، کشانیدن فرنگیس به قتلگاه، و رهانیدن او به دست پیران و بردن به ختن بیت #9575

چو رهام گودرز و فرشیدورد / چو شیدوش و لهاک شد هم نبرد

معنی: چنان‌که رهام فرزند گودرز با فرشیدورد، و شیدوش با لهّاک هم‌نبرد و رویاروی شدند...

داستان کاموس کشانی • بخش ۵ - تیرگی آوردگاه و بیم طوس از پیشگویی، گزیدن پهلوانان و صف پیادگان پیش از نبرد سران بیت #12950

چو پیران چنان دید جای نبرد / به لهاک فرمود و فرشیدورد

معنی: چون پیران اوضاع سخت میدان جنگ را دید، به لهاک و فرشیدورد دستور داد،

داستان دوازده رخ • بخش ۱۸ - نبرد خونین گودرز و پیران، پیمان شبانهٔ رزم تن‌به‌تن و آرایش دوبارهٔ دو سپاه بیت #18498

همیدون سوی رود فرشیدورد / شود تا برآرد به خورشید گرد

معنی: و فرشیدورد نیز به سوی رودخانه برود تا خاک را بر آسمان برافرازد.

داستان دوازده رخ • بخش ۱۸ - نبرد خونین گودرز و پیران، پیمان شبانهٔ رزم تن‌به‌تن و آرایش دوبارهٔ دو سپاه بیت #18504

دو رویه چو لهاک و فرشیدورد / ز راه کمین برگشادند گرد

معنی: از دو سو لهاک و فرشیدورد از کمینگاه بیرون آمدند و گرد و خاک برافراختند.

داستان دوازده رخ • بخش ۱۸ - نبرد خونین گودرز و پیران، پیمان شبانهٔ رزم تن‌به‌تن و آرایش دوبارهٔ دو سپاه بیت #18508

برد تاختن سوی فرشیدورد / برانگیزد از رود وز آب گرد

معنی: که به فرشیدورد بتازد و از کنار رودخانه غبار برانگیزد.

داستان دوازده رخ • بخش ۱۸ - نبرد خونین گودرز و پیران، پیمان شبانهٔ رزم تن‌به‌تن و آرایش دوبارهٔ دو سپاه بیت #18522

خروشان پر از درد و رخساره زرد / به نزدیک لهاک و فرشیدورد

معنی: فریادکنان، پر از دردمندی و با چهره‌ای زرد، به نزد لهاک و فرشیدورد رفت.

داستان دوازده رخ • بخش ۱۸ - نبرد خونین گودرز و پیران، پیمان شبانهٔ رزم تن‌به‌تن و آرایش دوبارهٔ دو سپاه بیت #18568

سوی گیو لهاک و فرشیدورد / برفتند و جستند با او نبرد

معنی: لهاک و فرشیدورد به سوی گیو رفتند و با او به پیکار پرداختند.

داستان دوازده رخ • بخش ۱۸ - نبرد خونین گودرز و پیران، پیمان شبانهٔ رزم تن‌به‌تن و آرایش دوبارهٔ دو سپاه بیت #18576

پیاده شد از باره لهاک مرد / فراز آمد از دور فرشیدورد

معنی: لهاک ناچار پیاده شد و در این هنگام فرشیدورد از دور فرا رسید.

داستان دوازده رخ • بخش ۱۸ - نبرد خونین گودرز و پیران، پیمان شبانهٔ رزم تن‌به‌تن و آرایش دوبارهٔ دو سپاه بیت #18581

چو دیدند لهاک و فرشیدورد / چنان پایداری از آن شیرمرد

معنی: چون لهاک و فرشیدورد چنان پایداری و مقاوتی را از آن شیرمرد دیدند،

داستان دوازده رخ • بخش ۱۸ - نبرد خونین گودرز و پیران، پیمان شبانهٔ رزم تن‌به‌تن و آرایش دوبارهٔ دو سپاه بیت #18591

سوی راست گیو اندر آمد چو گرد / گرازه به پرخاش فرشیدورد

معنی: در سمت راست گیو، گرازه همچون گرد و غبار فرا رسید تا با فرشیدورد پیکار کند.

داستان دوازده رخ • بخش ۱۸ - نبرد خونین گودرز و پیران، پیمان شبانهٔ رزم تن‌به‌تن و آرایش دوبارهٔ دو سپاه بیت #18598

بزد بر سر و ترگ فرشیدورد / زمین را بدرید ترک از نبرد

معنی: بیژن بر سر و کلاه‌خود فرشیدورد ضربه‌ای زد که از شدت نبرد، کلاه‌خود شکافته شد و زمین شکافت.

داستان دوازده رخ • بخش ۱۸ - نبرد خونین گودرز و پیران، پیمان شبانهٔ رزم تن‌به‌تن و آرایش دوبارهٔ دو سپاه بیت #18603

همی کرد بر بارگی دست راست / به اسب اندر آمد نبود آنچ خواست

معنی: او تلاش کرد با دست راست خود را بر روی اسب نگه دارد، اما روی اسب درافتاد و آنچه می‌خواست نشد.

داستان دوازده رخ • بخش ۱۸ - نبرد خونین گودرز و پیران، پیمان شبانهٔ رزم تن‌به‌تن و آرایش دوبارهٔ دو سپاه بیت #18604

سپهبد به لهاک و فرشیدورد / چنین گفت کای نامداران مرد

معنی: سپهبد پیران به لهاک و فرشیدورد چنین گفت که ای مردان نامدار و دلاور،

داستان دوازده رخ • بخش ۱۸ - نبرد خونین گودرز و پیران، پیمان شبانهٔ رزم تن‌به‌تن و آرایش دوبارهٔ دو سپاه بیت #18777

برفتند لهاک و فرشیدورد / بدانجا که بد جایگاه نبرد

معنی: لهاک و فرشیدورد به آنجایی رفتند که میدان نبرد و دیدگاه بود.

داستان دوازده رخ • بخش ۳۲ - خبر کشته‌شدن پیران و ده دلاور، سوگ لهاک و فرشیدورد و رای سپاه توران به زنهار بیت #19112

ز گودرز چون خواست پیران نبرد / چنین گفت با گرد فرشیدورد

معنی: زیرا هنگامی که پیران مبارزه با گودرز را خواستار شد، به فرشیدورد پهلوان چنین گفته بود:

داستان دوازده رخ • بخش ۳۲ - خبر کشته‌شدن پیران و ده دلاور، سوگ لهاک و فرشیدورد و رای سپاه توران به زنهار بیت #19123

به نزدیک لهاک و فرشیدورد / برفتند با دل پر از باد سرد

معنی: سپاهیان توران با دلی پر از اندوه و آه سرد به نزد لهاک و فرشیدورد رفتند.

داستان دوازده رخ • بخش ۳۲ - خبر کشته‌شدن پیران و ده دلاور، سوگ لهاک و فرشیدورد و رای سپاه توران به زنهار بیت #19133

چنین گفت لهاک و فرشیدورد / که از خواست یزدان کرانه که کرد

معنی: لهاک و فرشیدورد گفتند: چه کسی تا کنون توانسته از خواست و تقدیر الهی کناره‌گیری کند؟

داستان دوازده رخ • بخش ۳۲ - خبر کشته‌شدن پیران و ده دلاور، سوگ لهاک و فرشیدورد و رای سپاه توران به زنهار بیت #19137

بدانست لهاک و فرشیدورد / کشان نیست هنگام ننگ و نبرد

معنی: لهاک و فرشیدورد دانستند که دیگر هنگام پیکار و ننگ و نام نیست.

داستان دوازده رخ • بخش ۳۳ - گریز لهاک و فرشیدورد از چنگ طلایه، داوطلبی گستهم و پافشاری بیژن بر یاری او بیت #19174

چو بشنید گودرز گفت آن دو مرد / بود گرد لهاک و فرشیدورد

معنی: چون گودرز این سخن را شنید، گفت: «آن دو تن بی‌گمان پهلوانان، لهاک و فرشیدورد هستند.»

داستان دوازده رخ • بخش ۳۳ - گریز لهاک و فرشیدورد از چنگ طلایه، داوطلبی گستهم و پافشاری بیژن بر یاری او بیت #19189

نباید که لهاک و فرشیدورد / برآرند از او خاک روز نبرد

معنی: مبادا که لهاک و فرشیدورد او را به درآورند و خاک بر سرش ریزند.

داستان دوازده رخ • بخش ۳۳ - گریز لهاک و فرشیدورد از چنگ طلایه، داوطلبی گستهم و پافشاری بیژن بر یاری او بیت #19212

به گیو آگهی شد که بیژن چو گرد / کمر بست بر جنگ فرشیدورد

معنی: به گیو خبر رسید که بیژن مانند پهلوانی دلاور، برای جنگ با فرشیدورد کمر بست.

داستان دوازده رخ • بخش ۳۳ - گریز لهاک و فرشیدورد از چنگ طلایه، داوطلبی گستهم و پافشاری بیژن بر یاری او بیت #19247

چو از دور لهاک و فرشیدورد / گذشتند پویان ز دشت نبرد

معنی: چون لهاک و فرشیدورد شتابان از دور از دشت نبرد دور شدند،

داستان دوازده رخ • بخش ۳۴ - خفتن لهاک و فرشیدورد در بیشه، کشته شدنشان به دست گستهم و نیایش زخمی بر سر چشمه بیت #19279

فرو خفت لهاک و فرشیدورد / به سر بر همی پاسبانیش کرد

معنی: لهاک به خواب رفت و فرشیدورد بالین او را پاسبانی می‌کرد.

داستان دوازده رخ • بخش ۳۴ - خفتن لهاک و فرشیدورد در بیشه، کشته شدنشان به دست گستهم و نیایش زخمی بر سر چشمه بیت #19288

دمان سوی لهاک فرشیدورد / ز خواب خوش آمدش بیدار کرد

معنی: فرشیدورد شتابان سوی لهاک رفت و او را از خواب خوش بیدار کرد.

داستان دوازده رخ • بخش ۳۴ - خفتن لهاک و فرشیدورد در بیشه، کشته شدنشان به دست گستهم و نیایش زخمی بر سر چشمه بیت #19293

بر ایشان ببارید تیر خدنگ / چو فرشیدورد اندر آمد به جنگ

معنی: تیرهای خدنگ بر آنان باریدن گرفت همان‌دم که فرشیدورد وارد نبرد شد.

داستان دوازده رخ • بخش ۳۴ - خفتن لهاک و فرشیدورد در بیشه، کشته شدنشان به دست گستهم و نیایش زخمی بر سر چشمه بیت #19310

یکی تیر زد بر سرش گستهم / که با خون برآمیخت مغزش به هم

معنی: گستهم تیری بر سر فرشیدورد زد که مغزش با خون درهم آمیخت.

داستان دوازده رخ • بخش ۳۴ - خفتن لهاک و فرشیدورد در بیشه، کشته شدنشان به دست گستهم و نیایش زخمی بر سر چشمه بیت #19311

وز آنجا بیامد به کردار گرد / دمان سوی لهاک و فرشیدورد

معنی: از آنجا گردآسا به سوی پیکرهای لهاک و فرشیدورد شتافت.

داستان دوازده رخ • بخش ۳۵ - یافتن گستهم خسته در مرغزار، بستن زخم‌ها و بردن او با پیکر لهاک و فرشیدورد نزد شاه بیت #19375

بر اسبان چو لهاک و فرشیدورد / فگنده نگونسار پر خون و گرد

معنی: بر اسبان، پیکرهای لهاک و فرشیدورد نگونسار و غرق در خاک و خون افتاده بود.

داستان دوازده رخ • بخش ۳۸ - بازگشت بیژن با کشتهٔ لهاک و فرشیدورد و خستهٔ گستهم، درمان او به مهرهٔ شاه بیت #19497

ز گستهم بیژن سخن یاد کرد / ز لهاک وز گرد فرشیدورد

معنی: بیژن از احوال گستهم سخن گفت و داستان لهاک و فرشیدوردِ پهلوان را یاد کرد،

داستان دوازده رخ • بخش ۳۸ - بازگشت بیژن با کشتهٔ لهاک و فرشیدورد و خستهٔ گستهم، درمان او به مهرهٔ شاه بیت #19502

ز پیران و لهاک و فرشیدورد / وزان نامداران روز نبرد

معنی: از پیران و لهاک و فرشیدورد و دیگر نامداران روز نبرد سخن راندند،

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۳ - خبر شکست و مرگ خویشان: شیون افراسیاب، سوگند کین و آراستن سپاه بر جیحون بیت #19764

جهانجوی لهاک و فرشیدورد / سواران و گردان روز نبرد

معنی: افسوس بر لهاک و فرشیدورد جهانجوی، آن سواران و پهلوانان میدان نبرد!

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۳ - خبر شکست و مرگ خویشان: شیون افراسیاب، سوگند کین و آراستن سپاه بر جیحون بیت #19774

ز خون برادرش فرشیدورد / ز رویین و لهاک شیر نبرد

معنی: او از خون برادرش فرشیدورد و از رویین و لهاک، آن شیران رزم‌آور، سخن گفت و سوگواری کرد.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۳ - خبر شکست و مرگ خویشان: شیون افراسیاب، سوگند کین و آراستن سپاه بر جیحون بیت #19785

چو رویین و پیران ز مادر نزاد / چو فرشیدورد گرامی نژاد

معنی: هیچ مادری فرزندانی همچون رویین و پیران و فرشیدورد والاتبار به دنیا نیاورده است.

جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۳ - خبر شکست و مرگ خویشان: شیون افراسیاب، سوگند کین و آراستن سپاه بر جیحون بیت #19790

برادرش را خواند فرشیدورد / سپاهی برون کرد مردان مرد

معنی: گشتاسپ برادر او، فرشیدورد را فراخواند و سپاهی از مردان جنگاور گرد آورد.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۱ - سخن دقیقی: سپردن فرمانروایی به اسفندیار و گسترش دین زرتشت در جهان بیت #24383

بدو داد و دینار دادش بسی / خراسان بدو داد و کردش گسی

معنی: به او سپاه و دینار فراوان بخشید، حکومت خراسان را به او واگذار کرد و او را روانه ساخت.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۱ - سخن دقیقی: سپردن فرمانروایی به اسفندیار و گسترش دین زرتشت در جهان بیت #24384

ابر میمنه شاه فرشیدورد / که با شیر درنده جستی نبرد

معنی: بر جناح راست سپاه، شاهزاده فرشیدورد قرار گرفت که با شیر درنده پیکار می‌کرد.

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۲۸ - آگهی مرگ لهراسپ و اسارت دختران، و کشته شدن سی و هشت پسر گشتاسپ در نبرد با ارجاسپ بیت #24680