سرگذشت و جایگاه در حماسه

پهلوانی از سرزمین مازندران که در خوان پنجم به دست رستم گرفتار شد اما راهنمای او در شکست دیو سپید و ارژنگ دیو گردید. رستم به او وعده پادشاهی مازندران داد و پس از فتح نهایی مازندران، کاووس‌شاه تاج، تخت و منشور شهریاری آن مرزوبوم را به اولاد سپرد.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (34)

بدان مرز اولاد بد پهلوان / یکی نامجوی دلیر و جوان

معنی: در آن مرز و بوم، اولاد پهلوان آن دیار بود؛ جوانی دلیر و نام‌جو.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۹ - خان پنجم و ششم رستم: تاریکی و دشت سبز، برخورد با دشتبان و اسیر کردن اولاد بیت #5035

بشد دشتبان پیش او با خروش / پر از خون به دستش گرفته دو گوش

معنی: دشتبان با خروش و فریاد نزد اولاد آمد، در حالی که دو گوش پر از خونش را در دست داشت.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۹ - خان پنجم و ششم رستم: تاریکی و دشت سبز، برخورد با دشتبان و اسیر کردن اولاد بیت #5036

چو بشنید اولاد برگشت زود / برون آمد از درد دل همچو دود

معنی: چون اولاد این سخن را شنید، سریع برگشت و از خشم و درد دل دود از نهادش برآمد.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۹ - خان پنجم و ششم رستم: تاریکی و دشت سبز، برخورد با دشتبان و اسیر کردن اولاد بیت #5041

که تا بنگرد کاو چه مردست خود / ابا او ز بهر چه کردست بد

معنی: تا ببیند او چه مردی است و چرا چنین بدی و ستمی در حق دشتبان کرده است.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۹ - خان پنجم و ششم رستم: تاریکی و دشت سبز، برخورد با دشتبان و اسیر کردن اولاد بیت #5042

همی گشت اولاد در مرغزار / ابا نامداران ز بهر شکار

معنی: اولاد به همراه بزرگان و نامداران برای شکار در مرغزار می‌گشت.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۹ - خان پنجم و ششم رستم: تاریکی و دشت سبز، برخورد با دشتبان و اسیر کردن اولاد بیت #5043

بدو گفت اولاد نام تو چیست / چه مردی و شاه و پناه تو کیست

معنی: اولاد به او گفت: «نام تو چیست؟ چه مردی هستی و شاه و پناهگاه تو کیست؟»

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۹ - خان پنجم و ششم رستم: تاریکی و دشت سبز، برخورد با دشتبان و اسیر کردن اولاد بیت #5048

به اولاد چون رخش نزدیک شد / به کردار شب روز تاریک شد

معنی: هنگامی که رخش به اولاد نزدیک شد، روز روشن پیش چشم اولاد چون شب تاریک گشت.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۹ - خان پنجم و ششم رستم: تاریکی و دشت سبز، برخورد با دشتبان و اسیر کردن اولاد بیت #5062

بیفگند رستم کمند دراز / به خم اندر آمد سر سرفراز

معنی: رستم کمند دراز خود را انداخت و سر آن سالار سرافراز را به حلقه کمند درآورد.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۹ - خان پنجم و ششم رستم: تاریکی و دشت سبز، برخورد با دشتبان و اسیر کردن اولاد بیت #5063

از اسپ اندر آمد دو دستش ببست / بپیش اندر افگند و خود برنشست

معنی: رستم از اسب پیاده شد، دو دست اولاد را ببست، او را جلوی خود به راه انداخت و خود بر اسب نشست.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۹ - خان پنجم و ششم رستم: تاریکی و دشت سبز، برخورد با دشتبان و اسیر کردن اولاد بیت #5064

بدو گفت اگر راست گویی سخن / ز کژی نه سر یابم از تو نه بن

معنی: رستم به او گفت: اگر با من به راستی سخن بگویی و نیرنگ به کار نبری، به تو آسیبی نخواهم رساند.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۹ - خان پنجم و ششم رستم: تاریکی و دشت سبز، برخورد با دشتبان و اسیر کردن اولاد بیت #5065

تو باشی برین بوم و بر شهریار / ار ایدونک کژی نیاری بکار

معنی: اگر کجی و فریب به کار نبری، تو را پادشاه این سرزمین خواهم کرد.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۹ - خان پنجم و ششم رستم: تاریکی و دشت سبز، برخورد با دشتبان و اسیر کردن اولاد بیت #5070

بدو گفت اولاد دل را ز خشم / بپرداز و بگشای یکباره چشم

معنی: اولاد به او گفت: دلت را از خشم پاک کن و چشمانت را به تمام و کمال باز کن.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۹ - خان پنجم و ششم رستم: تاریکی و دشت سبز، برخورد با دشتبان و اسیر کردن اولاد بیت #5071

تن من مپرداز خیره ز جان / بیابی ز من هرچ خواهی همان

معنی: به بیهودگی جان مرا از تنم جدا مکن؛ هر چه بخواهی به تو خواهم داد و راهنماییت خواهم کرد.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۹ - خان پنجم و ششم رستم: تاریکی و دشت سبز، برخورد با دشتبان و اسیر کردن اولاد بیت #5072

بخندید رستم ز گفتار اوی / بدو گفت اگر با منی راه جوی

معنی: رستم از سخنان او خندید و به او گفت: اگر با من همراهی می‌کنی، فقط راه را نشان بده.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۹ - خان پنجم و ششم رستم: تاریکی و دشت سبز، برخورد با دشتبان و اسیر کردن اولاد بیت #5093

تهمتن به اولاد گفت آن کجاست / که آتش برآمد همی چپ و راست

معنی: رستم به اولاد گفت: آن‌جا کجاست که از چپ و راستش آتش به آسمان می‌رود؟

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۹ - خان پنجم و ششم رستم: تاریکی و دشت سبز، برخورد با دشتبان و اسیر کردن اولاد بیت #5103

بپیچید اولاد را بر درخت / به خم کمندش درآویخت سخت

معنی: رستم اولاد را به درختی بست و او را با پیچ و خم کمندش محکم آویخت.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۹ - خان پنجم و ششم رستم: تاریکی و دشت سبز، برخورد با دشتبان و اسیر کردن اولاد بیت #5107

ز اولاد بگشاد خم کمند / نشستند زیر درختی بلند

معنی: بند کمند را از اولاد باز کرد و هر دو زیر درختی بلند نشستند.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۰ - خان ششم رستم: کشتن ارژنگ دیو و رسیدن به کاووس و آگاهی از درمان چشم‌ها بیت #5120

تهمتن ز اولاد پرسید راه / به شهری کجا بود کاووس شاه

معنی: تهمتن از اولاد راه شهری را که کاووس‌شاه در آن بود جویا شد.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۰ - خان ششم رستم: کشتن ارژنگ دیو و رسیدن به کاووس و آگاهی از درمان چشم‌ها بیت #5121

چو بشنید ازو تیز بنهاد روی / پیاده دوان پیش او راهجوی

معنی: چون اولاد سخن او را شنید، شتابان و پیاده پیشاپیش رستم راه افتاد تا راه را نشان دهد.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۰ - خان ششم رستم: کشتن ارژنگ دیو و رسیدن به کاووس و آگاهی از درمان چشم‌ها بیت #5122

به اولاد گفت آنچ پرسیدمت / همه بر ره راستی دیدمت

معنی: به اولاد گفت: هر آنچه از تو پرسیده بودم، همه را بر راهِ راستی و درستی دیدم.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۱ - خان هفتم رستم: کشتن دیو سپید، درمان چشم کاووس و گشودن مازندران بیت #5155

کنون چون گه رفتن آمد فراز / مرا راه بنمای و بگشای راز

معنی: کنون که زمانِ پیکار فرا رسیده، راه را به من بنمای و رازِ غار را بگشای.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۱ - خان هفتم رستم: کشتن دیو سپید، درمان چشم کاووس و گشودن مازندران بیت #5156

بدو گفت اولاد چون آفتاب / شود گرم و دیو اندر آید به خواب

معنی: اولاد به او گفت: چون آفتاب گرم و سوزان شود، دیوان همه به خواب می‌روند.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۱ - خان هفتم رستم: کشتن دیو سپید، درمان چشم کاووس و گشودن مازندران بیت #5157

بریشان تو پیروز باشی به جنگ / کنون یک زمان کرد باید درنگ

معنی: آن‌گاه بر ایشان در جنگ پیروز خواهی شد؛ اکنون باید اندکی شکیبایی کنی.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۱ - خان هفتم رستم: کشتن دیو سپید، درمان چشم کاووس و گشودن مازندران بیت #5158

سراپای اولاد بر هم ببست / به خم کمند آنگهی برنشست

معنی: سراپایِ اولاد را استوار ببست و آن‌گاه با کمندِ پیچان بر زین نشست.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۱ - خان هفتم رستم: کشتن دیو سپید، درمان چشم کاووس و گشودن مازندران بیت #5162

بیامد ز اولاد بگشاد بند / به فتراک بربست پیچان کمند

معنی: رستم بیرون آمد، بند از تنِ اولاد بگشاد و کمندِ پیچان را به فترکِ زین ببست.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۱ - خان هفتم رستم: کشتن دیو سپید، درمان چشم کاووس و گشودن مازندران بیت #5189

به اولاد داد آن کشیده جگر / سوی شاه کاووس بنهاد سر

معنی: آن جگرِ برکشیده را به اولاد داد و رو به سوی کاووس‌شاه نهاد.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۱ - خان هفتم رستم: کشتن دیو سپید، درمان چشم کاووس و گشودن مازندران بیت #5190

بدو گفت اولاد کای نره شیر / جهانی به تیغ آوریدی به زیر

معنی: اولاد به او گفت: ای شیرِ ژیان! جهانی را با شمشیرِ خویش به زیرِ فرمان آوردی.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۱ - خان هفتم رستم: کشتن دیو سپید، درمان چشم کاووس و گشودن مازندران بیت #5191

نشانهای بند تو دارد تنم / به زیر کمند تو بد گردنم

معنی: تنم نشان‌هایِ بندِ تو را دارد و گردنم به زیرِ کمندِ تو بوده است.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۱ - خان هفتم رستم: کشتن دیو سپید، درمان چشم کاووس و گشودن مازندران بیت #5192

به چیزی که دادی دلم را امید / همی باز خواهد امیدم نوید

معنی: به آنچه دلم را بدان امیدوار کردی، اکنون امیدِ من خواستارِ تحققِ آن پیمان است.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۱ - خان هفتم رستم: کشتن دیو سپید، درمان چشم کاووس و گشودن مازندران بیت #5193

به پیمان شکستن نه اندر خوری / که شیر ژیانی و کی منظری

معنی: پیمان‌شکنی شایستهٔ تو نیست، چراکه تو شیرِ ژیانی و دارای چهره و فرّ شاهانه.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۱ - خان هفتم رستم: کشتن دیو سپید، درمان چشم کاووس و گشودن مازندران بیت #5194

بدو گفت رستم که مازندران / سپارم ترا از کران تا کران

معنی: رستم به او گفت: مازندران را از این سر تا آن سر به تو می‌سپارم.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۱ - خان هفتم رستم: کشتن دیو سپید، درمان چشم کاووس و گشودن مازندران بیت #5195

ترا زین سپس بی‌نیازی دهم / به مازندران سرفرازی دهم

معنی: از این پس تو را بی‌نیاز گردانم و در مازندران به سرفرازی رسانم.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۱ - خان هفتم رستم: کشتن دیو سپید، درمان چشم کاووس و گشودن مازندران بیت #5196

مرا این هنرها ز اولاد خاست / که بر هر سویی راه بنمود راست

معنی: این موفقیّت‌های من از راهنمایی اولاد بود که در هر سو راه درست را به من نشان داد.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۶ - نبرد نهایی با مازندران، کشتن جویان و شاه جادو و سپردن تاج به اولاد بیت #5462

به مازندران دارد اکنون امید / چنین دادمش راستی را نوید

معنی: او اکنون چشم به پادشاهی مازندران دارد، زیرا من بر راستی به او چنین وعده‌ای داده بودم.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱۶ - نبرد نهایی با مازندران، کشتن جویان و شاه جادو و سپردن تاج به اولاد بیت #5463