🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
بازگشت به فهرست پهلوانان و چهره‌ها
⚔️

بیژن

human hero خاستگاه / مسکن: Iran وابستگی / جبهه: iran

سرگذشت و جایگاه در حماسه

بیژن، فرزند گیو و از دلاوران نامدار کیانی. در این بخش، او از سوی کیخسرو مامور می‌شود تا لهراسب را به همراه کلاه شاهی به پیشگاه شهریار بیاورد.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

تو مر بیژن خرد را در کنار / بپرور نگهدارش از روزگار
معنی: تو بیژن خردسال را در آغوش خود بپرور و او را از گزند روزگار پاس بدار.
داستان سیاوش • بخش ۱۷ - خواب گودرز و بشارت سروش به کیخسرو، پذیرفتن گیو و عزیمت او به توران بیت #10250
سبک بیژن گیو بر پای جست / میان کشتن اژدها را ببست
معنی: بیژن گیو بی‌درنگ از جای جست و کمر برای کشتن آن اژدها ببست.
پادشاهی کیخسرو شصت سال بود • بخش ۳ - آرایش و سان سپاه کیخسرو بر جنگ توران، پیمان پهلوانان و گسیل فرامرز به هند بیت #11146
همان بیژن گیو برجست زود / کجا بود در جنگ برسان دود
معنی: در دم بیژنِ گیو که در میدان جنگ مانند دود شتابان و سرکش بود، از جای برخاست.
پادشاهی کیخسرو شصت سال بود • بخش ۳ - آرایش و سان سپاه کیخسرو بر جنگ توران، پیمان پهلوانان و گسیل فرامرز به هند بیت #11155
بزد دست و آن هدیه‌ها برگرفت / ازو ماند آن انجمن در شگفت
معنی: دست دراز کرد و آن پاداش‌ها را برداشت، چنان‌که آن انجمن پهلوانان از جرأت او شگفت‌زده شدند.
پادشاهی کیخسرو شصت سال بود • بخش ۳ - آرایش و سان سپاه کیخسرو بر جنگ توران، پیمان پهلوانان و گسیل فرامرز به هند بیت #11156
بزد دست بیژن بدان هم به بر / بیامد بر شاه پیروزگر
معنی: بیژن برای این پیمان نیز دست پیش آورد و به نزد پادشاه پیروزمند آمد.
پادشاهی کیخسرو شصت سال بود • بخش ۳ - آرایش و سان سپاه کیخسرو بر جنگ توران، پیمان پهلوانان و گسیل فرامرز به هند بیت #11167
پس بیژن اندر درفشی دگر / پرستارفش بر سرش تاج زر
معنی: پشت سر بیژن درفش دیگری بود که نگارش چون چاکری بود که تاجی از زر بر سر داشت.
پادشاهی کیخسرو شصت سال بود • بخش ۳ - آرایش و سان سپاه کیخسرو بر جنگ توران، پیمان پهلوانان و گسیل فرامرز به هند بیت #11268
ورا بیژن گیو راند همی / که خون بآسمان برفشاند همی
معنی: «آن را بیژن فرزند گیو می‌راند، همو که در نبرد خون بر آسمان می‌افشاند.»
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۵ - رسیدن سپاه زرین ایران بر تیغ کوه، شناساندن درفش پهلوانان به فرود و شادمانی او بیت #11482
برگیو شد بیژن شیر مرد / فراوان سخنها بگفت از نبرد
معنی: بیژنِ شیرمرد به نزد گیو آمد و سخنان فراوانی دربارهٔ این نبرد بر زبان آورد.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۲ - تیر فرود بر سینهٔ اسپ گیو، تازیانهٔ پدر بر بیژن و رهسپار شدنش به سپیدکوه بیت #11720
همی گفت گفتارهای درشت / چو بیژن چنان دید بنمود پشت
معنی: چون بیژن سخنان درشت گفت و گیو او را آن‌گونه گستاخ دید،
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۲ - تیر فرود بر سینهٔ اسپ گیو، تازیانهٔ پدر بر بیژن و رهسپار شدنش به سپیدکوه بیت #11725
برآشفت گیو از گشاد برش / یکی تازیانه بزد بر سرش
معنی: گیو از خشم برافروخت و تازیانه‌ای بر سر بیژن فرود آورد.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۲ - تیر فرود بر سینهٔ اسپ گیو، تازیانهٔ پدر بر بیژن و رهسپار شدنش به سپیدکوه بیت #11726
دل بیژن آمد ز تندی بدرد / بدادار دارنده سوگند خورد
معنی: دل بیژن از آن تندی و تازیانه به درد آمد و به پروردگار جهان سوگند خورد:
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۲ - تیر فرود بر سینهٔ اسپ گیو، تازیانهٔ پدر بر بیژن و رهسپار شدنش به سپیدکوه بیت #11729
بدو گفت بیژن که مشکن دلم / کنون یال و بازو ز هم بگسلم
معنی: بیژن به او گفت: دل مرا نشکن؛ ترجیح می‌دهم اکنون یال و بازویم از هم بگسلد و نابود شوم، اما از تصمیمی که گرفته‌ام منصرف نشوم.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۲ - تیر فرود بر سینهٔ اسپ گیو، تازیانهٔ پدر بر بیژن و رهسپار شدنش به سپیدکوه بیت #11740
بدو گفت بیژن بکین زرسپ / پیاده بپویم نخواهم خود اسپ
معنی: بیژن به او گفت: من برای گرفتن انتقام خون زرسپ، پیاده به راه می‌افتم و اصلاً اسب نمی‌خواهم.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۲ - تیر فرود بر سینهٔ اسپ گیو، تازیانهٔ پدر بر بیژن و رهسپار شدنش به سپیدکوه بیت #11747
بیاورد گستهم درع نبرد / بپوشید بیژن بکردار گرد
معنی: گستهم زره نبرد را آورد و بیژن مانند پهلوانی دلاور آن را بر تن کرد.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۲ - تیر فرود بر سینهٔ اسپ گیو، تازیانهٔ پدر بر بیژن و رهسپار شدنش به سپیدکوه بیت #11758
که فرزند گیوست مردی دلیر / بهر رزم پیروز باشد چو شیر
معنی: «او فرزند گیو است، مردی دلاور که در هر نبردی چون شیر پیروز می‌شود.»
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۳ - شناساندن بیژن پسر گیو، کشتن اسپ او، رزم پیاده، گریختن فرود به دژ و سوگند طوس بیت #11763
بزد تیر بر اسپ بیژن فرود / تو گفتی باسپ اندرون جان نبود
معنی: فرود تیری بر اسب بیژن زد؛ گویی در دم جان از تن اسب بیرون رفت.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۳ - شناساندن بیژن پسر گیو، کشتن اسپ او، رزم پیاده، گریختن فرود به دژ و سوگند طوس بیت #11769
بیفتاد و بیژن جدا گشت ازوی / سوی تیغ با تیغ بنهاد روی
معنی: اسب افتاد و بیژن از آن جدا شد و با تیغ برهنه رو به سوی سربالایی کوه نهاد.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۳ - شناساندن بیژن پسر گیو، کشتن اسپ او، رزم پیاده، گریختن فرود به دژ و سوگند طوس بیت #11770
چو بیژن همی برنگشت از فرود / فرود اندر آن کار تندی نمود
معنی: چون بیژن از بازداشتن فرود عقب ننشست، فرود در آن کار تندی و شتاب نشان داد.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۳ - شناساندن بیژن پسر گیو، کشتن اسپ او، رزم پیاده، گریختن فرود به دژ و سوگند طوس بیت #11774
سپر بر درید و زره را نیافت / ازو روی بیژن بپستی نتافت
معنی: تیر سپر را درید ولی به زره نرسید و بیژن رویش را از پستی و شکست برنگرداند.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۳ - شناساندن بیژن پسر گیو، کشتن اسپ او، رزم پیاده، گریختن فرود به دژ و سوگند طوس بیت #11776
دوان بیژن آمد پس پشت اوی / یکی تیغ بد تیز در مشت اوی
معنی: بیژن دوان‌دوان از پشت سر او آمد، در حالی که تیغی تیز در مشت داشت.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۳ - شناساندن بیژن پسر گیو، کشتن اسپ او، رزم پیاده، گریختن فرود به دژ و سوگند طوس بیت #11779
ز باره فراوان ببارید سنگ / بدانست کان نیست جای درنگ
معنی: از بالای بارو سنگ فراوان باریدن گرفت؛ بیژن دانست که آنجا جای درنگ نیست.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۳ - شناساندن بیژن پسر گیو، کشتن اسپ او، رزم پیاده، گریختن فرود به دژ و سوگند طوس بیت #11782
خروشید بیژن که ای نامدار / ز مردی پیاده دلیر و سوار
معنی: بیژن بانگ برآورد که: «ای نامدار! آیا مردی و دلاوری پیاده و سوار این‌گونه است؟»
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۳ - شناساندن بیژن پسر گیو، کشتن اسپ او، رزم پیاده، گریختن فرود به دژ و سوگند طوس بیت #11783
بدست گروی آمد او را زمان / سوی جان من بیژن آمد دمان
معنی: «مرگ پدرم به دست گروی رقم خورد و اینک بیژن شتابان به قصد جان من می‌آید.»
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۴ - شب بستن دژ کلات، خواب آتش جریره و آمادگی فرود برای نبرد بیت #11806
چو رهام و بیژن کمین ساختند / فراز و نشیبش همی تاختند
معنی: چون رهام و بیژن به کمین نشستند و فراز و نشیب کوه را زیر پا گذاشتند،
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۵ - کشته شدن فرود در کمین رهام و بیژن، خودکشی جریره و سوگ و دفن شاهوار ایرانیان بیت #11821
چو بیژن پدید آمد اندر نشیب / سبک شد عنان و گران شد رکیب
معنی: چو بیژن از نشیب کوه پدیدار شد، عنان سبک کرد و بر اسب تاخت.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۵ - کشته شدن فرود در کمین رهام و بیژن، خودکشی جریره و سوگ و دفن شاهوار ایرانیان بیت #11822
فرود جوان ترگ بیژن بدید / بزد دست و تیغ از میان برکشید
معنی: فرود جوان کلاه‌خود بیژن را دید، دست برد و تیغ از میان برکشید.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۵ - کشته شدن فرود در کمین رهام و بیژن، خودکشی جریره و سوگ و دفن شاهوار ایرانیان بیت #11823
بنزدیک دژ بیژن اندر رسید / بزخمی پی بارهٔ او برید
معنی: نزدیک دژ بیژن به او رسید و با ضربتی پای اسبش را برید.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۵ - کشته شدن فرود در کمین رهام و بیژن، خودکشی جریره و سوگ و دفن شاهوار ایرانیان بیت #11827
کجا بهر بیژن نماند یکی / نمانم من ایدر مگر اندکی
معنی: 'تا هیچ اسیری برای بیژن نماند؛ که من نیز اندکی بیش در اینجا نخواهم ماند.'
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۵ - کشته شدن فرود در کمین رهام و بیژن، خودکشی جریره و سوگ و دفن شاهوار ایرانیان بیت #11839
ز رهام وز بیژن تیز مغز / نیاید بگیتی یکی کار نغز
معنی: از رهام و بیژنِ شتاب‌زده و تندخو، هیچ کار شایسته و نیکی در این جهان سر نخواهد زد.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۵ - کشته شدن فرود در کمین رهام و بیژن، خودکشی جریره و سوگ و دفن شاهوار ایرانیان بیت #11866
نشسته برو گیو و بیژن بهم / همی رفت هرگونه از بیش و کم
معنی: گیو و بیژن بر بالای آن کوه با هم نشسته بودند و درباره کم و کیف کارزار سخن می‌گفتند.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۶ - رسیدن سپاه ایران به کاسه‌رود، نبرد بیژن با پلاشان و آوردن سر او پیش سپهبد بیت #11904
بدو گفت بیژن که گر شهریار / مرا داد خلعت بدین کارزار
معنی: بیژن به او گفت: اگر شهریار در این کارزار به من خلعتِ پیشگامی بخشیده است،
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۶ - رسیدن سپاه ایران به کاسه‌رود، نبرد بیژن با پلاشان و آوردن سر او پیش سپهبد بیت #11909
به بیژن چنین گفت گیو دلیر / که مشتاب در چنگ این نره شیر
معنی: گیو دلاور به بیژن گفت: در افتادن به چنگ این شیر ژیان شتاب مکن!
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۶ - رسیدن سپاه ایران به کاسه‌رود، نبرد بیژن با پلاشان و آوردن سر او پیش سپهبد بیت #11911
بدو گفت بیژن مرا زین سخن / به پیش جهاندار ننگی مکن
معنی: بیژن به او گفت: با این سخنان، مرا پیش جهان‌پهلوان و شهریار شرمسار مکن.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۶ - رسیدن سپاه ایران به کاسه‌رود، نبرد بیژن با پلاشان و آوردن سر او پیش سپهبد بیت #11914
بدو داد گیو دلیر آن زره / همی بست بیژن زره را گره
معنی: گیو دلاور آن زره را به او داد و بیژن گره‌های زره را محکم بست.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۶ - رسیدن سپاه ایران به کاسه‌رود، نبرد بیژن با پلاشان و آوردن سر او پیش سپهبد بیت #11916
چو اسپش ز دور اسپ بیژن بدید / خروشی برآورد و اندر دمید
معنی: چون اسب او از دور اسب بیژن را دید، خروشی برآورد و شیهه کشید.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۶ - رسیدن سپاه ایران به کاسه‌رود، نبرد بیژن با پلاشان و آوردن سر او پیش سپهبد بیت #11920
یکی بانگ برزد به بیژن بلند / منم گفت شیراوژن و و دیوبند
معنی: بانگی بلند بر بیژن زد و گفت: منم شیرافکن و برهم‌زننده دیوان!
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۶ - رسیدن سپاه ایران به کاسه‌رود، نبرد بیژن با پلاشان و آوردن سر او پیش سپهبد بیت #11922
دلاور بدو گفت من بیژنم / برزم اندرون پیل و رویین‌تنم
معنی: آن دلاور به او گفت: من بیژنم؛ در جنگ چون فیل پیلتن و رویین‌تنم!
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۶ - رسیدن سپاه ایران به کاسه‌رود، نبرد بیژن با پلاشان و آوردن سر او پیش سپهبد بیت #11924
چنین تا برآورد بیژن خروش / عمودگران برنهاده بدوش
معنی: تا آنکه بیژن خروشی برآورد، در حالی که عمود گران را بر دوش نهاده بود.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۶ - رسیدن سپاه ایران به کاسه‌رود، نبرد بیژن با پلاشان و آوردن سر او پیش سپهبد بیت #11934
فرود آمد از باره بیژن چو گرد / سر مرد جنگی ز تن دور کرد
معنی: بیژن چون باد از اسب فرود آمد و سر آن مرد جنگی را از تن جدا ساخت.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۶ - رسیدن سپاه ایران به کاسه‌رود، نبرد بیژن با پلاشان و آوردن سر او پیش سپهبد بیت #11937
خروشان و جوشان بدان دیده‌گاه / که تا گرد بیژن کی آید ز راه
معنی: گیو بی‌قرار و خروشان بر برج دیده‌بانی ایستاده بود و راه را می‌نگریست تا ببیند گرد و غبار مرکب بیژن کی از راه می‌رسد.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۱۶ - رسیدن سپاه ایران به کاسه‌رود، نبرد بیژن با پلاشان و آوردن سر او پیش سپهبد بیت #11940
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: